शङ्खचूडदूतागमनम् — The Arrival of Śaṅkhacūḍa’s Envoy (and Praise of Śiva)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् । दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम्

Sanatkumāra nói: Ở đó, chúa tể loài Dānava vẫn lưu lại, rồi chọn một vị đại vương trong hàng Dānava—bậc trí tuệ, tinh tường—làm sứ giả, và sai đến Śaṅkara (Đức Śiva).

Verse 2

स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह । वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम्

Đến nơi, sứ giả trông thấy Candrabhāla—ngồi dưới gốc cây đa, rực rỡ với hào quang sánh bằng mười triệu mặt trời.

Verse 3

कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस

Ngài an trụ trong tư thế yoga, ánh nhìn vững chãi, kết ấn thiêng, nở nụ cười hiền. Thân tướng trong như pha lê tinh khiết, bừng cháy rạng ngời bởi uy quang của Phạm (Brahman).

Verse 4

त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम्

Ngài cầm tam xoa và búa chiến, khoác y bằng da hổ. An nhiên tịch tĩnh, đấng phu quân yêu dấu của Gaurī, bậc Tam Nhãn—Ngài trừ diệt cả tử thần cho những người sùng kính.

Verse 5

तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् । आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम्

Ngài là Đấng ban quả của khổ hạnh, là Đấng an bài mọi phú quý. Aśutoṣa—Chúa tể dễ làm vui lòng, dung nhan luôn an hòa—chính là Śiva, chỉ hành động để ban ân cho các tín đồ.

Verse 6

विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् । विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम्

Con cúi lạy Viśvanātha—Chúa tể vũ trụ—hạt giống của mọi tạo thành; Đấng có hình thể là vũ trụ và sinh ra như vũ trụ; Đấng nâng đỡ càn khôn, tạo tác muôn loài, và chính là nguyên nhân của sự tan hoại thế gian.

Verse 7

कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् । ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम्

Ngài là Nguyên nhân của mọi nguyên nhân, là Đấng đưa chúng sinh vượt qua biển khổ địa ngục. Ngài ban tri kiến giải thoát; Ngài là hạt giống của trí tuệ; Ngài là hỷ lạc vĩnh cửu sinh từ chân tri—muôn đời bất tận.

Verse 8

अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः । शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः

Sứ giả bước xuống khỏi chiến xa; khi trông thấy chúa tể của các Dānava, liền cúi đầu đảnh lễ, kính bái Śaṅkara và cả Thánh tử Kumāra (Skanda).

Verse 9

वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् । लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः

Bên trái Ngài đứng Bhadrakālī, và trước mặt Ngài đứng Skanda. Rồi Kālī, Skanda và Śaṅkara ban cho người ấy những phúc lành cát tường của muôn cõi.

Verse 10

अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् । उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः

Bấy giờ sứ giả của Śaṅkhacūḍa—người tinh thông những quy phạm tối thượng—đảnh lễ Śaṅkara và chắp tay cung kính, thốt lời cát tường.

Verse 11

दूत उवाच । शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः । वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर

Sứ giả thưa: “Ta là sứ thần của Śaṅkhacūḍa, đến đây trước thánh nhan Ngài. Nay Ngài muốn làm điều chi? Xin nói thật cho ta biết, hỡi Maheśvara.”

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः । प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह

Sanatkumāra nói: Nghe những lời ấy của Śaṅkhacūḍa, Śaṅkara—Mahādeva, Đấng Thế Tôn—lòng trở nên an tịnh, rồi Ngài cất lời với người ấy.

Verse 13

महादेव उवाच । शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् । कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च

Mahādeva phán: “Hãy lắng nghe, hỡi sứ giả đại trí, lời ta đem lại an lạc và phúc thiện. Sau khi suy xét thấu đáo, hãy truyền đạt điều này cho hắn, sao cho không vướng tranh chấp và cãi luận.”

Verse 14

विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः

Phạm Thiên (Brahmā), đấng an bài các thế giới và am tường Dharma, được ghi nhớ là phụ thân của Dharma. Marīci được nói là con của Ngài, và Kaśyapa được nhớ là con của Marīci.

Verse 15

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी

Vui lòng trong dạ, Dakṣa đã gả cho ông mười ba người con gái của chính mình. Trong số ấy có nàng Danu hiền đức, làm tăng thêm phúc vận và điềm lành thịnh vượng cho ông.

Verse 16

चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः

Danu có bốn người con trai—những Dānava rực cháy oai quang dữ dội. Trong số ấy có Vipracitti, lừng danh vì sức mạnh lớn lao và dũng lực đáng sợ.

Verse 17

तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः । तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः

Con trai của ông là Dambha—người sống theo chính pháp, bậc đại trí, chúa tể giữa hàng Dānava. Còn ngươi là người con ưu tú của ông, tâm hồn hướng thiện, bậc quân vương của Dānava.

