Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अग्निबिंदुरुवाच । यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते । कमलाकांत तद्देहि यदिह प्रार्थयाम्यहम्

Transliteration

agnibiṃduruvāca | yadi prītosi bhagavanvaikuṃṭheśa jagatpate | kamalākāṃta taddehi yadiha prārthayāmyaham

Translation

Agnibindu thưa: “Nếu Ngài hoan hỷ, ôi Đấng Thế Tôn—Chúa tể Vaikuṇṭha, Chủ của muôn loài, người phối ngẫu của Kamalā—xin ban cho con điều con đang khẩn cầu nơi đây.”

Word by Word

• अग्निबिन्दुः: Agnibindu
• अग्निबिन्दुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्निबिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Logical connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)

• प्रीतः: pleased
• प्रीतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रीत (कृदन्त; √प्री)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to implied ‘त्वम्’)

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• वैकुण्ठेश: O Lord of Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ + ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वैकुण्ठस्य ईशः)

• जगत्पते: O Lord of the world
• जगत्पते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः पतिः)

• कमलाकान्त: O beloved of Lakṣmī
• कमलाकान्त: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कमला + कान्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कमलायाः कान्तः)

• तत्: that (boon/thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• देहि: grant (give)
• देहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: which (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• प्रार्थयामि: I request
• प्रार्थयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अर्थ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Agnibindu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada-hrada (invoked in the immediate narrative arc)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-audience / sages in the frame

Visual Art Cues

Scene: Agnibindu, an ascetic with matted hair and bark garments, stands with folded hands before radiant Viṣṇu, addressing him with epithets of Vaikuṇṭha and Lakṣmī; the setting hints at a sacred pond/ghāṭa in Kāśī.

Characters & Entities

• Agnibindu
• Viṣṇu
• Vaikuṇṭha
• Lakṣmī (Kamalā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A devotee asks with humility, grounding the request in God’s pleasure (prīti) rather than entitlement.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The site is not named in this verse; the request unfolds in the following verses toward Pañcanada Hrada in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a formal petition (prārthanā) within a divine dialogue.