उपमन्यूपदेशः (Upamanyu’s Instruction)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यमुपमन्योर्महात्मनः । जातभक्तिर्महादेवे कृष्णः प्रोवाच तं मुनिम्

Sanatkumāra nói: Nghe như vậy lời của hiền giả đại tâm Upamanyu, Kṛṣṇa—khi lòng sùng kính đối với Mahādeva vừa khởi sinh—liền cất lời thưa cùng vị ẩn sĩ ấy.

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां सनत्कुमारव्याससंवादे उपमन्यूपदेशो नाम द्वितीयोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Quyển thứ năm, Umāsaṃhitā—trong cuộc đối thoại giữa Sanatkumāra và Vyāsa, chương thứ hai mang tên “Upamanyu-Upadeśa” (Lời chỉ dạy cho Upamanyu) được kết thúc.

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्योपमन्युस्स मुनिश्शैववरो महान् । कृष्णवाक्यं सुप्रशस्य प्रत्युवाच कृपानिधिः

Sanatkumāra nói: Nghe như vậy xong, đại hiền Upamanyu—bậc tối thắng trong hàng tín đồ Śaiva—đã hết lời tán thán lời của Kṛṣṇa và, như biển cả từ bi, liền đáp lời lại.

Verse 4

उपमन्युरुवाच । यैर्यैर्भवाराधनतः प्राप्तो हृत्काम एव हि । तांस्तान्भक्तान्प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं वै यदूद्वह

Upamanyu nói: “Bằng bất cứ phương thức thờ phụng nào đối với Bhava (Đức Śiva) mà ước nguyện trong tim quả thật được thành tựu, ta sẽ thuật lại chính những người sùng kính ấy và con đường của họ—hãy lắng nghe, hỡi bậc ưu tú trong dòng Yadu.”

Verse 5

शर्वात्सर्वामरैश्वर्य्यं हिरण्यकशिपुः पुरा । वर्षाणां दशलक्षाणि सोऽलभच्चन्द्रशेखरात्

Thuở xưa, Hiraṇyakaśipu đã nhận từ Śarva—chính Candraśekhara—quyền tối thượng trên hết thảy chư thiên, cùng thọ mạng mười triệu năm.

Verse 6

तस्याऽथ पुत्रप्रवरो नन्दनो नाम विश्रुतः । स च शर्ववरादिन्द्रं वर्षायुतमधोनयत्

Rồi ông có một người con trai ưu tú, lừng danh tên là Nandana. Nhờ ân ban của Śarva (Đức Śiva), người ấy đã làm Indra phải khuất phục và quật ngã xuống trong mười ngàn năm.

Verse 7

विष्णुचक्रं च तद्धोरं वज्रमाखण्डलस्य च । शीर्णं पुराऽभवत्कृष्ण तदंगेषु महाहवे

Hỡi Kṛṣṇa, trong đại chiến ấy, đĩa luân dữ dội của Viṣṇu và lôi chùy (vajra) của Indra xưa kia đã vỡ tan ngay trên chính các chi thể của Ngài—Chúa tể Śiva bất khả xâm phạm, không ai thật sự làm Ngài bị thương được.

Verse 8

न शस्त्राणि वहंत्यंगे धर्मतस्तस्य धीमतः । ग्रहस्यातिबलस्याजौ चक्रवज्रमुखान्यपि

Với bậc trí giả đứng vững trong chánh pháp, vũ khí chẳng thể bám vào thân thể người ấy. Trong trận chiến chống lại Graha cực kỳ hùng mạnh, ngay cả luân xa và những vũ khí như vajra cũng đều vô hiệu.

Verse 9

अर्द्यमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । देवदत्तवरा जघ्नुरसुरेन्द्रास्सुरान्भृशम्

Bị Graha mạnh hơn áp đảo và khống chế, chư Thiên đang chịu dày vò; bấy giờ các chúa tể A-tu-la, được củng cố bởi những ân phúc đã ban, đã hung hãn đánh gục các thần linh.

Verse 10

तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रैलोक्येश्वरता मदात् । शतवर्षसहस्राणि सर्वलोकेश्वरो भवः

Vì hài lòng, Ta còn ban cho Vidyutprabha quyền làm chúa tể của tam giới. Trong một trăm nghìn năm, hãy trở thành Bhava—đấng chủ tể của mọi thế giới.