Verse 18

पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः । अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः

Thuở trước, ngươi là người chăn bò giữa đoàn mục đồng, sống theo nẻo chính. Nhưng nay, do lời nguyền của Rādhikā, ngươi đã sinh làm chúa tể của Dānava.

Verse 19

दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः । निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना

Dẫu đã vào thai Dānava, nhưng xét theo chân lý, ngươi chẳng phải Dānava. Biết lại nếp hạnh xưa của mình, hãy lập tức dứt bỏ mối thù nghịch với chư Thiên.

Verse 20

द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् । नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च

Chớ phản bội họ. Hãy cung kính an hưởng địa vị chính đáng của mình. Và sau khi suy xét kỹ, đừng trị vì vương quốc trong sự quá độ hay trong cơn xao động do dục vọng và biến dạng của tâm gây ra.

Verse 21

देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव । निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः

“Hỡi Dānava, hãy hoàn trả quyền tối thượng cho chư Thiên và gìn giữ ân sủng của ta. Hãy an vui ở vương quốc của ngươi, và để các Suras an trụ trong địa vị chính đáng của họ.”

Verse 22

अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः । कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः

Đủ rồi việc thù nghịch với muôn loài—huống chi là phản bội chư Thiên! Tất cả đều cao quý, hạnh nghiệp thanh tịnh, và sinh trong dòng dõi Kaśyapa.

Verse 23

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च । ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

Mọi tội lỗi—kể cả tội sát hại Bà-la-môn và những tội tương tự—cũng không bằng nổi một phần mười sáu của tội do phản bội chính thân tộc mình mà sinh ra.

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् । प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम्

Sanatkumāra nói: Như vậy, sau khi nghe nhiều lời cát tường nương nơi Śruti và Smṛti, Śaṅkara đã nói với người ấy, khai thị trí tuệ tối thượng—dẫn linh hồn đến sự hiểu biết tối cao về Śiva, Đấng Chủ Tể (Pati), và giải thoát.

Verse 25

शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम । उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः

Được Śaṅkhacūḍa rèn luyện, vị sứ giả ấy—tinh thông lý luận—đã khiêm cung thưa lời truyền đạt, nhưng trí hiểu của ông lại bị sức mạnh định mệnh làm mê lầm.

Verse 26

दूत उवाच । त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः । तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम्

Sứ giả thưa: “Bạch Chúa tể, lời Ngài vừa nói không hề khác—quả đúng như vậy. Tuy nhiên, xin Ngài cũng lắng nghe lời trình bày của tôi, điều chân thật và hợp lẽ phải.”

Verse 27

ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् । तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो

Ngài vừa nói rằng phản bội người thân tộc là đại tội. Vậy xin nói cho tôi, bạch Chúa tể—điều ấy cũng áp dụng cho các Īśa-asura chăng, mà không áp dụng cho chư thiên sao?

Verse 28

सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च । निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम्

Nếu Ngài nói: “Điều ấy đúng cho tất cả,” thì tôi sẽ suy xét rồi mới thưa. Nay trong việc này, xin Ngài tuyên bày quyết định rốt ráo và phá tan nghi hoặc của tôi.

Verse 29

मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे । शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर

Giữa đại dương của thời kỳ hủy diệt, vì cớ gì Mahādeva—trở thành bậc cầm đĩa (cakra)—lại chém lìa đầu hai đại ma vương Madhu và Kaiṭabha, bạch Mahêśvara?

Verse 30

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः । भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम्

“Cuộc chiến với Tripura đã kết thúc thế nào mà chúng bị thiêu thành tro? Ôi Girīśa, Chúa Tể Núi non, người đời truyền tụng rằng Ngài là bậc hộ trì và dũng tướng của chư thiên (surapakṣa).”

Verse 31

गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः । सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः

“Đã đoạt lấy toàn bộ của cải của hắn, vì sao Bali lại bị đưa đi? Và để nâng (hắn) lên khỏi Sutala cùng các cõi hạ giới khác, Đấng cầm chùy (Viṣṇu) đứng nơi cổng ấy.”

Verse 32

सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः । शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः

“Hiraṇyākṣa cùng với anh em của hắn đã bị chư Deva đánh hạ thế nào? Và Śumbha cùng các Asura khác đã bị các thần linh quật ngã ra sao?”

Verse 33

पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः । क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः

“Thuở trước, trong cuộc khuấy Biển Sữa, chư Deva đã uống cam lộ (pīyūṣa). Còn trong việc ấy, chúng ta là kẻ gánh chịu nhọc nhằn, còn họ hết thảy là người hưởng thụ quả lành.”

