कालमान-निर्णयः (Determination of the Measures of Time)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केन मानेन कालेस्मिन्नायुस्संख्या प्रकल्प्यते । संख्यारूपस्य कालस्य कः पुनः परमो ऽवधिः

Các bậc hiền triết thưa rằng: “Theo chuẩn mực nào, trong bối cảnh của Thời gian này, người ta định lượng tuổi thọ? Và đối với Thời gian—vốn được biểu hiện bằng số lượng và phép tính—giới hạn tối thượng của nó rốt cuộc là gì?”

Verse 2

वायुरुवाच । आयुषो ऽत्र निमेषाख्यमाद्यमानं प्रचक्षते । संख्यारूपस्य कालस्य शांत्त्वतीतकलावधि

Vāyu đáp: “Ở đây, người ta nói rằng đơn vị đo lường đầu tiên của tuổi thọ là thứ gọi là nimeṣa (một khoảnh khắc). Đó là thước đo khởi đầu của Thời gian, vốn mang bản tính của số lượng và phép tính—kéo dài đến giới hạn của kalā (phần chia nhỏ nhất) và còn vượt qua nữa.”

Verse 3

अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकल्पितः । तादृशानां निमेषाणां काष्ठा दश च पञ्च च

Nimeṣa được định nghĩa là sự khép và mở của mí mắt. Mười lăm nimeṣa như vậy hợp thành một kāṣṭhā.

Verse 4

काष्ठांस्त्रिंशत्कला नाम कलांस्त्रिंशन्मुहूर्तकः । मुहूर्तानामपि त्रिंशदहोरात्रं प्रचक्षते

Họ tuyên rằng: ba mươi kāṣṭhā thành một kalā; ba mươi kalā thành một muhūrta; và ba mươi muhūrta hợp thành một ahorātra trọn vẹn—một ngày và một đêm.

Verse 5

त्रिंशत्संख्यैरहोरात्रैर्मासः पक्षद्वयात्मकः । ज्ञेयं पित्र्यमहोरात्रं मासः कृष्णसितात्मकः

Một tháng được hiểu là gồm ba mươi chu kỳ ngày-đêm và được tạo bởi hai nửa tháng. Hãy biết rằng đối với các Pitṛ (tổ tiên), một ngày-đêm chính là một tháng, gồm nửa tối và nửa sáng.

Verse 7

मासैस्तैरयनं षड्भिर्वर्षं द्वे चायनं मतम् । लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

Theo các tháng ấy, một ayana (nửa năm) gồm sáu tháng; và hai ayana được hiểu là một năm. Theo thước đo thế gian thông thường, năm ấy được ghi nhớ là năm của loài người.

Verse 8

एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रस्य निश्चयः । दक्षिणं चायनं रात्रिस्तथोदगयनं दिनम्

Vì thế, kinh điển quyết định rằng đây là “ngày-đêm của chư thiên”: hành trình về phương nam của mặt trời (dakṣiṇāyana) là “đêm”, còn hành trình về phương bắc (udagayana/uttarāyaṇa) là “ngày”.

Verse 9

मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्दिव्यो मानुषवत्स्मृतः । संवत्सरो ऽपि देवानां मासैर्द्वादशभिस्तथा

Một tháng (thiên giới) được hiểu gồm ba mươi ngày và đêm, theo cùng thước đo như loài người. Cũng vậy, một năm của chư thiên được nói là gồm mười hai tháng như thế.

Verse 10

त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षयुतान्यपि । दिव्यस्संवत्सरो ज्ञेयो मानुषेण प्रकीर्तितः

Ba trăm năm—lại thêm sáu mươi năm nữa—được tuyên xưng là một năm thiên giới, khi đo theo cách tính của loài người.

Verse 11

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रवर्तते । चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः

Chỉ theo chuẩn mực đo lường của cõi trời mà sự tính đếm các yuga được vận hành. Các bậc hiền triết biết rằng trong Bhārata-varṣa có bốn yuga.

