Munipraśna-varṇana (Description of the Sages’ Inquiry)

Verse 1

इति श्रीशैवेमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां मुनिप्रश्नवर्णनो नाम प्रथमोऽध्यायः

Như vậy kết thúc Chương Thứ Nhất, mang tên “Mô tả những câu hỏi của các bậc Muni,” trong Vidyeśvara Saṃhitā thuộc Thánh Śaiva Mahāpurāṇa (Śiva Purāṇa).

Verse 2

मुनयः शंसितात्मानस्सत्यव्रतपरायणाः । महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे

Các bậc hiền triết—tâm hạnh đáng tán thán, kỷ luật nghiêm minh, chuyên nhất nơi lời nguyện chân thật—rực rỡ oai quang tâm linh và đầy phúc phần, đã khởi sự một đại tế đàn (mahāsatra).

Verse 3

तत्र सत्रं समाकर्ण्य व्यासशिष्यो महामुनिः । आजगाम मुनीन्द्र ष्टुं सूतः पौराणिकोत्तमः

Nghe tin tại đó đang cử hành đàn tế satra linh thiêng, Sūta—đại hiền giả, đệ tử của Vyāsa và bậc tối thượng trong hàng người kể Purāṇa—đã đến để chiêm bái các bậc thánh hiền ưu việt nhất.

Verse 4

तं दृष्ट्वा सूतमायांतं हर्षिता मुनयस्तदा । चेतसा सुप्रसन्नेन पूजां चक्रुर्यथाविधि

Thấy Sūta tiến đến, các bậc hiền triết liền hoan hỷ. Với tâm ý hoàn toàn an tịnh và hoan lạc, họ kính lễ và cúng dường Ngài đúng theo nghi thức đã được truyền định.

Verse 5

ततो विनयसंयुक्ता प्रोचुः सांजलयश्च ते । सुप्रसन्ना महात्मानः स्तुतिं कृत्वायथाविधि

Rồi họ, đầy lòng khiêm cung, chắp tay cung kính mà thưa. Những bậc đại hồn ấy, hoan hỷ trọn vẹn, đã dâng lời tán tụng đúng theo nghi thức.

Verse 6

रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्वै भाग्यगौरवात् । पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यर्थमीयिवान्

Hỡi Romaharṣaṇa, bậc toàn tri! Nhờ uy quang của phúc phần nơi ngài, ngài đã thọ nhận từ Vyāsa toàn bộ minh triết Purāṇa, trọn vẹn cả ý nghĩa chân thật.

Verse 7

तस्मादाश्चर्य्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम् । रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः

Vì thế, ngài chính là khí cụ xứng đáng để chứa đựng những thánh truyện kỳ diệu—như đại dương là kho báu châu ngọc, ôm giữ trong lòng những bảo châu tinh túy, rộng lớn và cao quý.

Verse 8

यच्च भूतं च भव्यं च यच्चान्यद्वस्तु वर्तते । न त्वयाऽविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते

Dù là điều đã xảy ra, điều sẽ xảy ra, hay bất cứ sự vật nào đang hiện hữu—trong ba cõi không có gì mà Ngài, Đức Śiva, lại không thấu biết.

Verse 9

त्वं मद्दिष्टवशादस्य दर्शनार्थमिहागतः । कुर्वन्किमपि नः श्रेयो न वृथा गंतुमर्हसि

Vì theo lời ta dặn mà ngươi đã đến đây để được darśana của người ấy, hãy làm một điều đem lại phúc lợi chân thật cho chúng ta; chớ ra đi uổng công.

Verse 10

तत्त्वं श्रुतं स्म नः सर्वं पूर्वमेव शुभाशुभम् । न तृप्तिमधिगच्छामः श्रवणेच्छा मुहुर्मुहुः

Chúng con quả đã từng nghe trọn vẹn chân lý—về cả điều cát tường lẫn điều bất tường. Thế nhưng vẫn chưa được thỏa lòng; hết lần này đến lần khác, khát vọng được lắng nghe lại dâng lên trong tâm.

