Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

Devanagari script

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

Transliteration

citrage citralekhe tvaṃ pātālatalaśāyinaḥ | kiṃcidāvirbhavaccāru tāruṇyālaṃkṛtīṃllikha

Translation

“Hỡi Citralekhā, người khéo tài hội họa, hãy vẽ cả những kẻ cư ngụ nơi tầng Pātāla; làm cho vẻ trẻ trung duyên dáng của họ hiện lộ đôi phần, và điểm trang bằng những dấu hiệu của độ xuân thì rực rỡ.”

Word by Word

• चित्रगे: O Citragā/Citraga (name)
• चित्रगे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चित्रग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; नामविशेषः (सम्भवतः सखी-नाम)

• चित्रलेखे: O Citralekhā
• चित्रलेखे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चित्रलेखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• पातालतलशायिनः: those lying on the floor of the netherworld (Pātāla)
• पातालतलशायिनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाताल-तल-शायिन् (प्रातिपदिक; शायिन् = √शी (धातु) णिनि)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुषः—पातालतले शयन्ति इति

• किञ्चित्: somewhat
• किञ्चित्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किञ्चित् (अव्यय/सर्वनाम)
• Form: परिमाण/अल्पार्थक-अव्यय (a little/somewhat)

• आविर्भवत्: becoming manifest / appearing
• आविर्भवत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आविर्-भू (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-सम्भव), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग रूपे अव्ययवत् प्रयोगः; अर्थः ‘प्रकटं भवत्’

• चारु: beautiful
• चारु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (कर्मविशेषण)

• तारुण्यालङ्कृतीन्: adornments of youth / youthful ornaments
• तारुण्यालङ्कृतीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तारुण्य-अलङ्कृति (प्रातिपदिक; अलङ्कृति = √कृ (धातु) क्तिन् उपसर्गेण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—तारुण्यस्य अलङ्कृतयः/अलङ्काराः

• लिख: draw/depict
• लिख: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लिख् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Ratnāvalī

Visual Art Cues

Scene: Citralekhā, master artist, is asked to depict Pātāla-dwellers—Nāgas and other beings—rendered with charming youthful features and ornaments, emerging as if from shadow into visibility on the painted surface.

Characters & Entities

• Ratnāvalī
• Citralekhā
• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It portrays the vastness of creation across realms—heaven, earth, and netherworld—within the Purāṇic worldview.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific Kāśī tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.