सर्गविभागवर्णनम् (Classification of Creation: the Nine Sargas and the Streams of Beings)

Verse 1

पद्भ्यां चाश्वान्समातंगान् शरभान् गवयान्मृगान् । उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यंकूनन्याश्च जातयः

Từ đôi chân của họ phát sinh ngựa và voi hùng mạnh, các śarabha, bò rừng, hươu nai, lạc đà, la, cùng các loài thuộc giống nyaṅku và nhiều chủng loại khác.

Verse 3

पञ्चधा ऽवस्थितः सर्गो ध्यायतस्त्वभिमानिनः । सर्वतस्तमसातीव बीजकुम्भवदावृतः । बहिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निःसंज्ञ एव च । तस्मात्तेषां वृता बुद्धिर्मुखानि करणानि च

Sự tạo hóa đứng yên trong năm trạng thái, khi kẻ tự phụ chỉ còn trầm tư. Bóng tối dày đặc bao trùm khắp nơi, như hạt giống bị giam trong vỏ; không có ánh sáng cả ngoài lẫn trong, mọi sự cứng đờ như vô tri. Vì thế trí tuệ, miệng lưỡi và các căn hành động cùng căn tri giác của họ đều bị che phủ và bế tắc.

Verse 5

तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः । तं दृष्ट्वाऽसाधकं ब्रह्मा प्रथमं सर्गमीदृशम् । अप्रसन्नमना भूत्वा द्वितीयं सो ऽभ्यमन्यत । तस्याभिधायतः सर्गं तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत

Vì thế họ được xưng tụng là những “Nāga” hàng đầu, những hữu thể có bản tính khép kín và tự thu mình. Thấy sự tạo hóa đầu tiên này không thích hợp cho mục đích đã định, Phạm Thiên (Brahmā) sinh tâm không hoan hỷ rồi nghĩ đến một sự tạo hóa thứ hai. Khi Ngài bắt đầu tuyên lập sự tạo hóa ấy, dòng “tiryak-srotas” — những loài có sinh lưu chảy ngang (thú vật và các loài thấp) — liền xuất hiện.

Verse 7

अन्तःप्रकाशास्तिर्यंच आवृताश्च बहिः पुनः । पश्वात्मानस्ततो जाता उत्पथग्राहिणश्च ते । तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यममन्यत । तदोर्ध्वस्रोतसो वृत्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

Rồi sinh ra những hữu thể có ánh sáng bên trong nhưng bên ngoài bị che phủ; nhận thức của họ nghiêng sang chiều ngang. Từ đó họ trở thành linh hồn ở trạng thái “paśu”, dễ nắm lấy những nẻo đường lạc lối. Biết rằng sự tạo hóa này cũng không thuận cho việc thành tựu đạo nghiệp, Ngài lại nghĩ đến một tạo hóa khác. Bấy giờ xuất hiện dòng chảy hướng thượng: sự tạo hóa chư thiên, thuần tính sattva.

Verse 9

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः । प्रकाशा बहिरन्तश्चस्वभावादेव संज्ञिताः । ततो ऽभिध्यायतोव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः । मनुष्यनामा सञ्जातः सर्गो दुःखसमुत्कटः

Họ tràn đầy an lạc và hoan hỷ, không bị che phủ cả ngoài lẫn trong. Tự bản tính, họ được gọi là “rực sáng” ở cả nội và ngoại. Rồi khi Đấng Vô Hiển (Avyakta) được quán niệm, dòng chảy hướng hạ—dòng của kẻ nỗ lực—liền sinh khởi; sự tạo hóa mang tên “loài người” xuất hiện, dữ dội pha trộn với khổ đau.

Verse 11

प्रकाशाबहिरन्तस्ते तमोद्रिक्ता रजो ऽधिकाः । पञ्चमोनुग्रहः सर्गश्चतुर्धा संव्यवस्थितः । विपर्ययेण शक्त्या च तुष्ट्यासिद्ध्या तथैव च । ते ऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः

Những hữu thể này rực sáng cả ngoài lẫn trong; nhưng lại mang nhiều tamas và rajas trội hơn. Sự tạo hóa thứ năm, gọi là “Ân sủng” (anugraha), được sắp đặt thành bốn lối: do đảo nghịch (viparyaya), do năng lực (śakti), do mãn nguyện (tuṣṭi), và cũng vậy do thành tựu (siddhi). Tất cả đều không chiếm hữu (aparigrāhiṇaḥ) và lại chuyên tâm nơi sự phân chia, phân phối đúng mực (saṃvibhāga).

