Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

दिव्यमायामयीं देवीमुत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम् । नदीमपश्यद्देवेशो ह्यनौपम्यजलाशयाम्

Transliteration

divyamāyāmayīṃ devīmutkṛṣṭāmbudasannibhām | nadīmapaśyaddeveśo hyanaupamyajalāśayām

Translation

Đấng Chúa tể chư thiên thấy Dòng Sông như một Nữ Thần—kết thành bởi māyā thiêng, tựa áng mây rực rỡ—một kho tàng nước thánh vô song.

Word by Word

• दिव्यमायामयीम्: made of divine illusion
• दिव्यमायामयीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक) + मयी (मयट्-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक ‘consisting of’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (दिव्या माया यस्याः सा/दिव्यमायामयी)

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम्: resembling a splendid cloud
• उत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्कृष्ट (उत्-√कृष् (धातु), क्त-प्रत्यय ‘excellent’) + अम्बुद (प्रातिपदिक ‘cloud’) + सन्निभ (प्रातिपदिक ‘resembling’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (उत्कृष्ट-अम्बुद-सन्निभा)

• नदीम्: the river
• नदीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवेशः: the lord of gods
• देवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), अवधारण/हेतौ

• अनौपम्यजलाशयाम्: having an incomparable water-reservoir
• अनौपम्यजलाशयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनौपम्य (अ-उपम (प्रातिपदिक) + यत्/य-प्रत्यय ‘incomparable’) + जल (प्रातिपदिक) + आशय (प्रातिपदिक ‘abode/reservoir’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अनौपम्यः जलाशयः यस्याः सा)

Speaker

Narrator (a ṛṣi/purāṇic speaker addressing a king; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Tīrtha-śravaṇa audience

Visual Art Cues

Scene: The Lord of gods beholds an incomparable river-reservoir appearing as a goddess made of divine māyā, luminous like a towering rain-cloud, emanating sanctity and cool radiance.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Devī (Goddess)
• Deveśa (Lord of gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not mere geography; it is Devī herself—divine power appearing as purifying water.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā, revered as a goddess and supreme jalāśaya (sacred water-abode).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse establishes the theological basis for worship and bathing in Narmadā.