Verse 11

तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ शिवः । मम चानुचरो नित्यं भविष्यस्यब्रवीदिति

“Cũng vậy, Śiva đã ban cho (người ấy) mười ngàn người con trai; và Ngài còn phán: ‘Về sau, người ấy sẽ mãi là kẻ tùy tùng phụng sự Ta.’”

Verse 12

कुशद्वीपे शुभं राज्यमददाद्भगवान्भवः । स तस्मै शङ्करः प्रीत्या वासुदेव प्रहृष्टधीः

Tại Kuśadvīpa, Đấng Cát Tường Bhava (Śiva) đã ban cho ông một vương quốc tốt lành. Chính Śaṅkara, lòng hoan hỷ, đã ân cần ban tặng điều ấy cho ông, hỡi Vāsudeva.

Verse 13

धात्रा सृष्टश्शतमखो दैत्यो वर्षशतं पुरा । तपः कृत्वा सहस्रं तु पुत्राणामलभद्भवात्

Thuở xưa, Daitya tên Śatamakha—do Dhātṛ (Phạm Thiên) tạo ra—đã tu khổ hạnh suốt một trăm năm; nhờ công phu ấy, ông được Bhava (Śiva) ban cho một ngàn người con trai.

Verse 14

याज्ञवल्क्य इति ख्यातो गीतो वेदेषु वै मुनिः । आराध्य स महादेवं प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

Bậc hiền triết nổi danh là Yājñavalkya—được ca ngợi trong các Veda—sau khi phụng thờ Mahādeva, đã chứng đắc trí tuệ tối thượng.

Verse 15

वेदव्यासस्तु यो नाम्ना प्राप्तवानतुलं यशः । सोऽपि शंकरमाराध्य त्रिकालज्ञानमाप्तवान्

Bậc được biết đến với danh xưng Vedavyāsa đã đạt danh tiếng vô song. Ngài cũng vậy, sau khi chí thành phụng thờ Śaṅkara, đã đắc tri kiến về ba thời: quá khứ, hiện tại và vị lai.

Verse 16

इन्द्रेण वालखिल्यास्ते परिभूतास्तु शङ्करात् । लेभिरे सोमहर्तारं गरुडं सर्वदुर्जयम्

Các hiền giả Vālakhilya bị Indra làm nhục nên tìm đến nương tựa Śaṅkara. Nhờ oai lực nâng đỡ của Śaṅkara, họ đạt được Garuḍa—bất khả chiến bại—làm kẻ sẽ đoạt lấy Soma.

Verse 17

आपः प्रनष्टाः सर्वाश्च पूर्वरोषात्कपर्द्दिनः । शर्वं समकपालेन देवैरिष्ट्वा प्रवर्तितम्

Mọi dòng nước đều biến mất vì cơn thịnh nộ trước kia của Kapardin (Śiva). Bấy giờ chư thiên thờ phụng Śarva, dâng lễ trọn đầy trong bát sọ; nhờ nghi lễ ấy, dòng chảy thiêng liêng lại được khơi mở.

Verse 18

अत्रेर्भार्य्या चानसूया त्रीणि वर्षशतानि च । मुशलेषु निराहारा सुप्त्वा शर्वात्ततस्सुतान्

Anasūyā, hiền thê trinh khiết của Atri, đã nằm trên những chày giã suốt ba trăm năm, tuyệt thực không dùng thức ăn; rồi nhờ ân điển của Śarva (Chúa Śiva), bà được ban cho các người con.

Verse 19

दत्तात्रेयं मुनिं लेभे चन्द्रं दुर्वाससं तथा । गंगां प्रवर्तयामास चित्रकूटे पतिव्रता

Người vợ pativratā ấy đã được ban cho hiền giả Dattātreya, lại được cả Candra và Durvāsas; và tại Citrakūṭa, bà khiến dòng Gaṅgā tuôn chảy hiện ra.

Verse 20

विकर्णश्च महादेवं तथा भक्तसुखावहम् । प्रसाद्य महतीं सिद्धिमाप्तवान्मधुसूदन

Vikarṇa cũng vậy: sau khi làm hài lòng Mahādeva—Đấng ban an lạc cho các tín đồ—liền chứng đắc một thành tựu tâm linh lớn; đó là lời Madhusūdana (Viṣṇu) tuyên thuyết.

Verse 21

चित्रसेनो नृपश्शंभुं प्रसाद्य दृढभक्तिमान् । समस्तनृपभीतिभ्योऽभयं प्रापातुलं च कम्

Vua Citrasena, với lòng sùng kính kiên cố không lay chuyển, đã làm đẹp lòng Śambhu (Đức Shiva) và đạt được sự vô úy vô song—thoát khỏi mọi nỗi sợ phát sinh từ các vua chúa khác.

