नारदतपोवर्णनम् (Nārada’s Austerities Described)

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्समये विप्रा नारदो मुनिसत्तमः । ब्रह्मपुत्रो विनीतात्मा तपोर्थं मन आदधे

Sūta nói: Bấy giờ, hỡi các bà-la-môn, Nārada—bậc hiền thánh tối thượng, con của Phạm Thiên—khiêm cung và tự chế, đã chuyên tâm khởi ý thực hành tapas (khổ hạnh) để đạt thành tựu tâm linh.

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदतपोवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Samhitā thứ hai là Rudra-saṃhitā—dưới phần thứ nhất, Sṛṣṭi-khaṇḍa (thuật chuyện tạo hóa), kết thúc Chương thứ hai mang tên “Mô tả về sự khổ hạnh của Nārada.”

Verse 3

तत्राश्रमो महादिव्यो नानाशोभासमन्वितः । तपोर्थं स ययौ तत्र नारदो दिव्यदर्शनः

Tại đó hiện hữu một đạo tràng (āśrama) tối thượng, rực rỡ với muôn vẻ huy hoàng. Vì mục đích tu khổ hạnh và thành tựu đạo nghiệp, hiền thánh Nārada—bậc có thiên nhãn—đã đến nơi ấy.

Verse 4

तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलस्तेपे स सुचिरं तपः । बध्वासनं दृढं मौनी प्राणानायम्य शुद्धधीः

Thấy nàng, bậc hiền triết—như hổ giữa hàng ẩn sĩ—đã tu khổ hạnh thật lâu. Ngài an lập tư thế vững chắc, giữ im lặng (mauna), điều tức bằng prāṇāyāma; với trí thanh tịnh, một lòng kiên cố hướng đến chứng ngộ Śiva.

Verse 5

चक्रे मुनिस्समाधिं तमहम्ब्रह्मेति यत्र ह । विज्ञानं भवति ब्रह्मसाक्षात्कारकरं द्विजाः

Hỡi các bậc lưỡng sinh, vị hiền triết ấy nhập vào định (samādhi) nơi khởi lên chứng tri: “Ta là Brahman.” Từ đó phát sinh trí phân minh tối thượng, đưa đến trực kiến Brahman.

Verse 6

इत्थं तपति तस्मिन्वै नारदे मुनिसत्तमे । चकंपेऽथ शुनासीरो मनस्संतापविह्वलः

Khi bậc đại thánh Nārada đang tu khổ hạnh như thế, Śunāsīra (Indra) liền run rẩy, tâm bị thiêu đốt bởi nỗi bức bách khôn nguôi.

Verse 7

मनसीति विचिंत्यासौ मुनिर्मे राज्यमिच्छति । तद्विघ्नकरणार्थं हि हरिर्यत्नमियेष सः

Tự nghĩ trong lòng: “Vị hiền giả này muốn vương quốc của ta,” Hari (Vishnu) liền dốc sức, nhằm tạo ra chướng ngại để ngăn điều ấy.

Verse 8

सस्मार स्मरं शक्रश्चेतसा देवनायकः । आजगाम द्रुतं कामस्समधीर्महिषीसुतः

Indra, chúa tể và thủ lĩnh của chư thiên, trong tâm liền nhớ gọi Smara (Kāma). Lập tức, Kāma—nhanh nhẹn và quả quyết, người con của bậc vương hậu—vội vã đến nơi ấy.

Verse 9

अथागतं स्मरं दृष्ट्वा संबोध्य सुरराट् प्रभुः । उवाच तं प्रपश्याशु स्वार्थे कुटिलशेमुषिः

Bấy giờ, thấy Kāma (Smara) đã đến, đấng quân vương tối thượng của chư thiên liền gọi và nói ngay với chàng—kẻ có trí mưu xảo, chỉ nhắm lợi ích riêng mình.

