Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 84

अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace

Devanagari script

रोगार्तं तु भिषग्रोगाद्भैषजैस्सुखमुद्धरेत् । एवं स्वभावमलिनान्स्वभावाद्दुःखिनः पशून्

Transliteration

rogārtaṃ tu bhiṣagrogādbhaiṣajaissukhamuddharet | evaṃ svabhāvamalinānsvabhāvādduḥkhinaḥ paśūn

Translation

Như vị lương y dùng thuốc men nâng người bệnh đang khổ vì bệnh tật ra khỏi đau đớn, cũng vậy, Đấng Chúa tể nâng các linh hồn bị trói buộc—bản tính đã nhiễm ô và vì chính bản tính ấy mà chịu khổ—ra khỏi khốn cùng, nhờ ân điển và phương tiện giải thoát của Ngài.

Word by Word

• रोग-आर्तम्: one afflicted by disease
• रोग-आर्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: रोग (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (रोगेण आर्तः)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• भिषक्: physician
• भिषक्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भिषज्/भिषक् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• रोगात्: from disease
• रोगात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• भैषजैः: with medicines
• भैषजैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: भैषज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• सुखम्: comfort; happily
• सुखम्: कर्म/क्रियाविशेषण (Object/Adverbial)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)

• उद्धरेत्: should lift out/rescue
• उद्धरेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: उद्-√हृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• स्वभाव-मलिनान्: those impure by nature
• स्वभाव-मलिनान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: स्वभाव (प्रातिपदिक) + मलिन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (स्वभावेन मलिनाः)

• स्वभावात्: from (their) nature
• स्वभावात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: स्वभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• दुःखिनः: suffering
• दुःखिनः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: दुःखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन (दुःखिनः = दुःखिनान् वैदिक/काव्य-प्रयोग)

• पशून्: creatures/beings
• पशून्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

Speaker

Suta Goswami (narrating the Vāyavīyasaṃhitā teaching to the sages)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It frames bondage and sorrow as a curable condition: the paśu (bound soul) suffers due to inner impurity, and Shiva, the Pati (Lord), restores wholeness through grace and liberating means—like a physician curing disease.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Saguna Shiva, approached through Linga-worship, is presented as the compassionate healer who applies ‘remedies’—devotion, mantra, and right knowledge—to cleanse the soul’s impurity and remove suffering.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Treat suffering as a spiritual ailment: take the ‘medicine’ of Shiva-bhakti—japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya), Linga-pūjā with bhasma (Tripuṇḍra) and Rudrākṣa, and steady meditation on Shiva as the inner purifier.