हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अतः परं श्रुणु प्रीत्या हनुमच्चरितम्मुने । यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

Nandīśvara nói: “Nay đây, hỡi bậc hiền triết, hãy lắng nghe với lòng hoan hỷ thánh truyện về Hanumān—rằng Hara (Đức Śiva), mang lấy hình tướng thù thắng ấy, đã mau chóng diễn bày cuộc thần hí của Ngài.”

Verse 2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वराः । तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

Vì ân tình từ bi, Đấng Tối Thượng (Śiva) đã làm điều lợi lạc nhất cho Rāma. Hỡi bậc Bà-la-môn, hãy nghe trọn thánh truyện ấy—nó ban mọi niềm vui cát tường.

Verse 3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः । ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोस्स हि वसद्गुणः

Có một lần, Đức Śambhu—Đấng Tối Thượng làm hiển lộ bao điều kỳ diệu—đã thấy hình Mohinī mê hoặc của Viṣṇu, một hiện thân phát khởi từ năng lực nội tại của chính Viṣṇu.

Verse 4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा । स्वम्वीर्यम्पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

Śambhu, Đấng Chúa Tể, đã làm rung động chính bản thể mình như kẻ bị mũi tên của Kāma bắn trúng; và vì mục đích thiêng liêng của Rāma, Đấng Tối Thượng đã khiến năng lực hùng mãnh (vīrya) của chính Ngài được phóng xuất.

Verse 5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते । प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थ मादरात

Được Ngài thúc động trong tâm, bảy vị Thánh Hiền đã cung kính đặt tinh lực ấy lên một chiếc lá, cẩn trọng và thành kính, để hoàn thành mục đích thiêng liêng của Rāma.

Verse 6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः । कर्णद्वारा तथांजन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

Nhờ các đại hiền ấy, tinh lực của Śambhu đã được truyền vào con gái của Gautama; và cũng vậy, qua cửa tai, nó được gieo vào Añjanā, để hoàn thành mục đích thánh thiêng của Rāma.

Verse 7

ततश्च समये तस्माद्धनूमा निति नामभाक् । शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

Rồi ngay lúc ấy, Śambhu (Chúa Śiva) đã giáng sinh trong thân khỉ, mang danh Hanūmānīti, đầy dũng lực và oai phong phi thường.

Verse 8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः । रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलम्प्रगे

Hanumān, chúa tể loài khỉ—dẫu còn thơ ấu nhưng sức mạnh vô song—đã mau lẹ nhảy vọt định nuốt cả vầng nhật luân, tưởng đó chỉ là một trái nhỏ lúc rạng đông.

Verse 9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् । शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान्सुरर्षिभिः

Theo lời khẩn cầu của chư thiên, chàng liền thả ra, nhận biết sức mạnh phi thường ấy; và chàng đạt được thân phận hóa thân của Śiva, cùng các ân phúc do chư thiên và các thánh hiền ban tặng.

Verse 10

स्वजनन्यन्तिकम्प्रागादथ सोतिप्रहर्षितः । हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद्वृत्तमादरात्

Bấy giờ, tràn đầy hoan hỷ, Hanumān lập tức đến bên mẹ mình; với lòng cung kính, chàng kể lại cho bà trọn vẹn mọi việc đã xảy ra.

Verse 11

तदाज्ञया ततो धीरस्सर्वविद्यामयत्नतः । सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदान्तिकम्

Vâng theo mệnh lệnh của Ngài, bậc kiên định ấy đã dễ dàng tinh thông mọi ngành học. Vị anh hùng khỉ ấy hằng ngày đến trước mặt Thần Mặt Trời và thọ giáo nơi Ngài.

Verse 12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

Theo lệnh của Sūrya, phần thần tính cao quý ấy đã đến yết kiến Sugrīva. Sau khi kính cẩn lĩnh thọ lời dặn của mẹ, vị khỉ tối thượng—một phần hóa thân của Rudra—liền lên đường đúng như vậy.

Verse 13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः । ऋष्यमृकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

Quả thật, chàng bị người anh cả Vāli khinh miệt, vì Vāli đã chiếm lấy vợ của chàng. Bởi vậy, cùng với Hanūmān, chàng cư ngụ trên núi Ṛṣyamūka.

