शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

Verse 1

व्यास उवाच । तस्मिन्महति संग्रामे दारुणे लोमहर्षणे । शुक्रो दैत्यपतिर्विद्वान्भक्षितस्त्रिपुरारिणा

Vyāsa nói: Trong trận đại chiến ấy—khốc liệt, rợn người—Śukra, bậc hiền trí, chúa tể các Daitya, đã bị Đấng Diệt Tripura (Đức Śiva) nuốt trọn, thiêu tiêu.

Verse 2

इति श्रुतं समासान्मे तत्पुनर्ब्रूहि विस्तरात । किं चकार महायोगी जठरस्थः पिनाकिनः

“Con đã nghe điều ấy một cách vắn tắt; nay xin hãy kể lại cho con tường tận. Bậc Đại Du-già Pinākin (Đức Śiva, Đấng mang cung Pināka) đã làm gì khi ở trong bụng?”

Verse 3

न ददाह कथं शभोश्शुक्रं तं जठरानलः । कल्पान्तदहनः कालो दीप्ततेजाश्च भार्गवः

Làm sao ngọn lửa trong bụng (jatharāgni) lại không thiêu đốt được hạt giống của Śambhu? Ngay cả Thời Gian—ngọn lửa thiêu rụi thế gian vào lúc tận kiếp—và Bhārgava rực rỡ hào quang cũng không thể đốt cháy nó.

Verse 4

विनिष्क्रांतः कथं धीमाच्छंभोर्जठरपंजरात् । कथमाराधयामास कियत्कालं स भार्गवः

Vị Bhārgava trí tuệ ấy đã thoát ra khỏi chiếc “lồng” là bụng của Śambhu bằng cách nào? Và ông đã thực hành sự thờ phụng (ārādhana) Ngài ra sao, trong thời gian bao lâu?

Verse 5

अथ च लब्धवान्विद्यां तां मृत्युशमनीं पराम् । का सा विद्या परा तात यथा मृत्युर्हि वार्यते

Lại nữa, ông đã đạt được minh tri thức tối thượng, thứ có thể làm lắng dịu cái chết. Này người thân mến, minh tri thức tối cao ấy là gì, nhờ đó mà cái chết thật sự được ngăn lại?

Verse 6

लेभेन्धको गाणपत्यं कथं शूला द्विनिर्गतः । देवदेवस्य वै शंभोर्मुनेर्लीलाविहारिणः

Làm sao Andhaka đạt được địa vị và quyền năng làm chúa tể của các Gaṇa? Và bằng cách nào Śūla—cây tam xoa—lại hiện ra thành hai dạng từ nơi Thượng Đế cầm tam xoa là Śambhu, tức Śiva, Thần của các thần, bậc du hí trong thần lila như một vị hiền triết?

Verse 7

एतत्सर्वमशेषेण महाधीमन् कृपां कुरु । शिवलीलामृतं तात शृण्वत कथयस्व मे

Ôi bậc hiền triết đại tâm, xin thương xót mà thuật lại trọn vẹn mọi điều này, không bỏ sót. Kính thưa phụ thân, xin kể cho con nghe cam lộ của cuộc hí lộng thiêng liêng của Śiva, khi con đang cung kính lắng nghe.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा व्यासस्यामिततेजसः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

Brahmā nói: Sau khi nghe những lời của Vyāsa với hào quang vô lượng, Sanatkumāra bắt đầu nói, trước tiên là tưởng nhớ đến đôi chân sen của Chúa Śiva.

Verse 9

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे शिवलीलामृतं परम् । धन्यस्त्वं शैवमुख्योसि ममानन्दकरः स्वतः

Sanatkumāra nói: Hỡi Vyāsa, bậc đại trí, hãy lắng nghe cam lộ tối thượng của thánh lila—cuộc thần du của Śiva. Ngươi thật phúc lành, đứng đầu hàng tín đồ Śiva; tự nơi bản tánh, ngươi đem niềm hỷ lạc đến cho ta.

Verse 10

प्रवर्तमाने समरे शंकरांधकयोस्तयोः । अनिर्भेद्यपविव्यूहगिरिव्यूहाधिनाथयोः

Khi trận chiến giữa Śaṅkara và Andhaka đang cuộn dâng, hai vị ấy là những thống soái của các trận đồ (vyūha); thế trận của họ như thành lũy không thể phá, hàng ngũ như núi non chồng lớp—cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn dữ dội.