Verse 13

खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः । प्रथमो महतः सर्गो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

Các hạng bắt đầu từ ‘khādana’ và ‘aśīla’ được nói là thuộc loại các hữu thể nguyên tố (bhūta-ādi). Sáng tạo thứ nhất là sự triển khai của Mahat, do Brahmā—Đấng Tối Thượng trong trật tự tạo hóa—khởi sinh. Sáng tạo thứ hai là sự tạo lập các tanmātra (các yếu tố vi tế), nên gọi là bhūta-sarga, tức sáng tạo của các yếu tố. Sáng tạo thứ ba, gọi là vaikārika, được ghi nhớ là sự tạo lập các năng lực giác quan (aindriyaka).

Verse 15

इत्येष प्रकृतेः सर्गः सम्भृतो ऽबुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योनिः स पञ्चमः । तदूर्ध्वस्रोतसः षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

Như vậy, sáng tạo phát sinh từ Prakṛti được mô tả là khởi lên lúc đầu mà chưa có trí phân biệt dẫn dắt. Sáng tạo thứ tư gọi là “mukhya-sarga” (sáng tạo chính yếu), trong đó các loài bất động (thực vật v.v.) được xem là đứng đầu. Sáng tạo thứ năm, được tuyên nói là “tiryak-srotas” (dòng chảy ngang), là sự sinh ra của loài vật. Cao hơn nữa, sáng tạo thứ sáu—gọi là “ūrdhva-srotas” (dòng chảy hướng thượng)—được ghi nhớ là deva-sarga, sự tạo lập chư thiên.

Verse 17

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः कौमारो नवमः स्मृतः । प्राकृताश्च त्रयः पूर्वे सर्गास्ते ऽबुद्धिपूर्वकाः । बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्याः पञ्च वैकृताः

Rồi đến sáng tạo thứ bảy, gọi là sáng tạo của những hữu thể “dòng chảy hướng xuống” (arvāk-srotas), tức sáng tạo loài người. Sáng tạo thứ tám được biết là sáng tạo phát sinh từ ân điển thiêng liêng (anugraha). Sáng tạo thứ chín được ghi nhớ là sáng tạo Kaumāra. Ba sáng tạo trước là Prākṛta (thuộc Tự Tánh nguyên sơ) và diễn tiến khi chưa có trí phân biệt đi trước; còn năm sáng tạo Vaikṛta, bắt đầu từ “mukhya” (chính yếu), thì vận hành với trí tuệ làm tiền đề.

Verse 19

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् । सनन्दं सनकञ्चैव विद्वांसञ्च सनातनम् । ऋभुं सनत्कुमारञ्च पूर्वमेव प्रजापतिः । सर्वे ते योगिनो ज्ञेया वीतरागा विमत्सराः

Thuở ban sơ, Brahmā—Prajāpati—trước hết tạo ra từ chính tâm ý mình những hữu thể giống như Ngài: Sananda, Sanaka, bậc hiền trí Sanātana, Ṛbhu và Sanatkumāra. Tất cả đều phải được biết là những yogin—ly tham và không còn lòng ganh ghét.

Verse 21

ईश्वरासक्तमनसो न चक्रुः सृष्टये मतिम् । तेषु सृष्ट्यनपेक्षेषु गतेषु सनकादिषु । स्रष्टुकामः पुनर्ब्रह्मा तताप परमं तपः । तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत

Vì tâm họ chuyên chú nơi Īśvara, họ không khởi ý hướng về việc tạo hóa. Khi Sanaka và các vị khác đã rời đi, thờ ơ với công việc sáng tạo, Brahmā—vẫn mong muốn tạo dựng—lại thực hành khổ hạnh tối thượng (tapas). Nhưng dù Ngài tinh cần như thế, vẫn không có điều gì được hiển lộ.

