शिवज्ञान-प्रश्नः तथा सृष्टौ शिवस्य स्वयमाविर्भावः (Inquiry into Śiva-knowledge and Śiva’s self-manifestation in creation)

Verse 1

कृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवेन परिभाषितम् । वेदसारे शिवज्ञानं स्वाश्रितानां विमुक्तये

Kṛṣṇa thưa: “Bạch đấng tôn kính, con ước được nghe tri kiến về Śiva—do chính Śiva tuyên thuyết—là tinh túy của các Veda và ban giải thoát cho những ai nương tựa nơi Ngài.”

Verse 2

अभक्तानामबुद्धीनामयुक्तानामगोचरम् । अर्थैर्दशर्धैः संयुक्तं गूढमप्राज्ञनिंदितम्

Giáo pháp này không nằm trong tầm của kẻ vô tín, kẻ ngu tối, hay người thiếu kỷ luật. Kết hợp mười nghĩa sâu xa, nó vẫn ẩn mật—và còn bị kẻ không trí chê bai.

Verse 3

वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैर्विपरीतं क्वचित्समम् । वेदात्षडंगादुद्धृत्य सांख्याद्योगाच्च कृत्स्नशः

Ở vài phương diện, giáo pháp này trái với các bổn phận do varṇa và āśrama đặt ra; ở vài phương diện, lại tương hợp với chúng. Nó đã được trích xuất trọn vẹn từ Veda cùng sáu bộ phụ trợ, và cũng từ Sāṃkhya và Yoga.

Verse 4

शतकोटिप्रमाणेन विस्तीर्णं ग्रंथसंख्यया । कथितं परमेशेन तत्र पूजा कथं प्रभोः

Giáo pháp này do Đấng Tối Thượng tự mình tuyên thuyết, rộng lớn vô cùng—tính theo số phần thì đến một trăm koṭi. Trong mặc khải mênh mông ấy, bạch Chúa tể, việc thờ phụng Thượng Đế phải thực hành thế nào?

Verse 5

कस्याधिकारः पूजादौ ज्ञानयोगादयः कथम् । तत्सर्वं विस्तरादेव वक्तुमर्हसि सुव्रत

Ai là người đủ tư cách để khởi sự việc thờ phụng và các pháp hành khác? Và con đường tri thức cùng yoga phải tu tập ra sao? Bạch bậc giữ giới nguyện thù thắng, xin hãy giảng giải tất cả điều ấy một cách tường tận.

Verse 6

उपमन्युरुवाच । शैवं संक्षिप्य वेदोक्तं शिवेन परिभाषितम् । स्तुतिनिंदादिरहितं सद्यः प्रत्ययकारणम्

Upamanyu nói: “Giáo pháp Śaiva này—được cô đọng từ điều Veda đã tuyên thuyết và do chính Śiva giảng giải—vượt ngoài khen chê và các điều tương tự, trở thành nhân duyên khiến niềm chứng tín trực tiếp (pratyaya) khởi lên tức thời.”

Verse 7

गुरुप्रसादजं दिव्यमनायासेन मुक्तिदम् । कथयिष्ये समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः

Sinh từ ân phúc của bậc Guru, giáo pháp thiêng liêng này ban giải thoát mà không nhọc công. Ta sẽ thuật lại vắn tắt, vì sự bao la của nó không thể trình bày trọn vẹn.

Verse 8

सिसृक्षया पुराव्यक्ताच्छिवः स्थाणुर्महेश्वरः । सत्कार्यकारणोपेतस्स्वयमाविरभूत्प्रभुः

Vì muốn khai mở cuộc sáng tạo, Śiva—Đấng kiên trụ, Maheśvara—tự mình hiển lộ từ Vô Hiển nguyên sơ, như bậc Chúa Tể tối thượng, đầy đủ chân lý của nhân và quả.

Verse 9

जनयामास च तदा ऋषिर्विश्वाधिकः प्रभुः । देवानां प्रथमं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मणस्पतिम्

Bấy giờ, Đấng Tối Thượng—vượt trên toàn thể vũ trụ—đã sinh ra Brahmā, vị thần đầu tiên trong chư thiên, đấng chủ trì thánh trí (Brahmaṇaspati).

Verse 10

ब्रह्मापि पितरं देवं जायमानं न्यवैक्षत । तं जायमानं जनको देवः प्रापश्यदाज्ञया

Ngay cả Brahmā cũng chiêm kiến Thánh Phụ khi Ngài đang hiển hiện. Chính Thánh Phụ ấy, trong lúc hiện thân, đã được vị thần Tổ phụ nhận thấy đúng theo thánh lệnh của Ngài.