Verse 11

इदानीमेकमेवास्ति श्रोतव्यं सूत सन्मते । तद्र हस्यमपि ब्रूहि यदि तेऽनुग्रहो भवेत्

Giờ đây chỉ còn một điều thật sự đáng được nghe, hỡi Sūta, bậc hiền trí và sáng suốt. Nếu ân huệ của ngài đoái đến chúng con, xin hãy nói cả giáo pháp bí mật ấy.

Verse 12

प्राप्ते कलियुगे घोरे नराः पुण्यविवर्जिताः । दुराचाररताः सर्वे सत्यवार्तापराङ्मुखाः

Khi Kali Yuga đáng sợ đến, con người trở nên thiếu vắng công đức; ai nấy đều ưa thích hạnh xấu và quay lưng với lời nói chân thật.

Verse 13

परापवादनिरताः परद्र व्याभिलाषिणः । परस्त्रीसक्तमनसः परहिंसापरायणाः

Họ luôn mải mê phỉ báng người khác, thèm muốn của cải của kẻ khác; tâm dính mắc nơi vợ người, và chuyên tâm vào việc làm hại tha nhân.

Verse 14

देहात्मदृष्टया मूढा नास्तिकाः पशुबुद्धयः । मातृपितृकृतद्वेषाः स्त्रीदेवाः कामकिंकराः

Bị mê lầm bởi quan kiến cho rằng thân xác chính là Ngã, họ trở thành kẻ vô thần với trí hiểu như loài thú. Họ ôm lòng oán ghét cả cha mẹ; tôn người nữ làm ‘thần’ và trở thành kẻ nô lệ của dục vọng.

Verse 15

विप्रा लोभग्रहग्रस्ता वेदविक्रयजीविनः । धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्या मदविमोहिताः

Các bà-la-môn bị nắm chặt bởi lòng tham, sống bằng việc buôn bán Veda. Họ học chỉ để cầu tài lợi; bị mê hoặc bởi kiêu mạn và men say tự phụ, họ đánh mất sự phân biệt đúng đắn.

Verse 16

त्यक्तस्वजातिकर्माणः प्रायशःपरवंचकाः । त्रिकालसंध्यया हीना ब्रह्मबोधविवर्जिताः

Họ từ bỏ bổn phận đúng với giai vị và hạnh nghiệp của mình, phần nhiều trở thành kẻ lừa dối người khác. Không còn lễ Sandhyā ba thời, họ vẫn thiếu vắng sự tỉnh thức về Brahman—tri kiến tâm linh chân thật.

Verse 17

अदयाः पंडितं मन्यास्स्वाचारव्रतलोपकाः । कृष्युद्यमरताः क्रूरस्वभावा मलिनाशयाः

“Họ không có lòng từ bi mà vẫn tự cho mình là bậc học giả. Họ bỏ chánh hạnh và các thệ nguyện thiêng; chỉ mải mê nông vụ và lao lực thế tục, bản tính thô bạo, tâm ý bên trong ô uế.”

Verse 18

क्षत्रियाश्च तथा सर्वे स्वधर्मत्यागशीलिनः । असत्संगाः पापरता व्यभिचारपरायणाः

Cả các Kṣatriya nữa—quả thật tất thảy—đều nghiêng lòng từ bỏ bổn phận (svadharma) đã được ấn định. Họ kết giao với kẻ bất thiện, vui thích tội lỗi, và chuyên tâm vào hành vi tà dâm cùng sự bội tín.

Verse 19

अशूरा अरणप्रीताः पलायनपरायणाः । कुचौरवृत्तयः शूद्रा ः कामकिंकरचेतसः

Họ không có khí phách anh hùng, ưa chốn hoang dã và loạn lạc, luôn nghiêng về việc trốn chạy. Sống bằng những trò trộm cắp vặt, những kẻ ấy—dẫu sinh làm śūdra—tâm trí vẫn bị dục vọng sai khiến như kẻ nô lệ.

Verse 20

शस्त्रास्त्रविद्यया हीना धेनुविप्रावनोज्झिताः । शरण्यावनहीनाश्च कामिन्यूतिमृगास्सदा

Thiếu tri thức về binh khí và vũ khí, bị tước mất sự che chở của bò và các brāhmaṇa, lại không có nơi nương tựa hay rừng thiêng làm chốn trú ẩn—họ luôn sống như loài nai: bồn chồn, bị dục vọng xua đẩy, kéo bầy chạy theo các đối tượng của giác quan.