Verse 14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरस्सुधीः । सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

Bấy giờ, bậc tối trí trong loài khỉ trở thành tể tướng của Sukaṇṭha. Vì là phần phát xuất từ Hara (Śiva), ngài đã khiến Sugrīva được an lạc và thịnh vượng theo mọi cách.

Verse 15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना । कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

Khi ngài đến đó cùng người em—đau khổ vì vợ bị bắt đi—ngài đã khiến Rāma kết tình bằng hữu với mình; mối giao hảo ấy trở thành nguồn an lạc.

Verse 16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् । भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनम्वीरमानिनम्

Rāma đã hạ sát Vālin, chúa loài vượn oai dũng như voi—kẻ phạm tội vì chiếm lấy vợ của em mình, tuy sa ngã mà vẫn tự phụ là anh hùng.

Verse 17

ततो रामाऽऽज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः । स सीतान्वेषणञ्चक्रे बहुभिर्वानरैस्सुधीः

Rồi, hỡi người thân mến, theo lệnh của Rāma, Hanūmān—bậc thủ lĩnh trong hàng vānara—đã khôn ngoan khởi sự cuộc tìm kiếm Sītā, cùng với nhiều chiến sĩ vānara.

Verse 18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः । द्रुतमुल्लंघ्य सिंधुन्तमनिस्तीर्य्यं परैस्स वै

Biết rằng Sītā đã đến Laṅkā, chúa tể loài khỉ liền đến đó; Ngài mau chóng nhảy vọt qua đại dương—một khoảng mênh mông không thể vượt, mà những kẻ khác chẳng ai qua nổi.

Verse 19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् । अभिज्ञानन्ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

Tại đó, ngài đã làm một kỳ công nhiệm mầu, đầy đủ oai lực anh hùng; và với lòng thương mến, ngài hoan hỷ trao cho Sītā một tín vật nhận biết—món quà tối thượng thuộc về chính đấng Chúa tể của ngài.

Verse 20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः । श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

Vị anh hùng, chúa tể loài khỉ ấy, liền mau chóng xua tan nỗi sầu của Sītā, bằng cách thuật lại cho nàng nghe những công hạnh của Rāma—những công hạnh cứu mạng, khơi dậy lại hơi thở của niềm hy vọng.

Verse 21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् । रावणाऽऽराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

Nhận lấy tín vật ấy, ngài trở về bên Rāma; rồi đánh phá khu vườn của Rāvaṇa và hạ sát vô số rākṣasa.

Verse 22

तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

Sau khi giết chính con trai của Rāvaṇa cùng nhiều rākṣasa, Mahoṭi không hề sợ hãi đã gây nên một cơn chấn động lớn tại nơi ấy.

Verse 23

यदा दग्धो रावणेनावगुंठ्य वसनानि च । तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

Hỡi bậc hiền triết, khi chàng bị Rāvaṇa đầy đại lực châm lửa thiêu—sau khi bị quấn chặt trong y phục đã được thấm dầu kỹ lưỡng—

Verse 24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः । ददाह लंकां निखिलां कृत्वा व्याजन्तमेव हि

Bấy giờ con khỉ—sinh từ một phần của Mahādeva—nhảy vọt hết lần này đến lần khác, và quả thật đã thiêu rụi toàn thành Laṅkā, khiến lửa bùng lên rực rỡ.

Verse 25

दग्ध्वा लंकां वंचयित्वा विभीषणगृहं ततः । अपतद्वारिधौ वीरस्ततस्स कपिकुञ्जरः

Thiêu rụi Laṅkā xong, rồi cố ý không làm hại nhà của Vibhīṣaṇa, vị dũng sĩ—như voi giữa bầy khỉ—bèn nhảy xuống đại dương.

Verse 26

स्वपुच्छ तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् । अखिन्नस्स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

Dùng chính đuôi mình dập tắt lửa tại đó, chàng đến được bờ bên kia. Không hề mệt mỏi, người mang phần của Girīśa (Śiva) liền đến yết kiến Rāma.

