Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

युधिष्ठिर उवाच । चक्रतीर्थं समाचक्ष्व मुनिसंघैश्च वन्दितम् । विष्णोः प्रभावमतुलं रेवायाश्चैव यत्फलम्

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | cakratīrthaṃ samācakṣva munisaṃghaiśca vanditam | viṣṇoḥ prabhāvamatulaṃ revāyāścaiva yatphalam

Translation

Yudhiṣṭhira nói: Hãy mô tả cho tôi về Cakratīrtha, nơi được các hiền nhân tôn kính—mối liên hệ vô song của nó với Viṣṇu, và quả báo tâm linh đến từ sông Revā nữa.

Word by Word

• युधिष्ठिर: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन

• चक्रतीर्थम्: the Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (चक्रस्य तीर्थम्)

• समाचक्ष्व: describe/tell (me) fully
• समाचक्ष्व: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन

• मुनिसंघैः: by groups of sages
• मुनिसंघैः: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: मुनि + संघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (मुनीनां संघः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• वन्दितम्: praised/revered
• वन्दितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वन्द् (धातु); क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्यय (PPP)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• प्रभावम्: power/glory
• प्रभावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण

• रेवायाः: of the Revā
• रेवायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• यत्: which
• यत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Mārkaṇḍeya (implied as responding sage in this adhyāya context)

Visual Art Cues

Scene: Yudhiṣṭhira respectfully questions a sage amid an assembly of ṛṣis; in the background, the Revā flows by a ford marked with a cakra emblem or small shrine, indicating Cakratīrtha.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Cakratīrtha
• Sages (muni-saṅgha)
• Viṣṇu
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sincere seeker asks about both divine glory and practical spiritual results—linking devotion (Viṣṇu-prabhāva) with dharmic merit (tīrtha-phala).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha on the Revā (Narmadā), honored by assemblies of sages.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse requests an account of the tīrtha’s power and its fruits (commonly implying pilgrimage and bathing).