Verse 11

दृष्टो रुद्रेण देवो ऽसावसृजद्विश्वमीश्वरः । वर्णाश्रमव्यवस्थां च चकार स पृथक्पृथक्

Được Rudra chiêm kiến, chính Đấng ấy—Īśvara—đã tạo dựng vũ trụ; và Ngài cũng thiết lập trật tự riêng biệt của các varṇa và các āśrama, mỗi thứ ở đúng vị trí của mình.

Verse 12

सोमं ससर्ज यज्ञार्थे सोमाद्द्यौस्समजायत । धरा च वह्निः सूर्यश्च यज्ञो विष्णुश्शचीपतिः

Vì mục đích tế lễ, Ngài đã tạo ra Soma. Từ Soma phát sinh cõi trời; và cả Đất, Lửa, Mặt Trời, chính Tế lễ, Viṣṇu, cùng Śacīpati (Indra).

Verse 13

ते चान्ये च सुरा रुद्रं रुद्राध्यायेन तुष्टुवुः । प्रसन्नवदनस्तस्थौ देवानामग्रतः प्रभुः

Các vị thần ấy—và cả những vị khác—đã tán dương Rudra bằng bài Rudrādhyāya. Với dung nhan hoan hỷ, Đấng Chúa Tể đứng trước chư thiên, hiển lộ sự hiện hữu đầy ân điển trong tướng hữu tướng (saguṇa) cho hàng tín đồ.

Verse 14

अपहृत्य स्वलीलार्थं तेषां ज्ञानं महेश्वरः । तमपृच्छंस्ततो देवाः को भवानिति मोहिताः

Vì cuộc thần hí của chính Ngài, Maheśvara đã rút đi sự hiểu biết của họ. Bấy giờ chư thiên bối rối, liền hỏi Ngài: “Ngài là ai?”

Verse 15

सो ऽब्रवीद्भगवान्रुद्रो ह्यहमेकः पुरातनः । आसं प्रथममेवाहं वर्तामि १ च सुरोत्तमाः

Bấy giờ Bhagavān Rudra phán: “Quả thật, chỉ một mình Ta là Đấng Cổ Xưa. Ta hiện hữu trước hết thảy; và Ta vẫn hằng trụ, không đổi thay, hỡi các bậc tối thượng trong chư thiên.”

Verse 16

भविष्यामि च मत्तोन्यो व्यतिरिक्तो न कश्चन । अहमेव जगत्सर्वं तर्पयामि स्वतेजसा

Chỉ một mình Ta sẽ hiện hữu; ngoài Ta không có ai khác, không có gì tách biệt khỏi Ta. Chính Ta là toàn thể vũ trụ này, và bằng quang minh tự hữu của Ta, Ta nuôi dưỡng và làm cho nó được thỏa mãn.

Verse 17

अपश्यंतस्तमीशानं स्तुवंतश्चैव सामभिः । व्रतं पाशुपतं कृत्वा त्वथर्वशिरसि स्थितम्

Dẫu không trực tiếp thấy Chúa Īśāna, họ vẫn ca tụng Ngài bằng các thánh ca Sāma; và sau khi thọ trì hạnh nguyện Pāśupata, họ an trụ trong Atharvaśiras—nương nghỉ nơi giáo pháp mật truyền hiển lộ Paśupati, Chúa Tể muôn loài.

Verse 18

भस्मसंछन्नसर्वांगा बभूवुरमरास्तदा । अथ तेषां प्रसादार्थं पशूनां पतिरीश्वरः

Bấy giờ chư thiên đều bị phủ kín toàn thân bằng tro thánh (bhasma). Rồi để ban ân sủng cho họ, Đấng Chúa Tể—Īśvara, Pati (Chủ tể) của mọi paśu, đã hiển lộ hành động theo đó.

Verse 20

सगणश्चोमया सार्धं सान्निध्यमकरोत्प्रभुः । यं विनिद्रा जितश्वासा योगिनो दग्धकिल्बिषाः

Đức Chúa, cùng với các gaṇa của Ngài và với Umā kề bên, đã đến gần và an trụ trong sự hiện diện đầy ân từ—chính Ngài là Đấng mà các yogin, không mê ngủ, chế ngự hơi thở, và tội lỗi đã bị thiêu sạch, hằng nhất tâm quán niệm.

Verse 21

हृदि पश्यंति तं देवं ददृशुर्देवपुंगवाः । यामाहुः परमां शक्तिमीश्वरेच्छानुवर्तिनीम्

Chiêm thấy Thần ấy trong trái tim, những bậc tối thượng giữa chư thiên đã thấy Ngài. Họ nhận biết Nàng là Śakti Tối Thượng—Đấng luôn thuận theo ý chí của Īśvara, không hề sai lệch.