Verse 10

इन्द्र उवाच । मित्रवर्य्य महावीर सर्वदा हितकारक । शृणु प्रीत्या वचो मे त्वं कुरु साहाय्यमात्मना

Indra nói: “Hỡi người bạn tối thượng, hỡi bậc đại anh hùng, đấng luôn làm điều lợi ích—xin hãy lắng nghe lời ta với lòng hoan hỷ, và hãy trợ giúp ta bằng chính sức lực của ngươi.”

Verse 11

त्वद्बलान्मे बहूनाञ्च तपोगर्वो विनाशितः । मद्राज्यस्थिरता मित्र त्वदनुग्रहतस्सदा

Nhờ uy lực của Ngài, niềm kiêu mạn sinh từ khổ hạnh trong con và trong nhiều người khác đã bị tiêu trừ. Ôi bạn hiền, sự vững bền của vương quốc con luôn luôn là do ân sủng của Ngài.

Verse 12

हिमशैलगुहायां हि मुनिस्तपति नारदः । मनसोद्दिश्य विश्वेशं महासंयमवान्दृढः

Quả thật, trong một hang động nơi dãy Hi-mã-lạp-sơn, hiền giả Nārada đã tu khổ hạnh; vững trú trong đại định chế ngự, Ngài hướng tâm nội tại về Viśveśa, Đấng Chủ Tể của vũ trụ.

Verse 13

याचेन्न विधितो राज्यं स ममेति विशंकितः । अद्यैव गच्छ तत्र त्वं तत्तपोविघ्नमाचर

Nếu ông ấy không yêu cầu vương quốc theo đúng nghi lễ, ông ấy có thể nghi ngờ rằng: 'Vương quốc này là của ta'. Hãy đến đó ngay trong ngày hôm nay và tạo ra chướng ngại cho sự khổ hạnh của ông ấy.

Verse 14

इत्याज्ञप्तो महेन्द्रेण स कामस्समधु प्रियः । जगाम तत्स्थलं गर्वादुपायं स्वञ्चकार ह

Được lệnh của Mahendra (Indra), Kama—người yêu thích mùa xuân và say đắm trong mật ngọt—đã đi đến nơi đó. Vì lòng kiêu hãnh, hắn đã bày ra mưu kế của riêng mình tại đó.

Verse 15

रचयामास तत्राशु स्वकलास्सकला अपि । वसंतोपि स्वप्रभावं चकार विविधं मदात्

Ngay sau đó, ông nhanh chóng mang ra tất cả các quyền năng (kalās) của mình một cách trọn vẹn. Ngay cả Mùa Xuân, như thể đang phấn chấn, cũng biểu lộ vẻ rực rỡ đặc biệt của mình theo nhiều cách khác nhau.

Verse 16

न बभूव मुनेश्चेतो विकृतं मुनिसत्तमाः । भ्रष्टो बभूव तद्गर्वो महेशानुग्रहेण ह

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, tâm của vị muni ấy không hề biến loạn; nhờ ân sủng của Maheśa, lòng kiêu mạn của ông đã bị quật ngã.

Verse 17

शृणुतादरतस्तत्र कारणं शौनकादयः । ईश्वरानुग्रहेणात्र न प्रभावः स्मरस्य हि

Hãy lắng nghe với lòng cung kính, hỡi Śaunaka và các bậc hiền triết, nguyên do của việc ấy: nhờ ân sủng của Īśvara (Đức Śiva) trong chuyện đó, Kāma thật sự không có quyền lực nơi ấy.

Verse 18

अत्रैव शम्भुनाऽकारि सुतपश्च स्मरारिणा । अत्रैव दग्धस्तेनाशु कामो मुनितपोपहः

Chính tại nơi này, Śambhu—kẻ thù của Smara (Kāma)—đã thực hành khổ hạnh nghiêm mật; và cũng tại nơi này, Kāma, kẻ quấy nhiễu khổ hạnh của các bậc hiền thánh, đã bị Ngài thiêu đốt mau chóng.