Verse 27

अविलंबेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः । रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

Không chậm trễ, Hánumān nhanh như gió—bậc tối thượng trong loài vượn—đến gần Đức Rāma và kính dâng viên bảo châu trên mũ miện của nàng Sītā.

Verse 28

ततस्तदाज्ञया वीरस्सिन्धौ सेतुमबन्धयत् । वानरस्स समानीय बहून्गिरिवरान्बली

Rồi theo mệnh lệnh ấy, vị anh hùng hùng mạnh cho bắc một con đê-cầu vượt biển; quy tụ các vānara, ngài mang đến nhiều ngọn núi tuyệt hảo để hoàn thành công việc.

Verse 29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः । शिवलिंगं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

Đến nơi ấy, Đức Rāma—mong vượt qua—liền cung kính thờ phụng một Śiva-liṅga đúng pháp; và khát vọng chiến thắng, ngài làm lễ an vị liṅga ấy.

Verse 30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः । लंकामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

Nhờ oai lực của ân phúc ấy, ngài đạt được chiến thắng; rồi theo sự gia hộ đã ban, ngài vượt biển, vây kín Laṅkā bằng đoàn quân vượn và giao chiến với bọn Rākṣasa.

Verse 31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः । शक्ति क्षतं लक्ष्मणं च संजीविन्या ह्यजीवयत्

Vị anh hùng ấy giết bọn asura và che chở quân đội của Rāma; còn Lakṣmaṇa bị thương bởi ngọn giáo Śakti, ngài dùng thảo dược Saṃjīvinī khiến chàng hồi sinh.

Verse 32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः । सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

Bằng mọi cách, ngài khiến Lakṣmaṇa—cùng với Rāma—được an ổn trọn vẹn. Vị Chúa tể tối thượng, con của Mahādeva, cũng che chở toàn thể quân đội.

Verse 33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः । सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपि

Con khỉ hùng lực Viśrama đã diệt Rāvaṇa cùng toàn bộ tùy tùng. Nhờ đó, chư thiên lại được an vui và vững lòng an ổn.

Verse 34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । तत्स्थानादानयामास स्वस्थानम्परिपाल्य च

Sau khi giết kẻ mang danh Mahīrāvaṇa, ngài đưa Rāma cùng Lakṣmaṇa trở về khỏi nơi ấy; đồng thời gìn giữ trú xứ của mình, rồi hộ tống hai ngài hồi quy.

Verse 35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुंगवः । असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

Vị khỉ tối thượng mau chóng hoàn thành sứ mạng của Rāma bằng mọi phương diện. Ngài khuất phục các asura và thi triển vô vàn kỳ công—những līlā hiển lộ thần lực để phục hưng dharma.

Verse 36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः । स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

Chúa tể loài khỉ đã thiết lập lòng sùng kính Rāma trên cõi đất. Tự mình trở thành bậc bhakta tối thượng, ngài ban niềm an lạc cho Sītā và Rāma.

Verse 37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः । रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरस्स वै

Ngài là đấng ban lại sinh mạng cho Lakṣmaṇa và dẹp tan ngã mạn của chư thiên. Quả thật, Ngài là Bhagavān—hóa thân của Rudra—đấng chắc chắn cứu độ và nâng đỡ các tín đồ của mình.

Verse 38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरस्सदा । रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

Hanumān là bậc đại anh hùng, luôn thực hiện công việc của Rāma. Được đời gọi là sứ giả của Rāma, Ngài là đấng diệt trừ daitya và luôn trìu mến các tín đồ.

Verse 39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितम्वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

Vậy đó, hỡi con yêu, ta đã kể cho con nghe thánh truyện tuyệt diệu về Hanumān. Thánh truyện ấy cát tường và phước lành, ban danh tiếng và thọ mạng lâu dài, lại cho quả báo của mọi ước nguyện chính đáng.

Verse 40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामानन्ते मोक्षं लभेत्परम्

Ai nghe điều này với lòng sùng kính, hoặc với tâm an định khiến người khác tụng đọc—người ấy ở đời này hưởng trọn mọi mục tiêu mong cầu, và cuối cùng đạt được giải thoát tối thượng (mokṣa).