Verse 12

पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते । द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कृत्स्नशः

Trước hết là thời đại gọi là Kṛta (Satya-yuga); sau đó Tretā được an lập. Rồi đến Dvāpara và cả Kali—đó là trọn bộ các yuga.

Verse 13

चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् । तस्य तावच्छतीसंध्या संध्यांशश्च तथाविधः

Kṛta Yuga gồm bốn nghìn năm. Thời kỳ hoàng hôn mở đầu (sandhyā) của nó dài bấy nhiêu trăm năm, và phần hoàng hôn kết thúc (sandhyāṃśa) cũng cùng một mức ấy.

Verse 14

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु । एकापायेन वर्तंते सहस्राणि शतानि च

Trong các thời kỳ giao hội khác và cả ba phần của những giao hội ấy, các bậc nghìn và trăm đều vận hành theo một mức suy giảm duy nhất, đồng đều.

Verse 15

एतद्द्वादशसाहस्रं साधिकं च चतुर्युगम् । चतुर्युगसहस्रं यत्संकल्प इति कथ्यते

Thước đo này được nói là mười hai nghìn (năm của chư thiên) và hơn một chút—hợp thành một chu kỳ bốn yuga. Một nghìn chu kỳ bốn yuga như vậy được gọi là một kalpa.

Verse 16

चतुर्युगैकसप्तत्या मनोरंतरमुच्यते । कल्पे चतुर्दशैकस्मिन्मनूनां परिवृत्तयः

Bảy mươi mốt chu kỳ bốn yuga được gọi là một Manvantara. Trong một Kalpa duy nhất có mười bốn lần kế tiếp nhau của các Manu.

Verse 17

एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वंतराणि च । सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः

Theo trật tự tuần tự của thời gian như thế, các kalpa và các manvantara—cùng với muôn loài sinh ra trong đó—đã trôi qua hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lần.

Verse 18

अज्ञेयत्वाच्च सर्वेषामसंख्येयतया पुनः । शक्यो नैवानुपूर्व्याद्वै तेषां वक्तुं सुविस्तरः

Vì chúng vượt ngoài sự hiểu biết của mọi người, lại vì vô lượng vô số, nên hoàn toàn không thể thuật lại đầy đủ, chi tiết, theo đúng thứ tự của chúng.

Verse 19

कल्पो नाम दिवा प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । कल्पानां वै सहस्रं च ब्राह्मं वर्षमिहोच्यते

“Kalpa” được tuyên nói là một ngày của Phạm Thiên, đấng sinh từ Vô Hiển (Avyakta). Và một nghìn kalpa như thế, ở đây được gọi là một “năm của Phạm Thiên”.

Verse 20

वर्षाणामष्टसाहस्रं यच्च तद्ब्रह्मणो युगम् । सवनं युगसाहस्रं ब्रह्मणः पद्मजन्मनः

Tám nghìn năm—điều ấy quả được nói là hợp thành một yuga của Phạm Thiên. Và “savana” được tuyên là một nghìn yuga như thế đối với Phạm Thiên sinh từ hoa sen.

Verse 21

सवनानां सहस्रं च त्रिगुणं त्रिवृतं तथा । कल्प्यते सकलः कालो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

Một nghìn savana—nhân lên ba lần rồi lại chia theo ba phần—được tính là toàn bộ thước đo thời gian của Phạm Thiên, bậc Parameṣṭhin, Đấng an bài tối thượng.

Verse 22

तस्य वै दिवसे यांति चतुर्दश पुरंदराः । शतानि मासे चत्वारि विंशत्या सहितानि च

Trong một ngày của Ngài, quả thật mười bốn vị Indra (Puraṃdara) lần lượt qua đi; và trong một tháng, bốn trăm hai mươi vị Indra như thế cũng qua đi.

Verse 23

अब्दे पञ्च सहस्राणि चत्वारिंशद्युतानि च । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्च लक्षाणि चायुषि

Trong một năm có năm nghìn bốn mươi yuta (hàng vạn). Và trong trọn thọ mạng, theo tổng số, có bốn mươi nghìn cùng năm lakṣa.

