Adhyaya 40
Chương này được trình bày dưới dạng đối thoại: hiền triết Mārkaṇḍeya đáp lời Yudhiṣṭhira về một bậc siddha lỗi lạc gắn với thánh địa (tīrtha) Karañjeśvara. Câu chuyện được đặt trong khung phả hệ nguyên sơ: thời Kṛta-yuga có hiền giả Marīci sinh từ tâm, rồi đến Kaśyapa và hệ thống dòng dõi qua các con gái của Dakṣa như Aditi, Diti và Danu. Từ dòng Danu sinh ra một daitya tên Karañja, được mô tả có tướng mạo cát tường và tu khổ hạnh nghiêm mật bên bờ sông Narmadā, với những pháp tu lâu dài và chế độ ẩm thực điều phục. Śiva (Tripurāntaka) cùng Umā hiện đến ban ân; Karañja cầu xin cho con cháu mình hướng về dharma. Khi Thần rời đi, Karañja lập một linh miếu thờ Śiva mang chính danh mình: Karañjeśvara. Bản văn tiếp đó nêu phalaśruti: tắm tại tīrtha này trừ tội; cúng dường tổ tiên đem công đức như lễ Agniṣṭoma; các khổ hạnh đặc biệt (kể cả nhịn ăn) đưa đến Rudra-loka; và việc bỏ thân trong lửa hay nước tại nơi ấy được ca ngợi là được lưu trú lâu dài trong cảnh giới của Śiva, rồi tái sinh tốt lành với học vấn, sức khỏe và phú túc. Kết chương tán thán công đức nghe/đọc và đọc trong bối cảnh śrāddha, tạo phước báu bất hoại.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो दैत्यो लोकेषु विश्रुतः
Thánh hiền Mārkaṇḍeya thưa rằng: Bấy giờ, hỡi bậc chúa tể các vua, nên đến Karañjeśvara tối thượng; nơi ấy một Daitya đại phúc, lừng danh khắp các cõi, đã chứng đắc siddhi.
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । योऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः । कस्य पुत्रः कथं सिद्धः कस्मिन्काले वद द्विज
Yudhiṣṭhira thưa: Bạch bậc đại phúc, vị đại khổ hạnh đã thành siddha tại thánh địa ấy là con của ai? Ngài đạt siddhi bằng cách nào, và vào thời nào? Xin nói cho biết, hỡi brāhmaṇa.
Verse 3
मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्मानसो ब्रह्मणः सुतः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः
Mārkaṇḍeya thưa: Thuở xưa, trong Kṛta Yuga, hỡi Đại vương, có bậc tên Marīci, là người con do tâm sinh của Phạm Thiên; ngài thấu triệt chân lý của Veda và Vedāṅga.
Verse 4
तस्यापि तपसो राशेः कालेन महतानघ । पुत्रोऽथ मानसो जातः साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः
Hỡi bậc vô nhiễm, từ kho tàng khổ hạnh ấy, theo dòng thời gian dài lâu, đã sinh ra một người con do tâm sinh—tựa như chính một Phạm Thiên khác hiện bày.
Verse 5
क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचमथार्जवम् । मरीचेश्च गुणा ह्येते सन्ति तस्य च भारत
Nhẫn nhục, tự chế, lòng từ bi, bố thí, chân thật, thanh tịnh và ngay thẳng—ấy chính là các đức hạnh của Marīci; hỡi Bhārata, những đức ấy cũng hiện hữu nơi người ấy.
Verse 6
एवं गुणगणाकीर्णं कश्यपं द्विजसत्तमम् । ज्ञात्वा प्रजापतिर्दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ
Biết Kaśyapa—bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn—được trang nghiêm bởi vô số đức hạnh như thế, Prajāpati Dakṣa đã gả chính con gái mình cho ngài.
Verse 7
अदितिर्दितिर्दनुश्चैव तथाप्येवं दशापराः । यासां पुत्राश्च संजाताः पौत्राश्च भरतर्षभ
Aditi, Diti, Danu, và cũng mười vị khác nữa—hỡi bậc ưu tú của dòng Bharata; từ các vị ấy sinh ra con trai và cháu chắt, mở rộng những dòng tộc lớn lao.
Verse 8
अदितिर्जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान् । जातास्तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः
Aditi sinh ra các người con, đứng đầu là Indra. Hỡi bậc đại lực, tất cả đều do Prajāpati Kaśyapa ấy mà sinh.
Verse 9
यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् । तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत
Nhờ họ mà ba cõi—rộng lớn với mọi loài bất động và hữu động—được lan trùm khắp; và cũng vậy, từ một phối ngẫu khác đã sinh ra một người con của Danu, bậc đại phúc.
Verse 10
सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्जो नाम नामतः । बाल एव महाभाग चचार स महत्तपः
Được đầy đủ mọi tướng lành, người ấy được biết đến với danh xưng Karañja. Dẫu còn là một cậu bé, hỡi bậc cao quý, người vẫn thực hành khổ hạnh lớn lao.
Verse 11
नर्मदातटमाश्रित्य चातिघोरमनुत्तमम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च कृच्छ्रचान्द्रायणं नृप
Nương nơi bờ sông Narmadā, hỡi Đại vương, người thực hành pháp tu vô song và vô cùng nghiêm khắc—hạnh kṛcchra-cāndrāyaṇa—suốt một ngàn năm thiêng liêng.