Verse 22

तामपश्यन्महेशस्य वामतो वामलोचनाम् । ये विनिर्धूतसंसाराः प्राप्ताः शैवं परं पदम्

Họ chiêm ngưỡng Nàng—Năng lực ở bên trái của Mahādeva, Đấng có đôi mắt đẹp—nhờ ân phúc của Nàng mà những ai đã rũ sạch trói buộc thế gian đạt đến cảnh giới Śaiva tối thượng, nơi cư ngụ cao nhất của Śiva.

Verse 23

नित्यसिद्धाश्च ये वान्यं ते च दृष्टा गणेश्वराः । अथ तं तुष्टुवुर्देवा देव्या सह महेश्वरम्

Tại đó cũng thấy các bậc thành tựu vĩnh hằng và các đoàn Gaṇa-chúa. Rồi chư Thiên, cùng với Nữ Thần, dâng lên Mahādeva (Maheśvara) những lời tán tụng bằng thánh ca.

Verse 24

स्तोत्रैर्माहेश्वरैर्दिव्यैः श्रोतैः पौराणिकैरपि । देवो ऽपि देवानालोक्य घृणया वृषभध्वजः

Ngay cả Đấng Chúa—Śiva, vị mang cờ hiệu con bò—khi nhìn chư Thiên cũng khởi lòng từ mẫn, trong lúc họ tán dương Ngài bằng những thánh tụng Maheśvara nhiệm mầu và những lời tụng Purāṇa được truyền nghe tôn kính.

Verse 25

अर्थमहत्तमं देवाः पप्रच्छुरिममादरात् । देवा ऊचुः । भगवन्केन मार्गेण पूजनीयो ऽसि भूतले

Muốn hiểu thấu ý nghĩa tối thượng, chư Thiên kính cẩn hỏi điều này. Chư Thiên thưa: “Bạch Đấng Thế Tôn, theo con đường và phương pháp nào Ngài đáng được thờ phụng trên cõi đất?”

Verse 26

कस्याधिकारः पूजायां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः । ततः सस्मितमालोक्य देवीं देववरोहरः

“Ai thật sự có adhikāra để hành lễ thờ phụng? Hãy giải bày điều ấy đúng theo tattva chân thật.” Nói xong, bậc tối thắng trong hàng chư thiên nhìn Nữ Thần với nụ cười hiền hòa.

Verse 27

स्वरूपं दर्शयामास घोरं सूर्यात्मकं परम् । सर्वैश्वर्यगुणोपेतं सर्वतेजोमयं परम्

Ngài hiển lộ chính Svarūpa tối thượng của mình—oai nghiêm đến rợn ngợp, mang tự tánh Mặt Trời và siêu việt—đầy đủ mọi đức tính của bậc Chúa Tể, và toàn thân là vô lượng quang minh thần thánh.

Verse 28

शक्तिभिर्मूर्तिभिश्चांगैर्ग्रहैर्देवैश्च संवृतम् । अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्धनारीकमद्भुतम्

Ngài được vây quanh bởi các Śakti, các hình thể hiển lộ, các chi phần, các hành tinh và chư thiên—một Đấng Chúa Tể kỳ diệu, tám tay bốn mặt, hiện thân trong dáng vẻ nhiệm mầu của Ardhanārīśvara (nửa nam nửa nữ).

Verse 29

दृष्ट्वैवमद्भुताकारं देवा विष्णुपुरोगमाः । बुद्ध्वा दिवाकरं देवं देवीं चैव निशाकरम्

Thấy hình tướng kỳ diệu ấy, chư thiên—do Viṣṇu dẫn đầu—nhận ra Đấng Chúa Tể chính là Mặt Trời; và cũng hiểu Nữ Thần chính là Mặt Trăng.

Verse 30

पञ्चभूतानि शेषाणि तन्मयं च चराचरम् । एवमुक्त्वा नमश्चक्रुस्तस्मै चार्घ्यं प्रदाय वै

Tuyên bố rằng: “Năm đại còn lại, cùng tất cả hữu tình và vô tình, đều là tự tánh của Ngài,” rồi họ cúi đầu đảnh lễ Ngài và đúng nghi thức dâng arghya—lễ nước cúng kính.