Verse 23

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत । क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः । ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन् । सर्वांस्तानश्रुजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिंदत

Rồi sau một thời gian dài, từ nỗi sầu khổ, cơn phẫn nộ sinh khởi. Khi bị giận dữ chi phối, những giọt lệ rơi từ đôi mắt. Từ các giọt lệ ấy, ngay lúc đó, các loài hữu tình trở thành Bhūta và Preta. Thấy tất cả những kẻ sinh từ nước mắt, Phạm Thiên (Brahmā) tự trách chính mình.

Verse 25

तस्य तीव्रा ऽभवन्मूर्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा । मूर्छितस्तु जहौ प्राणान्क्रोधाविष्टः प्रजापतिः । ततः प्राणेश्वरो रुद्रो भगवान्नीललोहितः । प्रसादमतुलं कर्तुं प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

Bị cơn giận và niềm kiêu mạn bị tổn thương chi phối, một cơn ngất dữ dội ập đến. Prajāpati, bị phẫn nộ xâm chiếm, ngã bất tỉnh và thậm chí buông bỏ cả sinh khí. Khi ấy, Rudra—Chúa tể của các prāṇa, Bhagavān Nīlalohita—hiển lộ từ gương mặt của Đấng Tối Thượng, để ban ân phúc vô song.

Verse 27

दशधा चैकधा चक्रे स्वात्मानं प्रभुरीश्वरः । ते तेनोक्ता महात्मानो दशधा चैकधा कृताः । यूयं सृष्टा मया वत्सा लोकानुग्रहकारणात् । तस्मात्सर्वस्य लोकस्य स्थापनाय हिताय च

Đấng Chúa Tể tối thượng, Īśvara, đã hiển lộ chính Tự Ngã của Ngài vừa là Một, vừa là mười phương diện. Những bậc đại hồn ấy, được Ngài chỉ dạy, cũng trở thành mười và cũng là một. “Các con được Ta tạo dựng vì lòng từ mẫn đối với các thế giới; bởi vậy, hãy hành động để gìn giữ sự an trụ và phúc lợi của muôn cõi.”

Verse 29

प्रजासन्तानहेतोश्च प्रयतध्वमतन्द्रिताः । एवमुक्ताश्च रुरुदुर्दुद्रुवुश्च समन्ततः । रोदनाद्द्रावणाच्चैव ते रुद्रा नामतः स्मृताः । ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते महात्मकाः

“Vì mục đích nối dõi chúng sinh, hãy tinh cần nỗ lực, chớ lơ là.” Được dạy như thế, họ khóc và cũng chạy tán loạn khắp bốn phương. Do tiếng khóc (rodana) và do làm cho muôn vật phải chạy trốn (drāvaṇa), họ được ghi nhớ với danh xưng “Rudra”. Quả thật, các Rudra ấy chính là các prāṇa; và các prāṇa ấy là những năng lực đại hồn duy trì sự sống trong thân hữu hình.

Verse 31

ततो मृतस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । घृणी ददौ पुनः प्राणान्ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः । प्रहृष्टवदनो रुद्रः प्राणप्रत्यागमाद्विभोः । अभ्यभाषत विश्वेशो ब्रह्माणं परमं वचः

Bấy giờ, đối với thần Brahmā—Đấng Parameṣṭhin đã nằm bất động như vô sinh—Mahādeva, Đại Chúa Tể, cũng được gọi là “Con của Brahmā” (Rudra), đã khởi lòng bi mẫn mà phục hồi các prāṇa một lần nữa. Hoan hỷ khi sinh khí trở lại nơi bậc hùng lực ấy, Rudra—Chúa tể vũ trụ—đã nói với Brahmā lời tối thượng.

Verse 33

माभैर्माभैर्महाभाग विरिंच जगतां गुरो । मया ते प्राणिताः प्राणाः सुखमुत्तिष्ठ सुव्रत । स्वप्नानुभूतमिव तच्छ्रुत्वा वाक्यं मनोहरम् । हरं निरीक्ष्य शनकैर्नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

“Đừng sợ, đừng sợ, hỡi Viriñca (Phạm Thiên) đại tâm, bậc thầy của muôn thế giới. Chính Ta đã phục hồi hơi thở sinh mệnh cho ngươi—hãy đứng dậy an vui, hỡi người giữ đại nguyện thanh tịnh.” Nghe lời dịu ngọt ấy, như thể trải qua trong mộng, ngài chậm rãi nhìn Hara, đôi mắt rạng ngời như sen vừa nở.

Verse 35

तथा प्रत्यागतप्राणः स्निग्धगम्भीरया गिरा । उवाच वचनं ब्रह्मा तमुद्दिश्य कृताञ्जलिः । त्वं हि दर्शनमात्रेण चानन्दयसि मे मनः । को भवान् विश्वमूर्त्या वा स्थित एकादशात्मकः

Bấy giờ Phạm Thiên, như thể hơi thở sinh mệnh đã trở lại, chắp tay cung kính thưa với giọng vừa dịu dàng vừa thâm trầm: “Chỉ cần được thấy Ngài, tâm con đã tràn đầy an lạc. Ngài là ai—đấng an trụ như chính hình thể của vũ trụ, hiện hữu trong bản tính của Mười Một?”

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः । स्पृशन् काराभ्यां ब्रह्माणं सुसुखाभ्यां सुरेश्वरः । मां विद्धि परमात्मानं तव पुत्रत्वमागतम् । एते चैकादश रुद्रास्त्वां सुरक्षितुमागताः

Nghe lời ấy, Đại Tự Tại Maheśvara đáp lại. Chúa tể chư thiên nhẹ nhàng chạm Phạm Thiên bằng đôi tay hiền hòa và phán: “Hãy biết Ta là Đấng Tối Thượng (Paramātman), đến với ngươi trong mối duyên như một người con. Và mười một vị Rudra này cũng đã đến để hộ trì ngươi.”

Verse 39

तस्मात्तीव्रामिमाम्मूर्छां विधूय मदनुग्रहात् । प्रबुद्धस्व यथापूर्वं प्रजा वै स्रष्टुमर्हसि । एवं भगवता प्रोक्तो ब्रह्मा प्रीतमना ह्यभूत् । नानाष्टकेन विश्वात्मा तुष्टाव परमेश्वरम्

“Vì thế, nhờ ân sủng của Ta, hãy rũ bỏ cơn ngất lịm dữ dội này. Hãy tỉnh dậy như xưa—ngươi thật xứng đáng tạo dựng muôn loài.” Được Đấng Thế Tôn phán như vậy, Phạm Thiên hoan hỷ trong lòng; và bậc Tự Ngã của vũ trụ đã tán thán Parameśvara bằng nhiều bài tụng theo thể aṣṭaka (tám câu).

Verse 41

ब्रह्मोवाच । नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयात्मने । शर्वाय क्षितिरूपाय नन्दीसुरभये नमः

Phạm Thiên thưa: Kính lễ Ngài, hỡi Rudra Thế Tôn, uy quang vô lượng như mặt trời. Kính lễ Bhava, đấng Thiên Chủ, tự thể thấm khắp tinh túy và nước. Kính lễ Śarva, đấng mang hình tướng của địa cầu; và kính lễ Nandī, bậc vô úy giữa chư thiên.

Verse 42

ईशाय वसवे तुभ्यं नमस्स्पर्शमयात्मने । पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः । उग्रायोग्रस्वरूपाय यजमानात्मने नमः । महादेवाय सोमाय नमोस्त्वमृतमूर्तये

Kính lễ Ngài—Īśa, Vasu, năng lực nội tại, tự tánh hiển lộ thành xúc chạm. Kính lễ Ngài—Paśupati, Chúa tể muôn loài, ngọn Lửa rực sáng siêu việt. Kính lễ Ngài—Bhīma, Đấng đáng sợ, hình thể là bầu trời bao la, chính là tinh túy của âm thanh. Kính lễ Ngài—Ugra, Đấng mãnh liệt, ngự làm tự ngã bên trong của người tế tự. Kính lễ Mahādeva, kính lễ Soma—thân tướng của cam lộ bất tử (amṛta).