Verse 21

प्रजापालनसद्धर्मविहीना भोगतत्पराः । प्रजासंहारका दुष्टा जीवहिंसाकरा मुदा

Thiếu vắng chánh pháp bảo hộ muôn dân, họ chỉ chăm chăm vào hưởng lạc. Bản tính hung ác, họ gây tai họa cho dân chúng và, lấy đó làm vui, đã tạo nghiệp bạo hại đối với các loài hữu tình.

Verse 22

वैश्याः संस्कारहीनास्ते स्वधर्मत्यागशीलिनः । कुपथाः स्वार्जनरतास्तुलाकर्मकुवृत्तयः

Những người Vaiśya (thương nhân) thiếu các nghi lễ tịnh hóa và có khuynh hướng bỏ rơi bổn phận được ấn định của mình. Họ đi theo đường lối hư hoại, vui thích tích lũy ích kỷ, và hành xử gian trá trong việc cân đong và buôn bán.

Verse 23

गुरुदेवद्विजातीनां भक्तिहीनाः कुबुद्धयः । अभोजितद्विजाः प्रायः कृपणा बद्धमुष्टयः

Kẻ không có lòng sùng kính đối với Guru, đối với thần linh, và đối với hàng “nhị sinh” (dvija) thì trí hiểu lầm lạc. Phần nhiều họ không tiếp đãi, không cúng dường bữa ăn cho dvija—keo kiệt, lòng hẹp, và nắm tay chặt chẽ.

Verse 24

कामिनीजारभावेषु सुरता मलिनाशयाः । लोभमोहविचेतस्काः पूर्तादिसुवृषोज्झिताः

Họ vui thích trong hành vi dục vọng—giao du với vợ của người khác—và tâm địa bên trong ô uế. Tâm trí bị thúc đẩy bởi tham và si, và họ đã từ bỏ những việc công đức cao quý như bố thí và các hạnh lành khác.

Verse 25

तद्वच्छूद्रा श्च ये केचिद्ब्राह्मणाचारतत्पराः । उज्ज्वलाकृतयो मूढाः स्वधर्मत्यागशीलिनः

Cũng vậy, có một số Śūdra chuyên tâm bắt chước hạnh kiểm của Bà-la-môn—bề ngoài rạng rỡ sáng sủa, nhưng trong mê lầm, có khuynh hướng từ bỏ bổn phận (svadharma) đã được ấn định cho mình.

Verse 26

कर्तारस्तपसां भूयो द्विजतेजोपहारकाः । शिश्वल्पमृत्युकाराश्च मंत्रोच्चारपरायणाः

Họ trở nên có khả năng thực hành nhiều khổ hạnh (tapas); họ làm tăng thêm oai quang tâm linh của hàng “nhị sinh” (dvija); họ khiến sự chết yểu được giảm bớt; và họ chuyên chú vào việc thường xuyên xướng tụng thần chú.

Verse 27

शालिग्रामशिलादीनां पूजकाहोमतत्पराः । प्रतिकूलविचाराश्च कुटिला द्विजदूषकाः

Họ chuyên tâm thờ phụng đá Śālagrāma và các vật tương tự, lại chú trọng các lễ cúng homa; nhưng tư tưởng thì nghịch ý, đối kháng, hạnh kiểm quanh co, và họ phỉ báng hàng “nhị sinh” (dvija).

Verse 28

धनवंतः कुकर्म्माणो विद्यावन्तो विवादिनः । आख्यायोपासना धर्मवक्तारो धर्मलोपकाः

Trong thời đại này, kẻ giàu có sẽ dấn thân vào việc ác; người học rộng lại trở thành kẻ ưa tranh biện. Những ai mê kể chuyện và chỉ lo thờ phụng bề ngoài sẽ nói về dharma, nhưng chính họ lại là kẻ làm cho dharma suy tàn.

