Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

Transliteration

gaṇāḥ paśyata durvṛttaiḥ prārabdhānāṃ ca karmaṇām | anīśvarairavastheyaṃ kuto dveṣo maheśvare

Translation

“Hỡi các Gaṇa, hãy nhìn xem: bởi kẻ ác, những nghiệp đã khởi lên đưa đến cảnh ngộ bất lực như thế. Nếu đó là số phận của kẻ không có chân chúa, thì làm sao có thể đem lòng oán ghét Maheśvara?”

Word by Word

• गणाः: O Gaṇas
• गणाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (सम्बोधनार्थे अपि), बहुवचन

• पश्यत: see, behold
• पश्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• दुर्वृत्तैः: by the wicked (misconducting ones)
• दुर्वृत्तैः: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दुर्वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; ‘दुष्टाचारैः’

• प्रारब्धानाम्: of the begun/undertaken
• प्रारब्धानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: प्रारब्ध (प्रातिपदिक; √रभ् + प्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; ‘कर्मणाम्’ इति विशेषणम्

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• कर्मणाम्: of actions/deeds
• कर्मणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• अनीश्वरैः: by the powerless/helpless
• अनीश्वरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अनीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; ‘अस्वतन्त्रैः’

• अवस्थेयम्: must be endured/undergone
• अवस्थेयम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अवस्था (प्रातिपदिक) + √स्था (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः ‘अवस्थेयम्’ = to be endured/undergone

• कुतः: whence? how (could there be)?
• कुतः: Hetu-prashna (Cause-question/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: कुतः (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• द्वेषः: hatred
• द्वेषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/भाव), एकवचन

• महेश्वरे: toward/in regard to Maheśvara
• महेश्वरे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Vīrabhadra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: Vīrabhadra addresses the gaṇas like a teacher-general: pointing to the ruined enclosure as proof of karma’s recoil and the folly of hating Maheśvara.

Characters & Entities

• Vīrabhadra
• Gaṇas
• Maheśvara (Śiva)
• karma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karma ripens inevitably; blaming Śiva is ignorance—Maheśvara stands as the higher order beyond petty resentment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in the Kāśī-centered Kāśīkhaṇḍa, where Śiva’s lordship is upheld as the theological axis of the sacred city.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction; it is a doctrinal admonition about karma and devotion rather than ceremony.