Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 130

Devanagari script

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

Transliteration

hṛdi ratneśvaraṃ liṃgaṃ yasya samyagvijṛṃbhate | alātadaṃḍavattasminkāladaṃḍopi jāyate

Translation

Trong lòng ai mà liṅga của Ratneśvara nở rộ trọn vẹn, nơi người ấy ngay cả cây trượng của Thời Gian cũng bừng lên như than hồng rực cháy—không còn trói buộc được như trước.

Word by Word

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• रत्नेश्वरम्: Ratneśvara
• रत्नेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रत्नानाम् ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga, emblem
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• सम्यक्: properly, fully
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• विजृंभते: expands, manifests
• विजृंभते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-जृम्भ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अलातदण्डवत्: like a firebrand-stick
• अलातदण्डवत्: Upamana (Simile/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: अलात (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: अव्यय; उपमानार्थक (simile adverb) ‘-वत्’ = like; तत्पुरुष-आधार (अलातस्य दण्डः)

• तस्मिन्: in that (person/thing)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• कालदण्डः: the staff/rod of Time (punishment of Time)
• कालदण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (कालस्य दण्डः)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• जायते: arises, is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, often to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratneśvara (internalized in hṛdaya)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: In-story audience seeking meaning of Ratneśvara (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A yogic devotee seated in meditation; within the chest a luminous liṅga appears. Behind, a shadowy figure of Kāla with a staff is rendered harmless, its staff glowing like a firebrand but unable to strike.

Characters & Entities

• Ratneśvara
• Liṅga
• Kāla (Time/Death)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When Ratneśvara is realized inwardly, fear of Time/death is transformed; inner Śiva-bhāva leads toward freedom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ratneśvara of Kāśī—presented not only as a shrine but as an inner reality to be awakened.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit internal meditation on Ratneśvara (hṛdaya-stha liṅga-bhāvanā); no step-by-step ritual is specified.