Verse 22

श्रीकरो गोपिकासूनुर्नृपपूजाविलोकनात् । जातभक्तिर्महादेवे परमां सिद्धिमाप्तवान्

Śrīkara, con trai của một phụ nữ chăn bò, khi chứng kiến lễ thờ phụng của nhà vua, liền khởi lên lòng sùng kính đối với Mahādeva và đạt được siddhi tối thượng.

Verse 23

चित्राङ्गदो नृपसुतस्सीमन्तिन्याः पतिर्हरे । शिवानुग्रहतो मग्नो यमुनायां मृतो न हि

Ôi Hari! Citrāṅgada—hoàng tử và là phu quân của Sīmantinī—dẫu bị chìm trong sông Yamunā nhờ ân sủng của Śiva, vẫn không hề chết thật sự.

Verse 24

स च तक्षालयं गत्वा तन्मैत्रीं प्राप्य सुव्रतः । आयातः स्वगृहं प्रीतो नानाधनसमन्वितः

Và người ấy, bậc giữ giới nguyện kiên định, đã đến xưởng thợ mộc; kết được tình thân với họ, rồi vui mừng trở về nhà mình, đầy đủ nhiều loại của cải.

Verse 25

सीमंतिनी प्रिया तस्य सोमव्रतपरायणा । शिवानुग्रहतः कृष्ण लेभे सौभाग्यमुत्तमम्

Hỡi Kṛṣṇa, người ái thê Sīmantinī của ông ấy—kiên định trong Soma-vrata—nhờ ân phúc của Đức Śiva đã đạt được phúc lộc tối thượng.

Verse 26

तत्प्रभावाद्व्रते तस्मिन्नेको द्विजसुतः पुरा । कश्चित्स्त्रीत्वं गतो लोभात्कृतदाराकृतिश्छलात्

Nhờ uy lực của pháp trì giới (vrata) ấy, thuở xưa có một người con trai của Bà-la-môn; vì lòng tham mà đã rơi vào thân phận nữ nhân, dùng mưu trá hình bằng cách mang dáng vẻ của một người vợ.

Verse 27

चंचुका पुंश्चली दुष्टा गोकर्णे द्विजतः पुरा । श्रुत्वा धर्मकथां शंभोर्भक्त्या प्राप परां गतिम्

Thuở trước tại Gokarṇa, có người đàn bà tên Caṃcukā, xấu ác và phóng đãng. Nàng nghe từ một vị Bà-la-môn bài pháp thoại về dharma liên hệ đến Śambhu (Đức Śiva); nhờ lòng sùng kính mà đạt cảnh giới tối thượng (giải thoát).

Verse 28

स्वस्त्र्यनुग्रहतः पापी बिंदुगो चंचुकापतिः । श्रुत्वा शिवपुराणं स सद्गतिं प्राप शांकरीम्

Nhờ ân phúc của chính người vợ mình, kẻ tội lỗi Binduga—chồng của Caṃcukā—khi nghe Śiva Purāṇa đã đạt thiện cảnh chân thật: sự giải thoát cát tường của Śaṅkara (Đức Śiva).

Verse 29

पिंगला गणिका ख्याता मदराह्वो द्विजाधमः । शैवमृषभमभ्यर्च्य लेभाते सद्गतिं च तौ

Piṅgalā, nổi danh là kỹ nữ, và Madarāhva, kẻ sa đọa nhất trong hàng nhị sinh—sau khi thờ phụng con bò đực của phái Śaiva (Nandin), cả hai đều đạt thiện cảnh phúc lạc.

Verse 30

महानन्दाभिधा कश्चिद्वेश्या शिवपदादृता । दृढात्पणात्सुप्रसाद्य शिवं लेभे च सद्गतिम्

Có một kỹ nữ tên Mahānandā đã nương tựa nơi chân của Đức Śiva. Với chí nguyện kiên cố, nàng làm đẹp lòng Śiva sâu xa, nên đạt được thiện cảnh chân thật (định mệnh giải thoát).

Verse 31

कैकेयी द्विजबालाः च सादराह्वा शिवव्रता । परमं हि सुखं प्राप शिवेशव्रतधारणात्

Kaikeyī, các thiếu nữ Bà-la-môn, và Sādarāhvā—những người kiên trì trong thệ nguyện của Śiva—quả thật đã đạt an lạc tối thượng nhờ thọ trì và giữ vững thệ nguyện dâng lên Śiveśa (Śiva).