Verse 11

पुरा जयो बभूवापि दैत्यानां बलशालिनाम् । शिवप्रभा वादभवत्प्रमथानां मुने जयः

Thuở trước, chiến thắng quả thuộc về các Daitya hùng mạnh. Nhưng nhờ uy quang của Śiva, hỡi bậc hiền triết, chiến thắng đã nghiêng về các Pramatha.

Verse 12

तच्छुत्वासीद्विषण्णो हि महादैत्योंधकासुरः । कथं स्यान्मे जय इति विचारणपरोऽभवत्

Nghe vậy, đại Daitya Andhakāsura liền u sầu thảm não. Rồi hắn chuyên tâm suy xét, tự nhủ: “Làm sao chiến thắng có thể thuộc về ta?”

Verse 13

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः परबुद्धिमान् । द्रुतमभ्यगमद्वीर एकलश्शुक्रसन्निधिम्

Bấy giờ, rút khỏi chiến địa, Andhaka—người trí tuệ sắc bén—nhanh chóng đi một mình, hỡi dũng sĩ, đến trước sự hiện diện của Śukra.

Verse 14

प्रणम्य स्वगुरुं काव्यमवरुह्य रथाच्च सः । बभाषेदं विचार्याथ सांजलिर्नीतिवित्तमः

Sau khi xuống khỏi chiến xa, chàng cúi lạy vị guru của mình là Kāvyā (Śukrācārya). Rồi chàng chắp tay cung kính, suy xét kỹ càng và cất lời—bậc tinh tường nhất về đạo trị nước và nề nếp chính pháp.

Verse 15

अंधक उवाच । भगवंस्त्वामुपाश्रित्य गुरोर्भावं वहामहे । पराजिता भवामो नो सर्वदा जयशालिनः

Andhaka thưa: “Bạch đấng tôn kính, nương tựa nơi Ngài, chúng con giữ trọn tâm thế đệ tử đối với vị guru của mình. Xin cho chúng con không bao giờ bại trận; xin cho chúng con luôn được phú ban chiến thắng.”

Verse 16

त्वत्प्रभावात्सदा देवान्समस्तान्सानुगान्वयम् । मन्यामहे हरोषेन्द्रमुखानपि हि कत्तृणान्

Nhờ oai lực và vinh quang của Ngài, chúng con luôn xem tất thảy chư thiên cùng quyến thuộc của họ chỉ như những ngọn cỏ—kể cả Hari (Viṣṇu) và Indra cùng các vị khác.

Verse 17

अस्मत्तो बिभ्यति सुरास्तदा भवदनुग्रहात् । गजा इव हरिभ्यश्च तार्क्ष्येभ्य इव पन्नगाः

Nhờ ân huệ từ bi của Ngài, khi ấy chư thiên cũng sợ chúng ta—như voi sợ sư tử, và rắn sợ Garuḍa.

Verse 18

अनिर्भेद्यं पविव्यूहं विविशुर्दैत्य दानवाः । प्रमथानीकमखिलं विधूय त्वदनुग्रहात्

Nhờ ân sủng của Ngài, bọn Daitya và Dānava đã xông vào trận thế “lôi chùy” bất khả phá, và đã đánh bật, làm tan tác toàn bộ đạo quân Pramatha.

Verse 19

वयं त्वच्छरणा भूत्वा सदा गा इव निश्चलाः । स्थित्वा चरामो निश्शंकमाजावपि हि भार्गव

Nương tựa nơi Ngài, chúng con luôn vững bền—như đàn bò không lạc bước. Đứng kiên định, chúng con đi lại không hề sợ hãi, dẫu giữa chiến địa, ôi Bhārgava.

Verse 20

रक्षरक्षाभितो विप्र प्रव्रज्य शरणागतान् । असुराञ्छत्रुभिर्वीरैरर्दितांश्च मृतानपि

Hỡi vị Bà-la-môn, họ kêu lên mãi: “Xin che chở, xin che chở!”, rồi những kẻ nương nhờ ấy lên đường tìm nơi trú ẩn—những người bị các dũng sĩ địch thù giày vò, thậm chí cả những kẻ đã bị asura sát hại.

Verse 21

प्रथमैर्भीमविक्रांतैः क्रांतान्मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितान्पश्य हुंडादीन्मद्गणान्वरान्

“Hãy nhìn—những gaṇa ưu tú của ta, bắt đầu từ Huṇḍa và các vị khác, đã bị đánh gục và ngã xuống, bị áp đảo bởi những chiến sĩ hàng đầu, dũng lực ghê gớm—những kẻ tấn công gieo tử vong, giày đạp mọi thứ trước mặt.”

