Shukla Yajur Veda — Adhyaya 29, Mantra 9
Rishi: Traditionally connected with Ṛgvedic Aśvamedha materials; in VS transmission often left as ‘ṛṣiḥ’ implicit for the section.
Devata: Tvaṣṭṛ (and by extension the cosmic maker-power operative in the yajña).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (Ṛgvedic provenance; exact metrical regularity varies in Yajus citation).
Samhita Patha (Devanagari)
त्वष्टा॑ वी॒रं दे॒वका॑मं जजान॒ त्वष्टु॒रर्वा॑ जायत आ॒शुरश्व॑ः । त्वष्टे॒दं विश्वं॒ भुव॑नं जजान ब॒होः क॒र्तार॑मि॒ह य॑क्षि होतः
Transliteration
tváṣṭā vīráṃ devákāmaṃ jajāna | tváṣṭur árvā jāyata āśúr áśvaḥ || tváṣṭedáṃ víśvaṃ bhúvanaṃ jajāna bahóḥ kartā́ram ihá yákṣi hotaḥ |
Translation
Tvaṣṭṛ đã sinh ra vị dũng sĩ khao khát chư thiên; từ Tvaṣṭṛ sinh ra chiến mã—tuấn mã mau lẹ. Tvaṣṭṛ đã sinh ra toàn thể thế giới hữu tồn này. Hỡi Hotṛ, ngay tại đây, hãy dùng cánh tay mà phụng tế Đấng Tạo Tác ấy.
Padapatha (Word Analysis)
त्वष्टा । वी॒रम् । दे॒व-का॑मम् । जजान । त्वष्टुः । अर्वा॑ । जायत । आ॒शुः । अश्वः । त्वष्टा । इ॒दम् । विश्वम् । भुवनम् । जजान । ब॒होः । क॒र्तारम् । इ॒ह । यक्षि । होतः
Word by Word
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक) / √त्वक्ष् (धातु, ‘to fashion’)
वीरम्a hero/strong one
वीरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
देवकामम्desiring the gods / god-beloved
देवकामम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootदेवकाम (प्रातिपदिक; देव + काम)
जजानbegot/produced
जजान:
—
TypeVerb
Root√जन् (जनने)
त्वष्टुःof Tvaṣṭṛ
त्वष्टुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
अर्वाthe steed (Arvan)
अर्वा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
जायतwas born / came to be
जायत:
—
TypeVerb
Root√जन् (जनने)
आशुःswift
आशुः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक)
अश्वःhorse
अश्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ
त्वष्टा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वम्all, entire
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनम्world/being, the universe
भुवनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
जजानbegot/created
जजान:
—
TypeVerb
Root√जन् (जनने)
बहुःthe many / abundant one
बहुः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
कर्तारम्maker, doer
कर्तारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
यक्षिworship/sacrifice (offer)
यक्षि:
—
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजासंगतिकरणदान)
होतःO Hotṛ-priest
होतः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
T
TvaṣṭṛA
Agni (as the offering-fire, implied)H
Hotṛ (priestly agency, addressed)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes