Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

रजस्तमस्तथा क्रोधं दम्भं मात्सर्यमेव च । एतांस्त्यजति यः पार्थ तेनाप्तं मोक्षजं फलम्

Transliteration

rajastamastathā krodhaṃ dambhaṃ mātsaryameva ca | etāṃstyajati yaḥ pārtha tenāptaṃ mokṣajaṃ phalam

Translation

Hỡi Pārtha, ai từ bỏ rajas và tamas, cùng với sân hận, giả dối và lòng đố kỵ—chính nhờ sự xả ly ấy mà đạt được quả đưa đến giải thoát (mokṣa).

Word by Word

• रजः: rajas (passion)
• रजः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तमः: tamas (darkness/ignorance)
• तमः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/रीतिवाचक अव्यय (adverb: also/likewise)

• क्रोधम्: anger
• क्रोधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दम्भम्: hypocrisy/pretence
• दम्भम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• मात्सर्यम्: envy
• मात्सर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मात्सर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (particle: indeed/just)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction: and)

• एतान्: these (vices)
• एतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम

• त्यजति: abandons
• त्यजति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• पार्थ: O Pārtha (Arjuna)
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• आप्तम्: attained/obtained
• आप्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• मोक्षजम्: born of liberation / leading to liberation
• मोक्षजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष-ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मोक्षात् जायते इति / मोक्षसम्बन्धि)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate chapter context in this passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kalhoḍī Tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A contemplative Pārtha (Arjuna) or Yudhiṣṭhira-like royal ascetic figure seated near a tīrtha, with symbolic forms of rajas/tamas (smoke, red-black swirls) dissolving as he practices renunciation; a serene Śiva-linga in the background.

Characters & Entities

• Pārtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is supported by inner purification—giving up passion, delusion, anger, hypocrisy, and envy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is the Revā (Narmadā) sacred region, though this verse focuses on inner discipline rather than naming a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is prescribed here; the instruction is ethical-psychological renunciation as a means to mokṣa.