Verse 22

यः पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । त्वया प्राप्ता वरा विद्या तस्याः कालोयमागतः

Kẻ thuở xưa đã uống khói trấu suốt một nghìn mùa thu—đối với minh chú thánh diệu (vidyā) mà ngươi đã được ban làm ân huệ, nay chính là thời khắc cho quả báo trổ sinh.

Verse 23

अद्य विद्याफलं तत्ते सर्वे पश्यंतु भार्गव । प्रमथा असुरान्सर्वान् कृपया जीवयिष्यतः

“Hôm nay, hỡi Bhārgava, hãy để mọi người thấy quả báo của minh tri thức thiêng liêng nơi ngươi. Các Pramatha, vì lòng từ mẫn, sẽ tha mạng cho hết thảy các Asura.”

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्थमन्धकवाक्यं स श्रुत्वा धीरो हि भार्गवः । तदा विचारयामास दूयमानेन चेतसा

Sanatkumāra nói: Nghe như vậy lời của Andhaka, Bhārgava kiên định vẫn giữ vẻ điềm nhiên; nhưng trong lòng như bừng cháy, bấy giờ ông bắt đầu suy xét sâu xa điều nên làm.

Verse 25

किं कर्तव्यं मयाद्यापि क्षेमं मे स्यात्कथं त्विति । सन्निपातविधिर्जीवः सर्वथानुचितो मम

“Giờ này ta phải làm gì? Làm sao để ta được an ổn, cát tường?”—nghĩ như thế, ta nhận ra rằng trong cơn nguy biến này, con đường theo phép tắc dành cho kẻ còn sống đối với ta hoàn toàn không thích hợp (khó thể theo trọn).

Verse 26

विधेयं शंकरात्प्राप्ता तद्गुणान् प्रति योजये । तद्रणे मर्दितान्वीरः प्रमथैश्शंकरानुगैः

Đã nhận mệnh lệnh từ Śaṅkara, nay ta sẽ hành xử thuận theo đức tính và ý chỉ của Ngài. Trong trận chiến ấy, vị dũng sĩ đã bị các Pramatha—những tùy tùng tận hiến của Śaṅkara—nghiền nát, khuất phục.

Verse 27

शरणागतधर्मोथ प्रवरस्सर्वतो हृदा । विचार्य शुक्रेण धिया तद्वाणी स्वीकृता तदा

Bấy giờ, là bậc tối thượng trong bổn phận che chở kẻ đến nương tựa, Ngài suy niệm bằng trọn tấm lòng—sau khi cân nhắc kỹ với trí tuệ sáng suốt và phân minh—liền chấp nhận những lời ấy.

Verse 28

किंचित्स्मितं तदा कृत्वा सोऽब्रवीद्दानवाधिपम् । भार्गवश्शिवपादाब्जं सप्पा स्वस्थेन चेतसा

Bấy giờ, Bhārgava mỉm cười nhẹ rồi nói với chúa tể của các Dānava. Sau khi cung kính phụng thờ đôi chân sen của Śiva, ngài cất lời với tâm ý vững vàng, an định.

Verse 29

शुक्र उवाच । यत्त्वया भाषितं तात तत्सर्वं तथ्यमेव हि । एतद्विद्योपार्जनं हि दानवार्थं कृतं मया

Śukra nói: “Này con yêu, mọi điều con vừa nói quả thật đều đúng. Việc ta thâu đắc minh chú, thánh trí này là vì lợi ích của các Dānava.”

Verse 30

दुस्सहं कणधूमं वै पीत्वा वर्षसहस्रकम् । विद्येयमीश्वरात्प्राप्ता बंधूनां सुखदा सदा

Sau khi chịu đựng và hít vào làn khói trấu không sao kham nổi suốt một ngàn năm, ta đã nhận được minh tri thánh này từ Đấng Tối Thượng (Īśvara); nó mãi là nguồn ban vui cho quyến thuộc.

Verse 31

प्रमथैर्मथितान्दैत्यान्रणेहं विद्ययानया । उत्थापयिष्ये म्लानानि शस्यानि जलभुग्यथा

“Ngay giữa chiến địa này, các Daitya bị bọn Pramatha nghiền nát—ta sẽ dùng chính minh chú (vidyā) này mà phục sinh họ, như nước làm ruộng lúa héo úa vươn dậy trở lại.”