Verse 32

विमर्षणश्च नृपतिश्शिवभक्तिं विधाय वै । गतिं लेभे परां कृष्ण शिवानुग्रहतः पुरा

Hỡi Kṛṣṇa, vua Vimarṣaṇa, sau khi đúng pháp thiết lập lòng sùng kính Śiva, thuở xưa nhờ ân điển của Śiva đã đạt cảnh giới tối thượng.

Verse 33

दुर्जनश्च नृपः पापी बहुस्त्रीलंपटः खलः । शिवभक्त्या शिवं प्राप निर्लिप्तः सर्वकर्मसु

Ngay cả một kẻ ác—một vị vua tội lỗi, tên gian tà đắm dục với nhiều phụ nữ—nhờ lòng sùng kính Śiva đã đạt đến Śiva, trở nên không nhiễm ô đối với mọi nghiệp hành.

Verse 34

सस्त्रीकश्शबरो नाम्ना शंकरश्च शिवव्रती । चिताभस्मरतो भक्त्या लेभे तद्गतिमुत्तमाम्

Có một người Śabara (kẻ sống rừng) tên Śaṅkara, cùng với vợ, kiên định trong thệ nguyện của Śiva; với lòng bhakti, ông bôi lên mình tro từ giàn hỏa táng, và nhờ bhakti ấy đã đạt cảnh giới tối thượng—hiệp nhất với chính mục tiêu của Śiva.

Verse 35

सौमिनी नाम चाण्डाली संपूज्याज्ञानतो हि सा । लेभे शैवीं गतिं कृष्ण शंकरानुग्रहात्परात्

Một người phụ nữ Caṇḍāla tên Sauminī, tuy đã dâng lễ thờ phụng trong sự chưa hiểu trọn, vẫn đạt đến cảnh giới Śaiva—hỡi Kṛṣṇa—nhờ ân điển tối thượng của Śaṅkara.

Verse 36

कौशिकश्च समाराध्य शंकरं लोक शंकरम् । ब्राह्मणोऽभूत्क्षत्रियश्च द्वितीय इव पद्मभूः

Kauśika, sau khi chí thành phụng thờ Śaṅkara—đấng làm lợi lạc cho muôn cõi—đã trở thành vừa là brāhmaṇa vừa là kṣatriya, rực rỡ như một Padmabhū (Brahmā) thứ hai.

Verse 37

दुर्वासा मुनिशार्दूलश्शिवानुग्रहतः पुरा । तस्तार स्वमतं लोके शिवभक्तिं विमुक्तिदाम्

Thuở xưa, Durvāsā—bậc ‘hổ’ giữa hàng hiền thánh—nhờ ân điển của Śiva đã thiết lập giáo pháp của mình trong đời: lòng sùng kính Śiva, ban cho giải thoát.

Verse 39

शिवमभ्यर्च्य सद्भक्त्या विरंचिश्शैवसत्तमः । अभूत्सर्गकरः कृष्ण सर्वलोकपितामहः

Nhờ thờ phụng Śiva với lòng bhakti chân thật, Virañci (Brahmā)—bậc tối thượng trong hàng Śaiva—đã trở thành đấng tác tạo, bậc tổ phụ tôn kính, cha của mọi thế giới.

Verse 40

मार्कण्डेयो मुनिवरश्चिरंजीवी महाप्रभुः । शिवभक्तवरः श्रीमाञ्शिवानुग्रहतो हरे

Mārkaṇḍeya—bậc tối thắng trong hàng hiền thánh—đã trở nên trường thọ và rạng ngời đại quang. Bậc hiển vinh ấy, người ưu tú nhất trong các tín đồ Śiva, đạt được nhờ ân điển của Śiva, hỡi Hari.

Verse 41

देवेन्द्रो हि महाशैवस्त्रैलोक्यं बुभुजे पुरा । शिवानुग्रहतः कृष्ण सर्वदेवाधिपः प्रभुः

Quả thật, Devendra (Indra), bậc đại tín đồ của Śiva, thuở xưa đã hưởng quyền bá chủ trên ba cõi. Hỡi Kṛṣṇa, chính nhờ ân điển của Śiva mà Ngài trở thành đấng quyền uy, chúa tể và tối thượng chủ của chư thiên.

