Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 3

द्वितीयतृतीयावरणपूजाक्रमः | The Sequence of the Second and Third Enclosure Worship (Āvaraṇa-pūjā)

Devanagari script

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात् । शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

Transliteration

ṣaḍaṃgānyapi tatraiva hṛdayādīnyanukramāt | śivasya ca śivāyāśca vāhneyādi samarcayet

Translation

Ngay tại đó, cũng nên tuần tự thờ phụng sáu phần phụ trợ, bắt đầu từ “Tâm (Hṛdaya)” trở đi; và phải cung kính tôn thờ cả Śiva và Śivā (Pārvatī) bằng các nghi lễ khởi đầu với lễ cúng lửa và những nghi thức còn lại.

Word by Word

• षट्-अङ्गानि: the six limbs (ancillaries)
• षट्-अङ्गानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: षट् (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (षड् अङ्गानि); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (‘also’)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण-सूचक (Locative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic ‘indeed/just’)

• हृदय-आदीनि: (the mantras) beginning with ‘hṛdaya’ etc.
• हृदय-आदीनि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (आदि-समास/‘etc.’: हृदयम् आदिः येषाम्/हृदयादि); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम्

• अनुक्रमात्: in sequence/according to order
• अनुक्रमात्: हेतु/क्रियाविशेषण (Reason/Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: अनुक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे (as adverbial: ‘in due order/according to sequence’)

• शिवस्य: of Śiva
• शिवस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction ‘and’)

• शिवायाः: of Śivā (Pārvatī)
• शिवायाः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• वाह्नेय-आदि: (the nyāsas) beginning with ‘vāhneya’ etc.
• वाह्नेय-आदि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाह्नेय (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (आदि-समास: वाह्नेयम् आदि); नपुंसकलिङ्गे कर्मत्वेन (object set), प्रथमा/द्वितीया एकवचन-समूहवाचक/अव्यक्त (as ‘etc.’ list)

• समर्चयेत्: should worship
• समर्चयेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: सम्-अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; ‘should worship duly’

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It emphasizes disciplined, sequential worship—uniting mantra-nyāsa (inner sanctification) with outward offerings—so the devotee approaches Pati (Śiva) together with His Śakti (Śivā), aligning body, speech, and mind toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse supports Saguna worship by prescribing a concrete ritual order: first establish the deity through ṣaḍaṅga-nyāsa (hṛdaya-ādi), then perform offerings such as homa, thereby treating the Liṅga/Śiva-mūrti as the living focus of devotion while maintaining mantra-based purity.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice ṣaḍaṅga-nyāsa beginning with the Heart mantra (hṛdaya-ādi) in proper sequence, followed by offerings beginning with homa (vāhneya-ādi), while worshipping Śiva together with Śivā.