Home›Shiva Purana›Vayaviya Samhita›Purva Bhaga›Adhyaya 17›Shloka 49
←Previous Verse
Next Verse→

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 49

मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः

Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters

Devanagari script

मेनां च धरणीं चैव याभ्यां विश्वमिदं धृतम् । अग्निष्वात्तसुता मेना धरणी बर्हिषत्सुता । मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं क्रौंचमेव च । गौरीं गंगां च सुषुवे भवांगाश्लेषपावनीम्

Transliteration

menāṃ ca dharaṇīṃ caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtam | agniṣvāttasutā menā dharaṇī barhiṣatsutā | menā himavataḥ patnī mainākaṃ krauṃcameva ca | gaurīṃ gaṃgāṃ ca suṣuve bhavāṃgāśleṣapāvanīm

Translation

Menā và Dharaṇī—nhờ hai vị mà toàn thể vũ trụ này được nâng đỡ. Menā là con gái của Āgniṣvātta, còn Dharaṇī là con gái của Barhiṣad. Menā trở thành hiền thê của Himavat và sinh ra Maināka cùng Krauñca; lại sinh Gaurī và Gaṅgā—Gaṅgā, đấng thanh tẩy nhờ được chạm vào thân thể của Bhava (Đức Śiva).

Word by Word
मेनाम्Menā
मेनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
धरणीम्Dharanī (Earth)
धरणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
एवindeed
एव:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
याभ्याम्by whom (by which two)
याभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), द्विवचन
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karta (कर्ता; passive subject)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विश्वम्)
धृतम्is upheld/sustained
धृतम्:
Kriyā (क्रिया; passive predicate)
TypeVerb
Rootधृ (धातु) → धृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘is upheld’
अग्निष्वात्तसुताdaughter of Agniṣvātta
अग्निष्वात्तसुता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootअग्निष्वात्त + सुता (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अग्निष्वात्तस्य सुता), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (मेना-विशेषण/सम्बोधन)
मेनाMenā
मेना:
Karta (कर्ता; equational subject)
TypeNoun
Rootमेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धरणीDharanī (Earth)
धरणी:
Karta (कर्ता; equational subject)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बर्हिषत्सुताdaughter of Barhiṣad
बर्हिषत्सुता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootबर्हिषद् + सुता (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बर्हिषदः सुता), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (धरणी)
मेनाMenā
मेना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिमवतःof Himavat
हिमवतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
पत्नीwife
पत्नी:
Karta (कर्ता; apposition to मेना)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मैनाकम्Maināka
मैनाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमैनाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
क्रौञ्चम्Krauñca
क्रौञ्चम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एवalso/indeed
एव:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
गौरीम्Gaurī
गौरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गङ्गाम्Gaṅgā
गङ्गाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
सुषुवेgave birth
सुषुवे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भवाङ्गाश्लेषपावनीम्purifying by contact with Śiva’s body
भवाङ्गाश्लेषपावनीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभव + अङ्ग + आश्लेष + पावनी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भवस्य अङ्गस्य आश्लेषेण पावनी), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (गङ्गाम्)
Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Jyotirlinga Context

Sthala Purana: Gaṅgā’s sanctity is traced to her contact with Bhava (Śiva), anticipating later tīrtha-māhātmyas where Gaṅgā becomes the paradigmatic purifier for Śiva-bhaktas.

Significance: Bathing/ācamanam in Gaṅgā is framed as purification through Śiva-saṃsparśa (contact with Śiva’s body), supporting Śaiva tīrtha practice.

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Gaurī

Role: liberating

Cosmic Context

Cosmic Event: Descent/manifestation of Gaṅgā as purifier via Śiva-saṃyoga (allusive to Gaṅgāvataraṇa cycle)

Characters & Entities
S
Shiva
P
Parvati
G
Ganga
M
Mena
D
Dharani
H
Himavat
M
Mainaka
K
Krauncha

FAQs

It links cosmic order and sacred lineage: Gaurī (Śakti) arises in the Himalayan line, and Gaṅgā is praised as supremely purifying because her sanctity is sealed by association with Bhava (Śiva), pointing to Śiva as the ultimate source of purification and grace.

By calling Gaṅgā “purifier through contact with Bhava’s body,” the verse emphasizes Saguna Śiva’s tangible, grace-giving presence—mirrored in Linga worship where devotees approach Śiva through a consecrated form and receive purification through abhiṣeka and devotion.

A practical takeaway is Gaṅgā-jala abhiṣeka of the Śiva-liṅga (or offering pure water while chanting the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”), meditating on Śiva as Bhava whose contact purifies the mind and loosens pāśa (bondage).

←Previous Verse
Next Verse→