Verse 42

बलिपुत्रो महाशैवश्शिवानुग्रहतो वशी । बाणो बभूव ब्रह्माण्डनायकस्सकलेश्वरः

Bāṇa, con trai của Bali, một đại tín đồ của Śiva, nhờ ân điển của Śiva mà trở nên hùng mạnh; rồi trở thành bậc thống lãnh cõi vũ trụ, chúa tể của muôn loài.

Verse 43

हरिश्शक्तिश्च सद्भक्त्या दधीचश्च महेश्वरः । शिवानुग्रहतोऽभूवंस्तथा रामो हि शांकरः

Nhờ lòng sùng kính chân thật, Hari được ban năng lực thiêng; Dadhīci trở thành bậc đại hiền như một đấng chủ tể; và cũng vậy, Rāma trở thành người quy y Śaṅkara—tất cả đều đạt được nhờ ân huệ của Śiva.

Verse 44

कणादो भार्गवश्चैव गुरुर्गौतम एव च । शिवभक्त्या बभूवुस्ते महाप्रभव ईश्वरा

Kaṇāda, Bhārgava, Guru (Bṛhaspati) và cả Gautama nữa—nhờ lòng sùng kính Śiva mà các vị ấy trở nên đại hùng lực, rạng danh, những bậc chủ tể uy nghi.

Verse 45

शाकल्यश्शंसितात्मा च नववर्षशातान्यपि । भवमाराधयामास मनोयज्ञेन माधव

Śākalya, bậc có tâm hồn cao quý được ca ngợi, đã thờ phụng Bhava (Đức Śiva) suốt chín trăm năm—Mādhava tôn thờ Ngài bằng nội tế, lấy tâm làm lễ vật dâng hiến.

Verse 46

तुतोष भगवानाह ग्रंथकर्ता भविष्यसि । वत्साक्षय्या च ते कीर्तिस्त्रैलोक्ये प्रभविष्यति

Được hoan hỷ, Đấng Thế Tôn phán: “Này con yêu, con sẽ trở thành người biên soạn thánh điển; và danh tiếng của con sẽ bất hoại, lan khắp ba cõi.”

Verse 47

अक्षयं च कुलं तेऽस्तु महर्षिभिरलंकृतम् । भविष्यसि ऋषिश्रेष्ठ सूत्रकर्ता ततस्ततः

Nguyện cho dòng tộc của con được bất hoại, được các đại hiền thánh trang nghiêm. Hỡi bậc hiền giả tối thượng, theo thời vận, con sẽ trở thành người soạn sūtra, hết lần này đến lần khác.

Verse 48

इत्येवं शंकरात्प्राप वरं मुनिवरस्स वै । त्रैलोक्ये विततश्चासीत्पूज्यश्च यदुनन्दन

Như thế, vị hiền giả tối thượng ấy đã nhận được ân phúc từ Śaṅkara. Hỡi hậu duệ yêu quý của nhà Yadu, danh tiếng của ngài lan khắp ba cõi, và ngài trở nên bậc đáng được tôn kính.

Verse 49

सावर्णिरिति विख्यात ऋषिरासीत्कृते युगे । इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतानि च

Trong thời Kṛta Yuga có một vị hiền giả nổi danh mang tên Sāvarṇi. Ngay tại nơi này, ngài đã tu khổ hạnh (tapas) suốt sáu ngàn năm.

Verse 50

तमाह भगवान्रुद्रस्साक्षात्तुष्टोस्मि तेऽनघ । ग्रंथकृल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामरः

Bấy giờ chính Đức Thế Tôn Rudra phán: “Hỡi người vô tội, Ta thật sự hoan hỷ về ngươi. Ngươi sẽ trở thành tác giả của một thánh thư, danh tiếng vang khắp các cõi, và ngươi sẽ vượt khỏi già nua cùng tử vong.”

Verse 51

एवंविधो महादेवः पुण्यपूर्वतरैस्ततः । समर्च्चितश्शुभान्कामान्प्रददाति यथेप्सितान्

Ấy là Đại Thần Mahādeva: khi được những người có công đức vô cùng dồi dào phụng thờ, Ngài ban các ước nguyện cát tường đúng như điều họ mong cầu.

Verse 52

एकेनैव मुखेनाहं वक्तुं भगवतो गुणाः । ये संति तान्न शक्नोमि ह्यपि वर्षशतैरपि

Chỉ với một cái miệng, ta không thể nói hết các phẩm tính của Đấng Thế Tôn đúng như thật—dẫu có nói suốt hàng trăm năm cũng không đủ.