Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

तूर्णमर्णवमासाद्य पूर्णिमादिवसे नृप । भवान्द्रक्ष्यति पोतस्थः कल्पवृंदारथस्थितम्

Transliteration

tūrṇamarṇavamāsādya pūrṇimādivase nṛpa | bhavāndrakṣyati potasthaḥ kalpavṛṃdārathasthitam

Translation

Hỡi Đại vương, hãy mau đến biển cả vào ngày rằm. Ngồi trên thuyền, ngài sẽ được chiêm bái nàng ngự trên cỗ xe, giữa lùm cây Kalpavṛkṣa ban như ý.

Word by Word

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• अर्णवम्: ocean
• अर्णवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having reached/approached’

• पूर्णिमा-दिवसे: on the full-moon day
• पूर्णिमा-दिवसे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्णिमा (प्रातिपदिक) + दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पूर्णिमायाः दिवसः)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन

• भवान्: you
• भवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific ‘you’)

• द्रक्ष्यति: will see
• द्रक्ष्यति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्/future), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पोत-स्थः: standing in a boat
• पोत-स्थः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पोत (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (पोते स्थितः)

• कल्पवृन्दारथ-स्थितम्: situated on the chariot of the Kalpavṛnda
• कल्पवृन्दारथ-स्थितम्: Karma (Object-complement/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कल्पवृन्द (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थित’; तत्पुरुष-समास (कल्पवृन्दारथे स्थितम्)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahārṇava-darśana on Pūrṇimā (oceanic threshold-tīrtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (King)

Visual Art Cues

Scene: A king in a small boat on a moonlit ocean beholds a radiant woman on a chariot within a grove of kalpavṛkṣas, the trees glowing like lamps against the silver sea.

Characters & Entities

• Nārada
• King
• Ocean (arṇava)
• Pūrṇimā (full moon)
• Kalpavṛkṣa (wish-fulfilling trees)
• Chariot (ratha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious timing and disciplined action align the seeker with a destined divine encounter.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ocean setting is mentioned as the immediate sacred landscape for the event; no named tīrtha appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of an auspicious time (pūrṇimā) is prescribed as the key condition for the journey/vision.