Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5
Devanagari script
तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते
Transliteration
taranbāhubhiraśrāntastaṃ bakaṃ pratyabhāṣiṣi | pākṣarūpaṃ samāsthāya kastvamekārṇavīkṛte
Translation
Vẫn bơi không mệt bằng đôi tay, ta cất lời với con cò ấy: “Mang hình chim, trong thế gian nay thu lại thành một biển cả này, ngươi là ai?”
Word by Word
तरन्swimming, crossing
तरन्:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘swimming/crossing’
बाहुभिःwith (my) arms
बाहुभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अश्रान्तःuntired, unwearied
अश्रान्तः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + श्रान्त (श्रम् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गयुक्त विशेषण; ‘not tired’
तम्that (him)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बकम्crane/heron
बकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रत्यभाषिषिI addressed/spoke to
प्रत्यभाषिषि:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + भाष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्; (कथनार्थे)
पाक्षरूपम्a bird-form
पाक्षरूपम्:
Karma (Object of samāsthāya/assumed form)
TypeNoun
Rootपाक्ष (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः—‘पक्षिणां रूपम्’ (bird-form)
समास्थायhaving assumed
समास्थाय:
Purvakala (पूर्वकाल क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having assumed/taken up’
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नार्थक
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; मध्यमपुरुष-सूचक; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एकार्णवीकृतेwhen (all was) made into one ocean
एकार्णवीकृते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (कृते = made), तत्पुरुषः—‘एकः अर्णवः इव कृतम्’/‘एकार्णवीकृत’ = made into a single ocean; विशेषणम् (qualifying implied ‘जगति/संसारे’ locative context)
Speaker
Mārkaṇḍeya
Characters & Entities
M
MārkaṇḍeyaB
Baka (bird-form)FAQs
Sincere inquiry (praśna) in the face of mystery invites revelation; the divine may appear in unexpected forms.
None; the setting is ekārṇava, the cosmic flood.
None; it is a narrative question-and-answer setup.