Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् । तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत

Transliteration

yaistu lokatrayaṃ vyāptaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ mahat | tathānyasya mahābhāgo danoḥ putro vyajāyata

Translation

Nhờ họ mà ba cõi—rộng lớn với mọi loài bất động và hữu động—được lan trùm khắp; và cũng vậy, từ một phối ngẫu khác đã sinh ra một người con của Danu, bậc đại phúc.

Word by Word

• यैः: by whom
• यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrastive particle)

• लोकत्रयम्: the three worlds
• लोकत्रयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगुसमास

• व्याप्तम्: was pervaded
• व्याप्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√आप् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle) 'व्याप्त'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगभाव

• स्थावरम्: immobile
• स्थावरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (to लोकत्रयम्)

• जङ्गमम्: mobile
• जङ्गमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (to लोकत्रयम्)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अन्यस्य: of another
• अन्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• महाभागः: very fortunate/noble
• महाभागः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (to पुत्रः)

• दनोः: of Danu
• दनोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• व्यजायत: was born/arose
• व्यजायत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√जन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā Khaṇḍa (cosmic genealogy frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vast cosmological panorama: three-tiered worlds suggested (heaven/earth/nether), filled with mountains, forests, oceans, and beings; a highlighted birth of a ‘fortunate son of Danu’ as a focal vignette within the grand spread of life.

Characters & Entities

• Danu
• lokatraya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic pervasion and worldly expansion are traced to lineage and destiny, preparing the ground for how tapas can transcend that vast worldly web.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.