Verse 44

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रार्थयामास विश्वेशं गिरा प्रणतिपूर्वया । भगवन् भूतभव्येश मम पुत्र महेश्वर । सृष्टिहेतोस्त्वमुत्पन्नो ममांगे ऽनंगनाशनः

Sau khi tán dương Mahādeva như thế, Brahmā—đấng Tổ phụ của các thế giới—khiêm cung khẩn cầu Viśveśa bằng lời cúi lạy: “Bạch Thế Tôn, Chúa tể của quá khứ và vị lai; bạch Maheśvara, con của ta; bạch Ananga-nāśana, Đấng diệt trừ Kāma—vì duyên cớ của công cuộc sáng tạo, Ngài đã hiển lộ từ chính thân thể của ta.”

Verse 46

तस्मान्महति कार्येस्मिन् व्यापृतस्य जगत्प्रभो । सहायं कुरु सर्वत्र स्रष्टुमर्हसि स प्रजाः । तेनैषां पावितो देवो रुद्रस्त्रिपुरमर्दनः । बाढमित्येव तां वाणीं प्रतिजग्राह शंकरः

“Vì vậy, bạch Chúa tể vũ trụ, trong đại sự này Ngài đang đảm đương, xin hãy trợ giúp khắp nơi; Ngài thật xứng đáng để tạo sinh các loài hữu tình (prajā) này.” Nhờ lời thỉnh cầu ấy, Thần Rudra—Đấng nghiền nát Tripura—hoan hỷ, làm thanh tịnh ý nguyện của họ; và Śaṅkara tiếp nhận lời ấy, đáp: “Được vậy.”

Verse 48

ततस्स भगवान् ब्रह्मा हृष्टं तमभिनंद्य च । स्रष्टुं तेनाभ्यनुज्ञातस्तथान्याश्चासृजत्प्रजाः । मरीचिभृग्वंगिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजन्मनसैव च

Bấy giờ, đức Brahmā chí phúc hoan hỷ, tán thán Ngài. Được Ngài cho phép thực hiện công cuộc sáng tạo, Brahmā lại tạo sinh các hữu thể khác. Chỉ bằng tâm ý, Ngài tạo ra Marīci, Bhṛgu, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri và Vasiṣṭha.

Verse 49

पुरस्तादसृजद्ब्रह्मा धर्मं संकल्पमेव च । इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा द्वादशादौ प्रकीर्तिताः । सह रुद्रेण संभूताः पुराणा गृहमेधिनः

Thuở ban sơ, Brahmā tạo ra Dharma và cả Saṅkalpa (năng lực của ý nguyện). Những vị ấy được xưng tụng là mười hai người con đứng đầu của Brahmā. Họ cùng hiển lộ với Rudra—những bậc cổ xưa khai tổ, nâng đỡ nếp sống gia chủ (gṛhamedhin).

Verse 51

तेषां द्वादश वंशाः स्युर्दिव्या देवगणान्विताः । प्रजावन्तः क्रियावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । अथ देवासुरपित्ःन्मनुष्यांश्च चतुष्टयम् । सह रुद्रेण सिसृक्षुरंभस्येतानि वै विधिः

Từ họ phát sinh mười hai dòng tộc—tính chất thần linh, có đoàn chúng chư thiên hộ tùng—đông con cháu, siêng năng trong các nghi lễ và bổn phận thánh thiện, lại được trang nghiêm bởi các đại hiền thánh. Rồi sau đó, cùng với Rudra, Đấng An Bài (Vidhī/Brahmā) khởi ý muốn tạo ra bốn hạng—chư thiên, a-tu-la, Pitṛ (tổ tiên), và loài người—từ thủy nguyên sơ.

Verse 53

स सृष्ट्यर्थं समाधाय ब्रह्मात्मानमयूयुजत् । मुखादजनयद्देवान् पित्ःंश्चैवोपपक्षतः । जघनादसुरान् सर्वान् प्रजनादपि मानुषान् । अवस्करे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे

Vì mục đích sáng tạo, Ngài nhập định sâu và hợp nhất tự thể mình với trạng thái Brahmā (nguyên lý sáng tạo). Từ miệng Ngài sinh ra chư thiên; từ sườn Ngài sinh ra các Pitṛ (tổ phụ). Từ hông Ngài phát sinh hết thảy a-tu-la; và từ cơ quan sinh dục Ngài sinh ra loài người. Từ phần cặn bã, các Rākṣasa bị đói khát bức bách đã sinh ra từ Ngài.