Verse 24

ब्रह्मा विष्णोर्दिने चैको विष्णू रुद्रदिने तथा । ईश्वरस्य दिने रुद्रस्सदाख्यस्य तथेश्वरः

Vào ngày của Viṣṇu, chỉ riêng Phạm Thiên (Brahmā) được quán tưởng làm vị chủ tể; vào ngày của Rudra, quán tưởng Viṣṇu. Vào ngày của Īśvara, quán tưởng Rudra; và vào ngày của Sadāśiva, quán tưởng Īśvara.

Verse 25

साक्षाच्छिवस्य तत्संख्यस्तथा सो ऽपि सदाशिवः । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षाणि चायुषि

Chính con số ấy thuộc trực tiếp về Śiva; và Ngài cũng chính là Sadāśiva. Thọ mệnh của Ngài được nói là bốn mươi nghìn và năm lakh (năm trăm nghìn) năm.

Verse 26

तस्मिन्साक्षाच्छिवेनैष कालात्मा सम्प्रवर्तते । यत्तत्सृष्टेस्समाख्यातं कालान्तरमिह द्विजाः । एतत्कालान्तरं ज्ञेयमहर्वै पारमेश्वरम् । रात्रिश्च तावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः । अहस्तस्य तु या सृष्टी रात्रिश्च प्रलयः स्मृतः

Trong chính Đấng Tối Thượng ấy, nguyên lý Thời gian vận hành trực tiếp qua Śiva. Hỡi các bậc song sinh, khoảng thời gian được nói đến ở đây liên hệ với sự sáng tạo phải được hiểu là “Ngày” của Parameśvara. Và một khoảng thời gian bằng như thế phải được biết là “Đêm” của Ngài, trọn vẹn. Ngày của Ngài được nói là sự triển khai của tạo hóa; còn Đêm của Ngài được ghi nhớ là sự tan rã (pralaya).

Verse 27

अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत् । एषोपचारः क्रियते लोकानां हितकाम्यया

Hãy ghi giữ vững chắc điều này: đối với Ngài không có “ngày” cũng không có “đêm”. Cách nói như vậy chỉ được dùng vì lòng mong cầu lợi ích cho thế gian (để dẫn dắt chúng sinh thường tình).

Verse 28

प्रजाः प्रजानां पतयो मूर्तयश्च सुरासुराः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च

Chúng sinh và các bậc chủ của chúng sinh; các hình thể hữu tướng; chư deva và asura; các căn và các cảnh của căn; cùng năm đại (mahābhūta)—tất cả (đều sinh khởi và vận hành) trong trật tự bao trùm của Đấng Chúa Tể, với Śiva là Pati tối thượng, nhiếp trì các linh hồn bị trói buộc và những sợi trói buộc của họ.

Verse 29

तन्मात्राण्यथ भूतादिर्बुद्धिश्च सह दैवतः । अहस्तिष्ठंति सर्वाणि पारमेशस्य धीमतः

Bấy giờ, các tanmātra (những yếu tố vi tế), nguồn gốc của các đại chủng, cùng với trí tuệ—kèm theo các vị thần chủ quản—đều chỉ tồn tại và vận hành nhờ Đấng Tối Thượng Parameśvara, bậc chí tuệ.

Verse 30

अहरंते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । यो विश्वात्मा कर्मकालस्वभावाद्यर्थे शक्तिर्यस्य नोल्लंघनीया

Cuối ngày, chúng tan vào sự tiêu dung; cuối đêm, Đấng Khởi Nguyên của vũ trụ lại làm cho tạo hóa phát sinh. Ngài là Linh Hồn của vũ trụ; quyền năng của Ngài đối với nghiệp, thời gian, tự tánh và các pháp khác là bất khả xâm phạm, không ai vượt qua được.

Verse 31

यस्यैवाज्ञाधीनमेतत्समस्तं नमस्तस्मै महते शंकराय

Toàn thể vũ trụ này chỉ nương dưới mệnh lệnh của Ngài; xin đảnh lễ Đại Śaṅkara, Đấng Cát Tường, bậc Pati tối thượng cai quản muôn loài.