Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 76

Devanagari script

कस्त्वमत्र कृतांतस्य भवनं मधुराकृते । प्राप्तो मे मंदभाग्यायाश्चेतोवृत्तिं निरुंधयन्

Transliteration

kastvamatra kṛtāṃtasya bhavanaṃ madhurākṛte | prāpto me maṃdabhāgyāyāścetovṛttiṃ niruṃdhayan

Translation

Ôi người có dung hình ngọt lành, ngươi là ai mà đến đây—ngay nơi cư ngụ của Kṛtānta (Thần Chết)? Ngươi đến, vì ta kẻ bạc phận, mà ngăn giữ và làm lắng yên những dao động bất an của tâm ta.

Word by Word

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (interrogative pronoun)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सम्बोधनार्थ सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• कृतान्तस्य: of Yama (Death)
• कृतान्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृतान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• भवनम्: house, abode
• भवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• मधुराकृते: O sweet-formed one
• मधुराकृते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मधुरा-आकृति (प्रातिपदिक; मधुरा + आकृति)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः—‘मधुरा आकृतिः यस्य/यस्याः’

• प्राप्तः: having come, arrived
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘आगतः/प्राप्तः’

• मे: my, of me
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (enclitic)

• मन्दभाग्यायाः: of (me) unfortunate
• मन्दभाग्यायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मन्दभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; कर्मधारयः—‘मन्दं भाग्यं यस्याः’

• चेतोवृत्तिम्: mental activity, state of mind
• चेतोवृत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेतस्-वृत्ति (प्रातिपदिक; चेतस् + वृत्ति)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘चेतसः वृत्तिः’

• निरुन्धयन्: restraining, blocking
• निरुन्धयन्: Karta (Agentive participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नि-रुध् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी धातु; ‘रोधयन्’

Speaker

Vidyādharī (addressing a heroic protector/visitor)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the sages of Naimiṣāraṇya (frame); within episode, a female speaker addresses a ‘sweet-formed’ person

Visual Art Cues

Scene: A frightened speaker stands at a shadowed threshold described as Kṛtānta’s abode; a radiant, sweet-formed figure appears, calming the speaker’s restless mind amid an ominous, otherworldly atmosphere.

Characters & Entities

• Kṛtānta (Yama/Death)
• Vidyādharī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in the shadow of death, a righteous presence can steady the mind; inner composure is portrayed as a form of protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is implied by the Kāśīkhaṇḍa setting; the verse evokes Kāśī’s power to confront fear and mortality.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the emphasis is on mental restraint and courage amid danger.