Verse 32

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुन रुत्थितान् । मुहूर्तेस्मिंश्च द्रष्टासि दैत्यांस्तानुत्थितान्निजान्

“Chỉ trong khoảnh khắc, ngươi sẽ thấy các Dānava ấy—chính quân của ngươi—đứng dậy như vừa tỉnh giấc: không vết thương, không đau đớn, và trở lại sức lực như xưa.”

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सोधकं शुक्रो विद्यामावर्तयत्क विः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य स्मृत्वा विद्येशमादरात्

Sanatkumāra nói: Nói xong như vậy, Śukra—bậc hiền trí—liền khởi động nghi thức tẩy tịnh bằng cách vận dụng minh chú và tri kiến thánh của mình. Nhớ đến Vidyeśa với lòng cung kính, ông hướng năng lực ấy đến từng Daitya, lần lượt từng kẻ một.

Verse 34

विद्यावर्तनमात्रेण ते सर्वे दैत्यदानवाः । उत्तस्थुर्युगपद्वीरास्सुप्ता इव धृतायुधाः

Chỉ bằng sự vận chuyển của minh chú ấy, tất cả các Daitya và Dānava—những dũng sĩ—đều đồng loạt đứng dậy, như chiến binh vừa tỉnh giấc, tay đã nắm sẵn binh khí.

Verse 35

सदाभ्यस्ता यथा वेदास्समरे वा यथाम्बुदा । श्रदयार्थास्तथा दत्ता ब्राह्मणेभ्यो यथापदि

Như Kinh Veda được chuyên cần tu tập không ngừng, và như mây tụ lại đúng lúc nơi chiến địa, cũng vậy: những lễ vật bố thí, dâng bằng lòng tin, đã được trao cho các brāhmaṇa vào mọi dịp thích hợp, đúng theo phép tắc.

Verse 36

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा हुंडादींश्च महासुरान् । विनेदुरसुराः सर्वे जलपूर्णा इवांबुदाः

Nhưng khi thấy họ được hồi sinh—và lại trông thấy các đại A-tu-la, đứng đầu là Huṃḍa—tất cả A-tu-la đồng gầm vang, như mây nặng trĩu nước đầy.

Verse 37

रणोद्यताः पुनश्चासन्गर्जंतो विकटान्रवान् । प्रमथैस्सह निर्भीता महाबलपराक्रमाः

Một lần nữa họ đứng sẵn cho chiến trận, gầm thét những tiếng rợn người. Không hề khiếp sợ, họ tiến lên cùng các Pramatha, sức mạnh lớn lao và dũng lực anh hùng.

Verse 38

शुक्रेणोज्जीवितान्दृष्ट्वा प्रमथा दैत्यदानवान् । विसिष्मिरे ततस्सर्वे नंद्याद्या युद्धदुर्मदाः

Thấy bọn Dāitya và Dānava được Śukra phục sinh, toàn thể các Pramatha—Nandī và những vị khác, đang say men kiêu hãnh chiến trận—đều sững sờ kinh ngạc.

Verse 39

विज्ञाप्यमेवं कर्मैतद्देवेशे शंकरेऽखिलम् । विचार्य बुद्धिमंतश्च ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

Như vậy, toàn bộ sự việc ấy được tâu trình lên Śaṅkara, Chúa tể của chư thiên. Rồi những bậc trí giả suy xét kỹ càng và nói với nhau như sau.

Verse 40

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्म दृष्ट्वा शिलादपुत्रोऽभ्यगमन्महेशम्

Khi lễ tế chiến trận kỳ diệu ấy đang diễn ra dưới quyền các Chúa tể của đoàn Gaṇa, Nandin—con của Śilāda—thấy việc làm của Bhārgava (Paraśurāma) liền bừng bừng phẫn nộ và lập tức đi thẳng đến Mahādeva.

Verse 41

जयेति चोक्त्वा जययोनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेन्द्रैरपि दुष्करं सत्

Hô vang “Chiến thắng! Chiến thắng!”, Nandī thưa với đấng dữ dội rực sáng, vàng ròng tinh khiết: “Bạch Chúa tể, cuộc chiến do các Gaṇeśvara đảm nhận thật vô cùng khó nhọc—ngay cả đối với chư thiên, kể cả Indra cùng họ.”

Verse 42

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नस्संजीवतांस्तान्हि मृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकेकमुद्दिश्य सहेलमीश

Bạch Chúa tể, điều Bhārgava làm hôm nay thật vô ích đối với chúng con; vì ông ta đang khiến những kẻ địch đã chết sống lại. Gọi lại vidyā ban sinh lực, đưa người chết trở về, ông ta ung dung hồi sinh từng kẻ một.