Verse 32

सिंदूरवर्णाय सुमण्डलाय सुवर्णवर्णाभरणाय तुभ्यम् । पद्माभनेत्राय सपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय

Kính lễ Ngài—rực sáng sắc chu sa, thân tướng cát tường huy hoàng; trang sức bằng bảo vật ánh vàng; mắt như hoa sen, gắn liền với hoa sen; là nền nhân duyên từ đó Brahmā, Indra và Nārāyaṇa phát sinh.

Verse 33

सुरत्नपूर्णं ससुवर्णतोयं सुकुंकुमाद्यं सकुशं सपुष्पम् । प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद

Ôi Bhagavān, xin Ngài hoan hỷ. Xin nhận lễ arghya thù thắng này—đầy châu báu quý, hòa nước cùng vàng, ướp hương nghệ tây và các vật cát tường, kèm cỏ kuśa và hoa—được dâng trong bình vàng.

Verse 34

नमश्शिवाय शांताय सगणायादिहेतवे । रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे सूर्यमूर्तये

Kính lễ Śiva, Đấng an tịnh, cùng với các thần chúng (gaṇa) là nguyên nhân đầu tiên. Con cúi đầu trước Ngài, Đấng cũng là Rudra, là Viṣṇu, là Brahmā, và thân tướng rực sáng như Mặt Trời.

Verse 35

यश्शिवं मण्डले सौरे संपूज्यैव समाहितः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने प्रदद्यादर्घ्यमुत्तमम्

Ai với tâm chuyên nhất, đúng nghi thức mà thờ phụng Śiva trong maṇḍala của Mặt Trời, thì nên dâng arghya thượng hảo vào ba thời giao hội thiêng liêng của ngày: sáng, trưa và chiều tối.

Verse 36

प्रणमेद्वा पठेदेताञ्छ्लोकाञ्छ्रुतिमुखानिमान् । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिद्भक्तश्चेन्मुच्यते दृढम्

Nếu ai cúi lạy cung kính hoặc tụng đọc những bài kệ này—cốt tủy đặt nền trên mặc khải Veda—thì đối với người sùng tín ấy, không gì là không thể đạt; và nếu lòng bhakti chân thật, người ấy chắc chắn được giải thoát vững bền.

Verse 37

तस्मादभ्यर्चयेनित्यं शिवमादित्यरूपिणम् । धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं मनसा कर्मणा गिरा

Vì vậy, nên thờ phụng Chúa Śiva mỗi ngày trong hình tướng Mặt Trời, để đạt được dharma, artha, kāma và rốt ráo là mokṣa—bằng tâm, bằng hành, và bằng lời.

Verse 38

अथ देवान्समालोक्य मण्डलस्थो महेश्वरः । सर्वागमोत्तरं दत्त्वा शास्त्रमंतरधाद्धरः

Bấy giờ Mahādeva, ngự trong maṇḍala thiêng, đưa mắt nhìn chư thiên. Ban cho họ thánh điển tối thượng—tinh túy và đỉnh điểm của mọi Āgama—rồi Śiva, Đấng Hộ Trì, liền ẩn khuất khỏi tầm thấy của họ.

Verse 39

तत्र पूजाधिकारो ऽयं ब्रह्मक्षत्रविशामिति । ज्ञात्वा प्रणम्य देवेशं देवा जग्मुर्यथागतम्

Tại đó, các chư thiên hiểu rằng quyền cử hành lễ thờ phụng ấy thuộc về Bà-la-môn, Sát-đế-lợi và Phệ-xá. Biết vậy, họ cúi lạy Đấng Chúa tể của chư thiên rồi ra đi, trở về theo con đường đã đến.

Verse 40

अथ कालेन महता तस्मिञ्छास्त्रे तिरोहिते । भर्तारं परिपप्रच्छ तदंकस्था महेश्वरी

Rồi sau một thời gian rất lâu, khi giáo pháp thiêng liêng ấy bị che khuất, Maheshvarī (Pārvatī), ngồi trên đùi của phu quân, cung kính hỏi lại chồng mình (Śiva).

Verse 41

तया स चोदितो देवो देव्या चन्द्रविभूषणः । अवदत्करमुद्धृत्य शास्त्रं सर्वागमोत्तरम्

Được Nữ thần thúc giục, vị Thần ấy—Śiva, đấng trang sức bằng vầng trăng lưỡi liềm—giơ tay lên và tuyên thuyết giáo pháp tối thượng, vượt trên mọi Āgama.

Verse 42

प्रवर्तितं च तल्लोके नियोगात्परमेष्ठिनः । मयागस्त्येन गुरुणा दधीचेन महर्षिणा

Và pháp hành/giáo huấn thánh ấy đã được khởi lập trong thế gian đó theo mệnh lệnh của Parameṣṭhin (Phạm Thiên Brahmā)—do chính ta, do bậc thầy tôn kính Agastya, và do đại hiền Dadhīci.

