Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 36

स्कन्दसरः (Skandasara) — तीर्थवर्णनम् / Description of the Skandasara Sacred Lake

Devanagari script

शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम । सनत्कुमारेण च तत्समस्तं व्यासाय साक्षाद्गुरवे ममोक्तम्

Transliteration

śaivaṃ dharmaṃ caiśvaraṃ jñānayogaṃ dattvā bhūyo devapārśvaṃ jagāma | sanatkumāreṇa ca tatsamastaṃ vyāsāya sākṣādgurave mamoktam

Translation

Sau khi ban truyền Śaiva Dharma và con đường thiêng liêng của jñāna-yoga, ngài lại trở về bên cạnh Đấng Chúa Tể. Và tất cả điều ấy, Sanatkumāra đã nói với Vyāsa—vị Guru trực tiếp của ta—đúng như sự thật hiển bày.

Word by Word

• शैवम्: Śaiva, pertaining to Śiva
• शैवम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śaiva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् धर्मम्

• धर्मम्: dharma, teaching
• धर्मम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: dharma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• ऐश्वरम्: divine, lordly
• ऐश्वरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: aiśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (धर्मम्/ज्ञानयोगम्)

• ज्ञान-योगम्: the yoga of knowledge
• ज्ञान-योगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: jñāna (प्रातिपदिक) + yoga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ज्ञानस्य योगः / ज्ञानसम्बद्धः योगः)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• भूयः: again, further
• भूयः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: bhūyaḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: again/further)

• देव-पार्श्वम्: to the side/presence of the god
• देव-पार्श्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + pārśva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (देवस्य पार्श्वम्)

• जगाम: went
• जगाम: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सनत्कुमारेण: by Sanatkumāra
• सनत्कुमारेण: Kartṛ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sanat-kumāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः कर्मधारयः

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् समस्तम्

• समस्तम्: entire, whole
• समस्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: samasta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (उक्तम् इत्यस्य कर्म)

• व्यासाय: to Vyāsa
• व्यासाय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: vyāsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• साक्षात्: directly
• साक्षात्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: sākṣāt (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: directly, in person)

• गुरवे: to the teacher
• गुरवे: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: guru (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (pronoun)

• उक्तम्: was spoken/told
• उक्तम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे ‘was spoken’

Speaker

Suta Goswami (narrating the transmission of the teaching through Sanatkumara to Vyasa)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Jyotirlinga Context

Significance: Frames Śaiva Dharma as a salvific teaching lineage (guru-paramparā), making śravaṇa/manana of the doctrine itself a ‘tīrtha’.

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Sanatkumara
• Vyasa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights that liberation-oriented Śaiva Dharma is not merely belief but a divinely bestowed discipline of jñāna-yoga, preserved through an authentic guru-paramparā (Sanatkumāra → Vyāsa → narration onward).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By calling the teaching “aiśvara” (of Īśvara), it frames practice as directed to the personal Lord (Saguna Shiva) whose grace grants right knowledge; Linga-worship in Śaiva tradition is a primary Saguna focus that matures into liberating insight.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The verse emphasizes receiving Śaiva discipline from a true Guru and applying jñāna-yoga; in practice this is typically supported by daily Shiva-upāsanā such as mantra-japa (e.g., Panchakshara), meditation on Īśvara, and living according to Śaiva dharma.