Verse 19

कामजीवनहेतोर्हि रत्या संप्रार्थितैस्सुरैः । सम्प्रार्थित उवाचेदं शंकरो लोकशंकरः

Vì mục đích làm cho Kāma (thần Dục) được sống lại, và do Rati cùng chư thiên khẩn thiết cầu xin, Śaṅkara—đấng ban phúc cho muôn cõi—liền cất lời đáp lại lời thỉnh nguyện ấy như sau.

Verse 20

कंचित्समयमासाद्य जीविष्यति सुराः स्मरः । परं त्विह स्मरोपायश्चरिष्यति न कश्चन

“Sau một thời gian nữa, hỡi chư thiên, Kāma (Smara) sẽ lại được sống. Nhưng ngay tại đây và lúc này, sẽ không ai thực hành bất cứ phương kế nào để làm cho chàng sống lại.”

Verse 21

इह यावद्दृश्यते भूर्जनैः स्थित्वाऽमरास्सदा । कामबाणप्रभावोत्र न चलिष्यत्यसंशयम्

Chừng nào tình trạng này còn được thấy ở đây—khi các bậc bất tử vẫn an trụ vững vàng—thì uy lực những mũi tên của Kāma sẽ không thể thắng thế nơi này; điều ấy không chút nghi ngờ.

Verse 22

इति शंभूक्तितः कामो मिथ्यात्मगतिकस्तदा । नारदे स जगामाशु दिवमिन्द्रसमीपतः

Vì thế, do lời phán của Śambhu, Kāma—kẻ có lộ trình vốn huyễn ảo và tự dối mình—liền rời Nārada thật mau, lên cõi trời, đến gần Indra.

Verse 23

आचख्यौ सर्ववृत्तांतं प्रभावं च मुनेः स्मरः । तदाज्ञया ययौ स्थानं स्वकीयं स मधुप्रियः

Smara (Kāma) thuật lại trọn vẹn mọi sự và cũng tán dương uy lực tâm linh của vị hiền triết. Rồi theo mệnh lệnh của bậc ấy, Madhupriya lên đường trở về nơi cư ngụ của mình.

Verse 24

विस्मितोभूत्सुराधीशः प्रशशंसाथ नारदम् । तद्वृत्तांतानभिज्ञो हि मोहितश्शिवमायया

Chúa tể chư thiên kinh ngạc rồi ca ngợi Nārada; bởi không biết rõ diễn tiến chân thật của những việc ấy, ngài bị mê hoặc bởi Māyā của Śiva.

Verse 25

दुर्ज्ञेया शांभवी माया सर्वेषां प्राणिनामिह । भक्तं विनार्पितात्मानं तया संमोह्यते जगत्

Śāmbhavī Māyā—năng lực của Śiva—thật khó để mọi loài hữu thân trong đời này thấu hiểu. Không có bhakti, không có sự phó thác bản ngã, toàn thể vũ trụ bị chính Māyā ấy mê hoặc.

Verse 26

नारदोऽपि चिरं तस्थौ तत्रेशानुग्रहेण ह । पूर्णं मत्वा तपस्तत्स्वं विरराम ततो मुनिः

Nhờ ân sủng của Īśāna (Chúa Śiva), Nārada cũng ở lại nơi ấy rất lâu. Rồi, cho rằng khổ hạnh (tapas) của mình đã viên mãn, vị hiền triết dừng việc tu khổ hạnh ấy.

Verse 27

कामोप्यजेयं निजं मत्वा गर्वितोऽभून्मुनीश्वरः । वृथैव विगतज्ञानश्शिवमायाविमोहितः

Ngay cả Kāma, tự cho mình là bất khả chiến bại, cũng sinh kiêu mạn. Nhưng tri kiến của hắn hóa ra vô ích, vì bị Māyā của Śiva làm mê muội.

Verse 28

धन्या धन्या महामाया शांभवी मुनिसत्तमाः । तद्गतिं न हि पश्यंति विष्णुब्रह्मादयोपि हि

Ô bậc hiền thánh tối thượng, phúc thay, phúc thay Đại Māyā Śāmbhavī—năng lực của Śiva; bởi ngay cả Viṣṇu, Brahmā và các đấng khác cũng không thể thấy được đường lối và cách vận hành của Nàng.