Verse 43

स्वयमप्यवतीर्योर्व्यां युगावर्तेषु शूलधृक् । स्वाश्रितानां विमुक्त्यर्थं कुरुते ज्ञानसंततिम्

Chính Ngài—Đấng cầm Tam Xoa, Chúa tể Śiva—tự nguyện giáng thế vào những khúc quanh của các thời đại; và để giải thoát những ai nương tựa nơi Ngài, Ngài thiết lập dòng truyền thừa bất tuyệt của tri kiến cứu độ.

Verse 44

ऋभुस्सत्यो भार्गवश्च ह्यंगिराः सविता द्विजाः । मृत्युः शतक्रतुर्धीमान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

Trong số những vị được nêu ở đây có: Ṛbhu, Satya, Bhārgava và Aṅgiras; Savitā bậc nhị sinh; Mṛtyu; Śatakratu (Indra) bậc trí; và Vasiṣṭha—đứng đầu hàng hiền thánh.

Verse 45

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः । शततेजास्स्वयं धर्मो नारायण इति श्रुतः

Ngài được biết đến là Sārasvata, là Tridhāman, và là Trivṛta—bậc tối thượng trong hàng hiền thánh. Ngài còn được tôn xưng là Śatatejas, là chính Pháp (Dharma) hiện thân, và cũng được truyền tụng là Nārāyaṇa.

Verse 46

स्वरक्षश्चारुणिर्धीमांस्तथा चैव कृतंजयः । कृतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविरुत्तमः

Có Svarakṣa, Cāruṇi, bậc trí Dhīmān, và cả Kṛtaṃjaya; rồi Kṛtaṃjaya, Bharadvāja, Gautama, và hiền thánh Kavi—bậc tối thượng—đó là những vị ṛṣi đáng tôn kính đang được liệt kê.

Verse 47

वाचःस्रवा मुनिस्साक्षात्तथा सूक्ष्मायणिः शुचिः । तृणबिंदुर्मुनिः कृष्णः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः

Vācaḥsravā—vị hiền triết đích thực; cũng vậy, Sūkṣmāyaṇi thanh tịnh; hiền triết Tṛṇabindu; Kṛṣṇa; Śakti; Śākteya; và Uttara—đó là những bậc tôn kính được nêu ở đây.

Verse 48

जातूकर्ण्यो हरिस्साक्षात्कृष्णद्वैपायनो मुनिः । व्यासावताराञ्छृण्वंतु कल्पयोगेश्वरान्क्रमात्

Jātūkarṇya; Hari—chính Đấng Tự Thân; và hiền triết Kṛṣṇa-Dvaipāyana (Vyāsa)—hãy lắng nghe theo thứ tự những hóa thân nối tiếp của Vyāsa, các bậc Đại Chúa Tể Yoga xuất hiện trong mỗi kiếp (kalpa).

Verse 49

लैंगे व्यासावतारा हि द्वापरां तेषु सुव्रताः । योगाचार्यावताराश्च तथा शिष्येषु शूलिनः

Hỡi những bậc giữ hạnh nguyện thanh cao, trong thời Dvāpara, giữa những người phụng thờ Liṅga, quả thật có những hóa thân xuất hiện trong vai trò Vyāsa; và cũng vậy, giữa hàng đệ tử, Śūlin (Đức Śiva, Đấng cầm Tam Xoa) hiển lộ thành những hóa thân làm bậc thầy Yoga.

Verse 50

तत्र तत्र विभोः शिष्याश्चत्वारः स्युर्महौजसः । शिष्यास्तेषां प्रशिष्याश्च शतशो ऽथ सहस्रशः

Ở khắp mọi nơi, Đấng Toàn Biến có bốn đệ tử với uy quang tâm linh mạnh mẽ. Và các đệ tử ấy lại có đệ tử của mình cùng các đệ tử nối truyền—hàng trăm, rồi đến hàng nghìn.

Verse 51

तेषां संभावनाल्लोके शैवाज्ञाकरणादिभिः । भाग्यवंतो विमुच्यंते भक्त्या चात्यंतभाविताः

Trong đời này, nhờ tôn kính những người sùng mộ như thế và thực hành các pháp lệnh của Śiva (cùng các kỷ luật Shaiva liên hệ), người hữu phúc được giải thoát; nhờ bhakti, họ được thấm nhuần trọn vẹn sự tinh luyện tâm linh trong ý thức Śiva.