Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 6

उपमन्युतपः-निवारणप्रसङ्गः / Śiva restrains Upamanyu’s tapas (Śiva disguised as Indra)

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः । जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

Transliteration

tacchrutvā śaṃbhuvacanaṃ sa viṣṇurdevavallabhaḥ | jagāmāśvāsya tānsarvānsvalokamamarādikān

Translation

Nghe lời của Śambhu (Chúa Śiva), Viṣṇu—đấng được chư thiên yêu mến—đã an ủi tất cả, các bậc bất tử cùng những vị khác, rồi trở về cõi của chính mình.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• शंभु-वचनम्: Śambhu’s words
• शंभु-वचनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शंभोः वचनम्)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• देव-वल्लभः: beloved of the gods
• देव-वल्लभः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + वल्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां वल्लभः)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• आश्वास्य: having consoled
• आश्वास्य: Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: आ + श्वस् (धातु) (कारणार्थे णिच्)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (Gerund), णिजन्त (causative)

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण

• स्व-लोकम्: his own world
• स्व-लोकम्: Karma (कर्म/goal)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (स्वः लोकः)

• अमर-आदिकान्: the immortals and others
• अमर-आदिकान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) (तद्धितार्थे)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुषः (अमराः आदयः येषां ते)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Shakti Dimension

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva
• Vishnu
• Devas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the Siddhāntic principle that Pati (Śiva) is the supreme guide; even Viṣṇu acts in alignment with Śiva’s word, restoring courage and order among the devas.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By calling Śiva ‘Śambhu’ and depicting his authoritative ‘vacana,’ the verse reinforces Saguna Śiva as the compassionate Lord who governs the cosmos—an outlook that supports reverence to the Liṅga as Śiva’s accessible, worship-worthy presence.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The practical takeaway is śravaṇa (devotional listening) and obedience to Śiva’s instruction; one may pair this with daily japa of the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya” to cultivate steadiness and reassurance in dharma.