Verse 29

तया संमोहितोतीव नारदो मुनिसत्तमः । कैलासं प्रययौ शीघ्रं स्ववृत्तं गदितुं मदी

Bị Nàng mê hoặc sâu xa, Nārada—bậc hiền giả tối thượng—vội vã lên đường đến Kailāsa, quyết tâm thuật lại cho ta chính điều mình đã trải qua.

Verse 30

रुद्रं नत्वाब्रवीत्सर्वं स्ववृत्तङ्गर्ववान्मुनिः । मत्वात्मानं महात्मानं स्वप्रभुञ्च स्मरञ्जयम्

Đảnh lễ Rudra xong, vị hiền giả—tự đắc vì hạnh kiểm của mình—đã nói ra mọi điều. Tưởng mình là bậc đại hồn, nhớ đến uy thế do mình tưởng tượng, ông tìm cầu chiến thắng.

Verse 31

तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह नारदं भक्तवत्सलः । स्वमायामोहितं हेत्वनभिज्ञं भ्रष्टचेतसम्

Nghe vậy, Śaṅkara—đấng luôn thương mến người sùng kính—liền nói với Nārada, kẻ đã bị chính Māyā của Ngài làm mê hoặc, không hiểu nguyên nhân chân thật, và tâm trí đã trở nên rối loạn.

Verse 32

रुद्र उवाच । हे तात नारद प्राज्ञ धन्यस्त्वं शृणु मद्वचः । वाच्यमेवं न कुत्रापि हरेरग्रे विशेषतः

Rudra nói: “Hỡi con yêu Nārada, bậc trí tuệ—con thật phúc lành. Hãy lắng nghe lời ta. Việc này chớ nói ở bất cứ nơi đâu; nhất là chớ nói trước mặt Hari (Viṣṇu).”

Verse 33

पृच्छमानोऽपि न ब्रूयाः स्ववृत्तं मे यदुक्तवान् । गोप्यं गोप्यं सर्वथा हि नैव वाच्यं कदाचन

“Dẫu có bị hỏi, con cũng chớ nói ra điều con đã thưa với Ta về việc riêng của mình. Phải giữ kín—kín mọi bề; quả thật không bao giờ được thốt ra.”

Verse 34

शास्म्यहं त्वां विशेषेण मम प्रियतमो भवान् । विष्णुभक्तो यतस्त्वं हि तद्भक्तोतीव मेऽनुगः

“Ta dạy con cách đặc biệt, vì con là kẻ thân yêu nhất của Ta. Bởi con là người sùng kính Viṣṇu, nên con thật sự tận hiến với Ngài; và vì thế, con cũng hết lòng tận hiến với Ta.”

Verse 35

शास्तिस्मेत्थञ्च बहुशो रुद्रस्सूतिकरः प्रभुः । नारदो न हितं मेने शिवमायाविमोहितः

“Thế rồi, Đức Chúa—Rudra, đấng chủ tể là nguyên nhân của sự sáng tạo—quở trách ông hết lần này đến lần khác. Nhưng Nārada, bị mê hoặc bởi māyā của Śiva, đã không chấp nhận điều thật sự lợi ích.”

Verse 36

प्रबला भाविनी कर्म गतिर्ज्ञेया विचक्षणैः । न निवार्या जनैः कैश्चिदपीच्छा सैव शांकरी

Bậc trí giả nên biết rằng dòng chảy của nghiệp lực vô cùng mạnh mẽ và nhất định trổ quả. Không một hữu tình nào có thể ngăn trở, vì chính ý chí không thể cưỡng ấy là Śāṅkarī—thánh chỉ của đức Śiva.

Verse 37

ततस्स मुनिवर्यो हि ब्रह्मलोकं जगाम ह । विधिं नत्वाऽब्रवीत्कामजयं स्वस्य तपोबलात्

Bấy giờ vị đại hiền ấy đi đến cõi Phạm Thiên (Brahmaloka). Đảnh lễ Vidhi (Phạm Thiên), ngài tuyên bố rằng nhờ sức mạnh khổ hạnh của chính mình, ngài đã chiến thắng dục vọng (Kāma).

