Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 46

Maṇḍala–Pūjā–Homa Krama

Maṇḍala Worship and Homa Sequence for the Disciple

Devanagari script

पूर्णांतं पूर्ववत्कृत्वा ततो भूतानि शोधयेत् । स्थिरास्थिरे ततः शुद्ध्यै शीतोष्णे च ततः पदे

Transliteration

pūrṇāṃtaṃ pūrvavatkṛtvā tato bhūtāni śodhayet | sthirāsthire tataḥ śuddhyai śītoṣṇe ca tataḥ pade

Translation

Trước hết, hoàn tất nghi thức cho đến “pūrṇānta” (mãn kết) như trước; rồi nên thanh lọc các nguyên tố. Kế đó, để được thanh tịnh nội tâm, hãy quán chiếu điều ổn định và điều biến động, rồi tiến đến cảnh giới của lạnh và nóng.

Word by Word

• पूर्ण-अन्तम्: the full completion/end
• पूर्ण-अन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—'पूर्णः अन्तः यस्य/यत्र तत्' (the complete end/limit)

• पूर्ववत्: as before
• पूर्ववत्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तुलनार्थक क्रियाविशेषण (adverb: 'as before')

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having done'

• ततः: then
• ततः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक (adverb: 'then/thereafter')

• भूतानि: elements/beings
• भूतानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• शोधयेत्: should purify
• शोधयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुध्/शोध् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative): 'should purify'

• स्थिर-अस्थिरे: in the stable and the unstable (states)
• स्थिर-अस्थिरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक) + अस्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्विवचन, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण); द्वन्द्वसमासः—स्थिरं च अस्थिरं च (in the stable and unstable)

• ततः: then
• ततः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमार्थक (thereafter)

• शुद्ध्यै: for purification
• शुद्ध्यै: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: शुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनार्थे (dative of purpose)

• शीत-उष्णे: in cold and heat
• शीत-उष्णे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक) + उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्विवचन, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण); द्वन्द्वसमासः—शीतं च उष्णं च (in cold and heat)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• ततः: then
• ततः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमार्थक (thereafter)

• पदे: in the state/step/place
• पदे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches a Shaiva yogic sequence of inner cleansing: completing the prescribed rite and then purifying the tattvas (elemental principles), moving beyond bodily dualities toward clarity fit for Shiva-realization.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Saguna Shiva worship, ritual completion is followed by inner discipline; purifying the elements and transcending opposites prepares the devotee’s body-mind as a fit vessel for Linga-dhyana and Shiva’s grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It points to bhūta-śuddhi (elemental purification) and contemplative discernment of opposites (stable/unstable, cold/heat), a meditative refinement often integrated with mantra-japa and Shiva-focused dhyāna.