Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 44

योगप्रकारनिर्णयः

Classification and Definition of Yoga

Devanagari script

तपांसि पापक्षयता यज्ञदानव्रतादयः । प्राणायामस्य तस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम्

Transliteration

tapāṃsi pāpakṣayatā yajñadānavratādayaḥ | prāṇāyāmasya tasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

Translation

Khổ hạnh, sự tiêu trừ tội lỗi, tế lễ, bố thí, các giới nguyện và những điều tương tự—tất cả ấy cũng không sánh nổi dù chỉ một phần mười sáu giá trị của pháp prāṇāyāma kia.

Word by Word

• तपांसि: austerities
• तपांसि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), बहुवचन

• पापक्षयता: sin-destroying (power/quality)
• पापक्षयता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप-क्षयता (प्रातिपदिक); पाप (प्रातिपदिक) + क्षयता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पापस्य क्षयता)

• यज्ञदानव्रतादयः: sacrifices, gifts, vows, etc.
• यज्ञदानव्रतादयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ-दान-व्रत-आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वः (यज्ञः च दानं च व्रतं च) + आदि-प्रत्ययार्थः

• प्राणायामस्य: of prāṇāyāma (breath-control)
• प्राणायामस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्राणायाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणस्य आयामः)

• तस्य: of that (of it)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th case), एकवचन

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• कलाम्: a part; a fraction
• कलाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अर्हन्ति: are worthy of; deserve
• अर्हन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

• षोडशीम्: sixteenth
• षोडशीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: षोडशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम् (कलाम् इति विशेष्यस्य)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse elevates prāṇāyāma as a direct inner discipline that purifies the subtle body and steadies awareness, making it exceptionally potent for removing impurities (mala) and loosening bondage (pāśa) on the path to Shiva-realization.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Shaiva practice, outer worship (including Liṅga-pūjā) becomes deeper when supported by inner purification; prāṇāyāma gathers the mind and prāṇa, enabling steadier dhyāna on Saguna Shiva and more focused mantra-japa, which perfects devotion and leads toward the higher, formless realization.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It recommends disciplined prāṇāyāma as a primary meditative aid—best paired with Shiva-mantra japa (such as the Pañcākṣarī, “Om Namaḥ Śivāya”) and a pure, sattvic routine to intensify inner purification.