Verse 55

पुत्रास्तमोरजःप्राया बलिनस्ते निशाचराः । सर्पा यक्षास्तथा भूता गंधर्वाः संप्रजज्ञिरे । वयांसि पक्षतः सृष्टाः पक्षिणो वक्षसो ऽसृजत् । मुखतोजांस्तथा पार्श्वादुरगांश्च विनिर्ममे

“Con trai của ngươi phần nhiều thuộc tính tamas và rajas—những hữu thể mạnh mẽ, đi lại trong đêm. Rắn, Yakṣa, Bhūta và Gandharva cũng đồng thời sinh khởi đầy đủ. Chim chóc được sinh từ đôi cánh; các loài có cánh Ngài tạo từ lồng ngực. Từ miệng Ngài nặn ra loài người, và từ hai bên sườn Ngài cũng làm thành các loài mang dáng rắn.”

Verse 57

औषध्यः फलमूलानि रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्साम रथंतरम्

Từ lông tóc của Đấng Tối Thượng ấy sinh ra các dược thảo và mọi thứ quả cùng rễ; lại còn có thánh chú Gāyatrī, các tụng Ṛk, Sāman Trivṛt và khúc tụng Rathantara.

Verse 59

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात् । यजूंषि त्रैष्टुभं छंदःस्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात् । सामानि जगतीछंदः स्तोमं सप्तदशं तथा

Từ miệng trước nhất của Ngài, Ngài tạo nên Agniṣṭoma—nghi lễ tế tự đầu tiên trong các tế lễ; và Ngài cũng làm phát sinh các công thức Yajus cùng với thể thơ Triṣṭubh và stoma mười lăm. Từ miệng bên phải, Ngài sinh ra Bṛhat Sāman và Uktha; lại còn các tụng Sāman, thể thơ Jagatī và stoma mười bảy.

Verse 61

वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् । एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं स वैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् । उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Từ miệng phía tây của Ngài, Ngài khai sinh các nghi lễ Vairūpya và Atirātra; lại cùng lúc phát xuất các tế lễ Ekaviṃśa và Āptoryāma, kèm theo truyền thống Atharvan. Từ miệng phía bắc, Ngài tạo ra thể thơ Anuṣṭubh Vairāja. Và từ các chi thể của Ngài, muôn loài sinh hữu đủ dạng—cao và thấp theo cảnh giới—đều được sinh ra.

Verse 63

यक्षाः पिशाचा गंधर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः । नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगाः । अव्ययं चैव यदिदं स्थाणुस्थावरजंगमम् । तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्टानि प्रपेदिरे

Yakṣa, Piśāca, Gandharva và các đoàn Apsaras; loài người, Kinnara và Rākṣasa; chim muông, gia súc, thú rừng và loài rắn—quả thật toàn thể tạo hóa bất hoại này, dù bất động, đứng yên hay chuyển động—mỗi loài đều bước vào những công việc và chức phận đã được ấn định cho mình ngay từ thuở khởi nguyên.

Verse 65

तान्येव ते प्रपद्यंते सृज्यमानाः पुनः पुनः । हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यंते तस्मात्तत्तस्य रोचते । महाभूतेषु नानात्वमिंद्रियार्थेषु मुक्तिषु

Được tạo sinh hết lần này đến lần khác, chúng chỉ nương theo chính những trạng thái ấy—bạo và bất bạo, mềm và cứng, khoác áo dharma và adharma, chân thật và dối trá. Bị hun đúc bởi những khuynh hướng ấy, chúng rơi vào những nẻo tương ứng; vì thế mỗi loài ưa thích điều hợp với sự huân tập của mình. Do vậy mới có muôn sai biệt nơi các đại chủng, nơi các đối tượng của giác quan, và cả trong những con đường giải thoát.