Verse 12
शाकमूलफलाहारः स्नानहोमपरायणः । ततस्तुष्टो महादेव उमया सहितः किल
Sống bằng rau, rễ và trái, chuyên tâm nơi nghi lễ tắm gội và cúng lửa (homa), người ấy tu khổ hạnh. Rồi, tương truyền rằng, Mahādeva cùng với Umā đã hoan hỷ.
Verse 13
वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः । भोः करञ्ज महासत्त्व परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ
Đấng Chủ Tể, vị Diệt giả Tripura, muốn làm người ấy mãn nguyện bằng một ân phúc: “Hỡi Karañja, bậc đại hùng tâm, hỡi người vô cấu—Ta đã hài lòng về con.”
Verse 14
वरं वृणीष्व ते दद्मि ह्यमरत्वमृते मम
“Hãy chọn một ân phúc; Ta sẽ ban cho con—chỉ trừ sự bất tử, vì điều ấy vượt ngoài điều Ta ban phát.”
Verse 15
करञ्ज उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तर्हि पुत्राश्च पौत्राश्च सन्तु मे धर्मवत्सलाः
Karañja thưa: “Bạch Mahādeva, nếu Ngài hoan hỷ và ban cho con một ân phúc, thì xin cho các con và các cháu của con đều là những người yêu mến Chánh pháp (dharma).”
Verse 16
तथेत्युक्त्वा महादेव उमया सहितस्तदा । वृषारूढो गणैः सार्द्धं तत्रैवान्तरधीयत
Nói lời “Như vậy,” Mahādeva cùng với Umā, cưỡi trên Thần Ngưu và—cùng các gaṇa của Ngài—liền ẩn mất ngay tại chỗ ấy.
Verse 17
गते चादर्शनं देवे सोऽपि दैत्यो मुदान्वितः । स्वनाम्नात्र महादेवं स्थापयित्वा ययौ गृहम्
Khi vị Deva đã khuất khỏi tầm mắt, daitya ấy cũng tràn đầy hoan hỷ. Nó lập thờ Mahādeva ngay tại đó dưới chính tên mình, rồi trở về nhà.
Verse 18
तदाप्रभृति तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । स्नानमात्रानरस्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः
Từ đó về sau, tīrtha ấy trở thành bậc vô song giữa mọi thánh địa. Chỉ cần tắm tại đó, con người được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.
Verse 19
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
Ai tắm tại tīrtha ấy rồi dâng tarpaṇa lên các Pitṛ và chư thiên, người ấy chắc chắn đạt được quả phúc của tế lễ Agniṣṭoma.
Verse 20
अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्त्या गतिस्तस्य रुद्रलोकं स गच्छति
Tâu đức vua, ai hành trai giới tại thánh địa (tīrtha) ấy thì đường đi của người ấy trở nên bất hồi; người ấy sẽ đến Rudraloka, cõi của Thần Rudra.
Verse 21
अथवाग्निजले प्राणान्यस्त्यजेद्धर्मनन्दन । अयुतद्वितयं वस्ते वर्षाणां शिवमन्दिरे
Hoặc nữa, hỡi người làm vui lòng Chánh pháp, nếu ai xả bỏ mạng sống trong lửa hay trong nước, người ấy sẽ cư ngụ nơi thánh điện của Śiva suốt hai vạn năm.
Verse 22
ततश्चैव क्षये जाते जायते विमले कुले । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः
Rồi khi sự tiêu tận (quả báo trước) đã dứt, người ấy sinh vào dòng họ thanh tịnh, không tì vết—thấu triệt chân nghĩa Veda và Vedāṅga, tinh thông mọi śāstra.
Verse 23
राजा वा राजतुल्यो वा जीवेच्च शरदः शतम् । पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः
Người ấy trở thành vua, hoặc ngang hàng với vua, sống trọn một trăm mùa thu, có con cháu đầy đủ và lìa mọi bệnh tật.
Verse 24
एवं ते सर्वमाख्यातं पृष्टं यद्यत्त्वयानघ । तीर्थस्य तु फलं तस्य स्नानदानेषु भारत
Như vậy, hỡi người vô tội, mọi điều ngươi hỏi ta đã giảng bày trọn vẹn. Nay, hỡi Bhārata, hãy nghe quả phúc của tīrtha ấy về việc tắm thiêng và bố thí.
Verse 25
एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्
Tīrtha-māhātmya tối thượng này đầy công đức, trừ diệt tội lỗi, ban phúc lành và phá tan ác mộng—cho người tụng đọc và cho người lắng nghe.
Verse 26
यस्तु श्रावयते श्राद्धे पठेत्पितृपरायणः । अक्षयं जायते पुण्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
Nhưng ai chí thành hướng về các Pitṛ, khiến bài này được nghe trong lễ śrāddha hoặc tự mình tụng đọc, thì công đức bất hoại sẽ sinh khởi—đó là lời Śaṅkara (Śiva) đã dạy.
Verse 40
। अध्याय
Tại đây chương này kết thúc.