Verse 43

तुहुंडहुंडादिककुंभजंभविपा कपाकादिमहासुरेन्द्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथांश्चरंति

Các chúa tể A-tu-la hùng mạnh—Tuhuṇḍa, Huṇḍa, Kumbha, Jambha, Vipāka, Kapāka và những kẻ khác—hôm nay lại từ cõi Diêm Vương trở về, nay lang thang khắp nơi, xua đuổi các Pramatha.

Verse 44

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनः पुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

Vì nếu hắn cứ hết lần này đến lần khác làm sống lại những ác ma bậc nhất đã bị quật ngã tại đây, thì làm sao chiến thắng có thể thuộc về chúng con, hỡi Maheśa? Và làm sao các Gaṇeśvara—đoàn tùy tùng của Śiva—có được an bình?

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

Sanatkumāra thưa: Được Nandin, chúa tể các Pramatha, bạch như vậy, vị Thần Chủ ấy liền mỉm cười khi ấy và nói với Nandin, bậc vương của muôn gaṇa.

Verse 46

शिव उवाच । नन्दिन्प्रयाहि त्वरितोऽति मात्रं द्विजेन्द्रवर्यं दितिनन्दनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथा नयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

Đức Śiva phán: “Này Nandin, hãy đi ngay, thật mau. Từ giữa bọn con của Diti, hãy nhấc lấy vị brāhmaṇa tối thượng ấy và mau đem đến đây, như chim ưng chộp lấy chim non khỏi bầy.”

Verse 47

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकयुद्धे शुक्रनिगीर्णनवर्णनं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—quyển thứ hai, Rudra Saṃhitā, phần thứ năm gọi là Yuddha-khaṇḍa—giữa cuộc chiến với Andhaka, kết thúc chương bốn mươi bảy mang tên “Tường thuật việc Śukra bị nuốt chửng.”

Verse 48

तं रक्ष्यमाणं दितिजैस्समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नन्दी शरभो यथेभम्

Dẫu được bọn quỷ Diti-sinh canh giữ tứ phía—tay cầm thòng lọng và gươm, cây cối, tảng đá và cả mỏm núi—Nandī đầy uy lực vẫn khuấy đảo các daitya giữa chiến trận, rồi dùng sức đoạt lấy Kāvya (Śukrācārya), như śarabha dữ dằn khuất phục voi lớn.

Verse 49

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयस्सिंहरवांस्त्यजंतः

Y phục ông đã xộc xệch, châu báu rơi rụng, tóc tai xõa tung—trong tình trạng ấy, ông bị kẻ hùng lực bắt giữ. Các kẻ thù của chư thiên liền đuổi theo như thể muốn giải cứu, vừa đi vừa gầm vang những tiếng rống như sư tử.

Verse 50

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपलकंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेन्द्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

Như mây giông dữ dội trút xuống cơn mưa bạo liệt, các chúa tể Dānava dội lên Nandīśvara một trận mưa vũ khí kinh hoàng—kim cang, tam xoa, kiếm, rìu, chùy nặng, luân xa và đá ném—khiến chiến địa rung chuyển.

Verse 51

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिपक्षः

Đến gần Bhārgava (Śukra), vị chúa tể các gaṇa của Śiva đã dùng ngọn lửa phun từ miệng thiêu rụi hàng trăm vũ khí. Rồi khi cuộc chiến giữa asura và deva càng thêm dữ dội, ngài trở về đứng bên Bhava, sau khi làm quân địch khốn đốn.

Verse 52

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

Vì thế, Śukra—vị đạo sư của các Asura—vội vã bẩm trình việc ấy lên Đức Bhava (Śiva). Và Đấng Thần của chư thiên đã tiếp nhận Śukra, như người ta cung kính nhận lấy lễ phẩm thanh tịnh do kẻ trong sạch dâng hiến.

Verse 53

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवीन्द्रम् । हाहारवस्तैरसुरैस्समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

Không nói một lời, Đấng Hộ Trì các chúng hữu tình đã ném vị thi sĩ bậc nhất—như trái chín—thẳng vào miệng mình. Bấy giờ, toàn thể asura hoảng hốt kêu “Hā! Hā!”, và một tràng cười vang dội, lặp đi lặp lại “ha ha he”, bùng nổ dạt dào.