Verse 29

सुभूपाकृतयो दंभाः सुदातारो महामदाः । विप्रादीन्सेवकान्मत्वा मन्यमाना निजं प्रभुम्

Những kẻ giả hình ấy khoác dáng bậc minh quân; tuy bố thí phô trương, họ lại say sưa trong đại ngã mạn. Họ coi cả các brāhmaṇa và người khác như kẻ hầu hạ, tự tưởng mình là chủ tể theo quyền riêng.

Verse 30

स्वधर्मरहिता मूढाः संकराः क्रूरबुद्धयः । महाभिमानिनो नित्यं चतुर्वर्णविलोपकाः

Không giữ bổn phận riêng (svadharma), họ mê muội, hạnh kiểm pha tạp rối loạn, tâm địa tàn bạo. Luôn phồng lên bởi đại ngã mạn, họ trở thành kẻ phá hoại trật tự bốn varṇa.

Verse 31

सुकुलीनान्निजान्मत्वा चतुर्वर्णैर्विवर्तनाः । सर्ववर्णभ्रष्टकरा मूढास्सत्कर्मकारिणः

Do lầm tưởng người thuộc dòng dõi tốt là “người của mình”, bốn varṇa bị đảo lộn khỏi trật tự đúng đắn. Những kẻ mê muội ấy, tuy bề ngoài như làm việc thiện, lại trở thành nguyên nhân khiến mọi varṇa suy đồi và hoại loạn.

Verse 32

स्त्रियश्च प्रायशो भ्रष्टा भर्त्रवज्ञानकारिकाः । श्वशुरद्रो हकारिण्यो निर्भया मलिनाशनाः

Phụ nữ phần nhiều sa sút đạo hạnh, khinh mạn chồng mình. Họ trở nên thù nghịch cả với bậc trưởng thượng như cha chồng, buông thả không kiềm chế, không biết hổ thẹn, đi lại không sợ hãi—vứt bỏ mọi nết na và sự thanh khiết.

Verse 33

कुहावभावनिरताः कुशीलास्स्मरविह्वलाः । जारसंगरता नित्यं स्वस्वामिविमुखास्तथा

Họ mải mê trong dối trá và giả dạng, hạnh kiểm bại hoại, bị cơn sốt dục vọng làm cho chao đảo. Luôn vui thích những mối kết hợp bất chính, họ quay lưng với người phối ngẫu chính đáng và bổn phận của mình.

Verse 34

तनया मातृपित्रोश्च भक्तिहीना दुराशयाः । अविद्यापाठका नित्यं रोगग्रसितदेहकाः

Con cái không có lòng kính tín đối với mẹ cha, ôm giữ những hy vọng lầm lạc. Chúng mãi miết học thứ chỉ là vô minh, và thân thể luôn bị bệnh tật bủa vây.

Verse 35

एतेषां नष्टबुद्धीनां स्वधर्मत्यागशीलिनाम् । परलोकेपीह लोके कथं सूत गतिर्भवेत्

Đối với những kẻ trí phân biệt đã hư hoại và thường quen bỏ rơi bổn phận (svadharma) của mình—hỡi Sūta, làm sao họ có thể có con đường đúng đắn hay sự thành tựu cát tường, ở đời này hay đời sau?

Verse 36

इति चिंताकुलं चित्तं जायते सततं हि नः । परोपकारसदृशो नास्ति धर्मो परः खलु

Vì thế tâm trí chúng tôi luôn rối bời bởi lo âu. Quả thật, không có dharma nào cao hơn việc làm lợi cho người khác (paropakāra).

Verse 37

लघूपायेन येनैषां भवेत्सद्योघनाशनम् । सर्व्वसिद्धान्तवित्त्वं हि कृपया तद्वदाधुना

Vì lòng từ bi, xin hãy nói cho chúng tôi ngay bây giờ phương tiện dễ dàng, nhờ đó khối tội dày đặc của họ được tiêu trừ tức khắc, và nhờ đó người ta thật sự đạt tri kiến về mọi siddhānta đã được xác lập liên quan đến Śiva.

Verse 38

व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । मनसा शंकरं स्मृत्वा सूतः प्रोवाच तान्मुनीन्

Vyāsa nói: Nghe xong lời của các bậc hiền triết—những người đã được tôi luyện bởi quán niệm—Sūta liền tưởng niệm Śaṅkara trong tâm, rồi cất lời thưa cùng các vị ấy.