Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 37

मन्दरगिरिवर्णनम् — Description of Mount Mandara as Śiva’s Residence

Tapas-abode

Devanagari script

भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् । तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते

Transliteration

bharturbhogaikaśeṣo hi sarga evaiṣa yoṣitām | tathāsatyanyathābhūtā nārī kutropayujyate

Translation

Đối với phụ nữ, tạo hóa này được nói như chỉ còn một phần: bị xem như đối tượng cho sự hưởng thụ của người chồng. Nếu ngay cả thế mà nàng còn bị gán là “không thật” và bị xuyên tạc thành điều khác, thì người nữ biết tìm đâu chỗ đứng và sự thừa nhận chính đáng?

Word by Word

• भर्तुः: of the husband
• भर्तुः: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• भोग-एक-शेषः: a mere remainder for enjoyment alone
• भोग-एक-शेषः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः (भोगस्य शेषः) + एक (विशेषण)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• सर्गः: creation, production
• सर्गः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• एव: only
• एव: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (only/indeed)

• एषः: this
• एषः: सम्बन्ध/निर्देश (Demonstrative subject marker)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; निर्देशवाचक-सर्वनाम

• योषिताम्: of women
• योषिताम्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• तथा: thus
• तथा: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus, in that way)

• असति: when (it is) not so / in the absence of that
• असति: अधिकरण (Condition/सति-सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: असत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; (सति-सप्तमी-प्रयोगः)

• अन्यथा-भूता: having become otherwise
• अन्यथा-भूता: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्यथा (अव्यय) + भूत (कृदन्त; √भू (धातु), क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; अव्ययीभावः (अन्यथा) + क्त-प्रत्ययान्त (भूता = become)

• नारी: a woman
• नारी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• कुत्र: where
• कुत्र: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्र (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb: where)

• उपयुज्यते: is used, is of use
• उपयुज्यते: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + √युज् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Vāyavīyasaṃhitā teachings to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Umāpati

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the pain of worldly bondage (pāśa) created by social reduction and false attribution, implicitly pointing to Shiva (Pati) as the only stable ground of truth and dignity beyond such mischaracterization.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship centers the devotee in Shiva as the impartial inner witness; by taking refuge in Saguna Shiva through devotion and discipline, one transcends worldly labels and sees all beings through dharma and inner purity.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) with bhasma (Tripuṇḍra) and a dharma-based vow of truthful speech and non-injury, cultivating Shiva’s witness-consciousness in daily relationships.