Verse 34

क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः । स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा

“Toàn thể vũ trụ này chỉ là món đồ chơi của Đấng Tối Thượng, chính là Thời Gian. Khi Ngài ban (quyền lực và phúc lộc) cho ai, thì ngay lúc ấy, nơi người ấy liền phát sinh uy quyền và thịnh vượng.”

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे शिवदूतसंवादो नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

Như vậy, trong bộ Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Rudra-saṃhitā (phần thứ hai), trong tiết thứ năm gọi là Yuddha-khaṇḍa, nơi thuật chuyện diệt trừ Śaṅkhacūḍa—chương thứ ba mươi lăm, mang nhan đề “Đối thoại với Sứ giả của Śiva (Śivadūta)”, đến đây kết thúc.

Verse 36

तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् । समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते

Nếu Ngài đi khi hai bên này còn đang xung đột, thì chuyến đi ấy sẽ trở nên vô ích. Điều đó có thể hợp ý những kẻ chỉ xem các ràng buộc thế gian là ngang nhau, nhưng chẳng xứng với Ngài—bậc Chúa Tể.

Verse 37

सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः । इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना

Ôi bậc Đại Tâm, Chúa Tể của hết thảy chư thiên và a-tu-la—lẽ nào Ngài đã không còn biết hổ thẹn? Cớ sao nay Ngài lại tranh đua, đối địch cùng chúng ta?

Verse 38

यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये । तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम्

Trong thất bại, sự tổn hại danh tiếng quả thật còn lớn hơn. Nhưng đối với Ngài thì lại trái ngược—xin hãy suy xét điều ấy thật kỹ trong tâm.

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः । यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम्

Sanatkumāra nói: Nghe những lời ấy, Đấng Ba Mắt (Śiva) khẽ mỉm cười, rồi Ngài cất lời với chúa tể loài Dānava bằng lời lẽ vừa hợp thời vừa dịu ngọt.

Verse 40

महेश उवाच । वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि । तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः

Mahesha nói: “Chúng Ta nương nơi các tín đồ; quả thật, chưa bao giờ tự do theo ý riêng. Theo chính ý nguyện của họ mà Chúng Ta hành động—không thiên vị về phe ai.”

Verse 41

पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि । मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे

Thuở xưa, ngay buổi sơ khai, ngay cả Hari (Viṣṇu) cũng bị cuốn vào chiến trận—do lời khẩn cầu của Vidhi (Brahmā)—đối đầu hai đại ác ma Madhu và Kaiṭabha trong đại dương của thời kỳ hủy diệt.

Verse 42

देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा । प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा

Thuở trước, theo lời cầu khẩn của chư thiên, Đấng làm lợi lạc cho người sùng kính đã khiến Hiraṇyakaśipu bị diệt—để bảo hộ Prahlāda và gìn giữ phúc lợi cho các tín đồ của Chúa.

Verse 43

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः । देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम्

Rồi lại có cuộc giao chiến với Tripura, và sau đó chúng bị thiêu thành tro—được thực hiện theo lời khẩn cầu của chư thiên; điều này nữa, ta đã nghe từ truyền thống cổ xưa.

Verse 44

सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा । आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः

Thuở xưa, theo lời khẩn cầu của chư thiên, Năng Lực Tối Thượng—Mẹ của muôn loài—đã giao chiến với Śumbha và bè đảng; chính Ngài đã khiến họ bị diệt vong.

Verse 45

अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः । स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः

Ngay cả bây giờ, hết thảy chư thiên đều đến nương tựa nơi Brahmā. Và cả Hari (Viṣṇu) nữa—cùng với các thần—đã đến với ta để cầu sự che chở.

Verse 46

हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् । सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु

Ngay cả ta—vì lời khẩn cầu của Hari, Brahmā và các thần khác—cũng đã thật sự đi làm sứ giả vì cuộc chiến, dẫu ta là Chúa tể của chư thiên.

Verse 47

पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः । ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः

Quả thật, ngươi là tùy tùng tối thượng của Kṛṣṇa đại tâm. Bao Daitya đã bị giết—không một ai sánh kịp ngươi về dũng lực.

Verse 48

का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह । देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः

Hỡi Đại vương, có nỗi hổ thẹn lớn lao nào cho ta khi giao chiến với ngươi? Vì việc của chư thiên, ta—dẫu là bậc Chúa—vẫn được sai đến với lòng khiêm cung và thuận phục.

Verse 49

गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः । स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम्

Hãy đi ngay đến Śaṅkhacūḍa và truyền đạt lời ta. Nguyện hắn hành xử cho phải lẽ trong việc này; còn ta, ta sẽ thi hành công việc của chư thiên tại đây.

Verse 50

इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः । उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम्

Nói xong, Śaṅkara—Đại Tự Tại—dừng lại nơi ấy. Rồi sứ giả của Śaṅkhacūḍa đứng dậy và đi vào yết kiến hắn.