Verse 67

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधत्स्वयम् । नाम रूपं च भूतानां प्राकृतानां प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे ऽसौ पितामहः । आर्षाणि चैव नामानि याश्च वेदेषु वृत्तयः

Đấng Tạo Hóa (Brahmā) tự mình an bài chức phận của mọi loài, và triển khai sự sai biệt hiển lộ của các yếu tố tự nhiên bằng cách định lập danh và sắc. Thuở ban đầu, vị Tổ Phụ của các thế giới ấy đã tạo nên những danh xưng này từ chính lời Veda—cả những tên gọi của các bậc ṛṣi (ārṣa) lẫn các lối dùng và cách diễn đạt được ghi trong Vedas.

Verse 69

शर्वर्यंते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददावजः । यथर्तावृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यंते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु । इत्येष करणोद्भूतो लोकसर्गस्स्वयंभुवः

Khi đêm của sự tiêu dung khép lại, Đấng Vô Sinh (Aja) ban cho các loài hữu tình chính những khí cụ và năng lực như trước kia. Như dấu hiệu các mùa trở lại theo vòng, hiện ra muôn dạng theo thứ tự, cũng vậy những trạng thái ấy lại được thấy tái hiện vào buổi đầu các yuga. Như thế là sự tạo lập thế giới của Đấng Tự Sinh (Svayambhū), phát khởi từ các nhân vận hành—những khí cụ của sự hiển lộ.

Verse 71

महदाद्योविशेषांतो विकारः प्रकृतेः स्वयम् । चंद्रसूर्यप्रभाजुष्टो ग्रहनक्षत्रमंडितः । नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च स मंडितः । परैश्च विविधैरम्यैस्स्फीतैर्जनपदैस्तथा

Từ Mahat trở đi cho đến các viśeṣa thô, toàn thể vũ trụ này tự thân là sự biến hóa của Prakṛti. Được trang nghiêm bởi quang huy của Mặt Trăng và Mặt Trời, lại điểm tô bằng các hành tinh và chòm sao, nó còn được tô đẹp bởi sông ngòi, biển cả và núi non, cùng vô số cõi miền, xứ sở đa dạng, mỹ lệ và phồn thịnh.

Verse 73

तस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित् । अव्यक्तबीजप्रभव ईश्वरानुग्रहे स्थितः । बुद्धिस्कंधमहाशाख इन्द्रियांतरकोटरः । महाभूतप्रमाणश्च विशेषामलपल्लवः

Trong khu rừng Brahman ấy, Brahmā—bậc toàn tri—du hành như Đấng Vô Hiển (Avyakta). Sinh từ hạt giống của Vô Hiển, Ngài chỉ an trụ nhờ ân điển của Đấng Tự Tại (Īśvara). Thân cây của Ngài là nguyên lý trí tuệ (buddhi), những cành lớn là các biến thể; các hốc bên trong là sự vận hành thầm kín của các căn (indriya). Tầm vóc của Ngài là các đại nguyên tố, còn lá là những sai biệt thanh tịnh (viśeṣa).

Verse 75

धर्माधर्मसुपुष्पाढ्यः सुखदुःखफलोदयः । आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः । द्यां मूर्धानं तस्य विप्रा वदंति खं वै नाभिं चंद्रसूर्यौ च नेत्रे । दिशः श्रोत्रे चरणौ च क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

Sum suê hoa của dharma và adharma, và kết trái thành lạc và khổ, cây Brahma vĩnh cửu ấy trở thành nguồn sinh kế của mọi loài. Các bậc hiền triết nói rằng: đầu của nó là cõi trời; rốn là hư không; trăng và mặt trời là đôi mắt; các phương là đôi tai; và đất là đôi chân. Ngài—bản thể bất khả tư nghị—là đấng thúc đẩy, dẫn dắt và an bài cho hết thảy chúng sinh.

Verse 77

वक्त्रात्तस्य ब्रह्मणास्संप्रसूतास्तद्वक्षसः क्षत्रियाः पूर्वभागात् । वैश्या उरुभ्यां तस्य पद्भ्यां च शूद्राः सर्वे वर्णा गात्रतः संप्रसूताः

Từ miệng của Ngài, các Brāhmaṇa được sinh ra; từ ngực—từ phần trước—các Kṣatriya xuất hiện. Từ đùi của Ngài, các Vaiśya phát sinh; và từ bàn chân, các Śūdra. Như vậy, mọi giai tầng đều hiển lộ từ chính thân thể của Ngài.