Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका

Transliteration

yathā niśā vinā candraṃ divaso bhāskaraṃ vinā | na śobhate muhūrtaṃ vai tathā senā vināyakā

Translation

Như đêm không trăng và ngày không mặt trời chẳng thể rạng ngời dù chỉ một khoảnh khắc, cũng vậy, quân đội không có người lãnh đạo thì không thể hưng thịnh.

Word by Word

• यथा: just as
• यथा: Upamana-marker (Comparison/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)

• निशा: night
• निशा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/वियोग)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: वियोगार्थक-अव्यय; उपपद-विभक्ति: द्वितीया (takes accusative)

• चन्द्रम्: the moon
• चन्द्रम्: Karma (Object of ‘विना’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दिवसः: day
• दिवसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भास्करम्: the sun
• भास्करम्: Karma (Object of ‘विना’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/वियोग)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: वियोगार्थक-अव्यय; उपपद-विभक्ति: द्वितीया

• न: not
• न: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• शोभते: shines/looks beautiful
• शोभते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शुभ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मुहूर्तम्: even for a moment
• मुहूर्तम्: Kala-adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-न्यायेन क्रियाविशेषण-प्रयोगः; द्वितीया-एकवचनरूपेण कालावधि (for a moment)

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• तथा: so/likewise
• तथा: Upamana-correlative (Comparison/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तुल्यतावाचक-अव्यय (correlative: so/likewise)

• सेना: army
• सेना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विनायका: without a leader
• विनायका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-नायक (प्रातिपदिक; वि + नायक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (सेना इति); अर्थः ‘नायक-रहिता’ (leaderless)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narrating)

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (implied)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic composition: night sky dim without the moon, day muted without the sun; juxtaposed with an army in disarray lacking a commander—an allegory for leadership as illumination.

Characters & Entities

• moon (Candra)
• sun (Bhāskara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right leadership (nāyaka/senāpati) is essential for harmony and success, just as celestial lights are essential for the beauty of time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse uses a metaphor within the Skanda-origin narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.