Verse 38

तदाकर्ण्य विधिस्सोथ स्मृत्वा शम्भुपदाम्बुजम् । ज्ञात्वा सर्वं कारणं तन्निषिषेध सुतं तदा

Nghe vậy, Phạm Thiên liền tưởng niệm đôi chân sen của Śambhu (Śiva). Khi đã thấu rõ nguyên nhân chân thật của muôn sự, Ngài lập tức ngăn con mình khỏi hành vi ấy.

Verse 39

मेने हितन्न विध्युक्तं नारदो ज्ञानिसत्तमः । शिवमायामोहितश्च रूढचित्तमदांकुरः

Nārada, bậc tối thượng trong hàng trí giả, lại cho là điều lợi ích những gì không thật được chính trí và kinh điển chuẩn nhận; bởi bị Māyā của Śiva làm mê hoặc, mầm kiêu mạn đã bén rễ vững trong tâm ông.

Verse 40

शिवेच्छा यादृशी लोके भवत्येव हि सा तदा । तदधीनं जगत्सर्वं वचस्तंत्यांत स्थितं यतः

Trong đời, ý chí của Śiva thế nào thì đúng y như thế mà thành tựu. Vì toàn thể vũ trụ nương tựa nơi Ngài, bởi nó được an lập nơi đầu mút sợi chỉ của Thánh lệnh—Lời cai quản của Ngài.

Verse 41

नारदोऽथ ययौ शीघ्रं विष्णुलोकं विनष्टधीः । मदांकुरमना वृत्तं गदितुं स्वं तदग्रतः

Bấy giờ Nārada, trí phân biệt bị che mờ, vội vã đến cõi của Viṣṇu; lòng ông nảy mầm kiêu mạn, định thuật lại câu chuyện của mình trước mặt Viṣṇu.

Verse 42

आगच्छंतं मुनिन्दृष्ट्वा नारदं विष्णुरादरात् । उत्थित्वाग्रे गतोऽरं तं शिश्लेषज्ञातहेतुकः

Thấy hiền giả Nārada đang đến, Viṣṇu kính cẩn đứng dậy, bước ra đón và ôm lấy ông—dẫu khi ấy Ngài chưa biết nguyên do chuyến viếng thăm của Nārada.

Verse 43

स्वासने समुपावेश्य स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । हरिः प्राह वचस्तथ्यं नारदं मदनाशनम्

Đặt Nārada ngồi trên chính tòa của mình, Hari (Viṣṇu) sau khi tưởng niệm đôi chân sen của Śiva, liền nói với Nārada—bậc chế ngự dục vọng—những lời chân thật.

Verse 44

विष्णुरुवाच । कुत आगम्यते तात किमर्थमिह चागतः । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तीर्थोऽहं तु तवागमात्

Viṣṇu nói: “Này hiền giả, ngươi từ đâu đến và vì mục đích gì mà đến đây? Ôi bậc ‘hổ’ giữa các ẩn sĩ, ngươi thật là người có phúc; và chính sự quang lâm của ngươi khiến nơi này trở thành một tīrtha đối với ta.”

Verse 45

विष्णुवाक्यमिति श्रुत्वा नारदो गर्वितो मुनिः । स्ववृत्तं सर्वमाचष्ट समदं मदमोहितः

Nghe lời Viṣṇu, hiền giả Nārada phồng lên vì kiêu mạn; bị men say của ngã mạn và mê lầm che phủ, ông kể lại toàn bộ hành trạng của mình.

Verse 46

श्रुत्वा मुनिवचो विष्णुस्समदं कारणं ततः । ज्ञातवानखिलं स्मृत्वा शिवपादाम्बुजं हृदि

Nghe lời vị hiền giả, Viṣṇu liền hiểu trọn vẹn nguyên nhân chân thật. Rồi, khi ghi nhớ trong tim đôi chân sen của Śiva, Ngài thấu biết mọi điều.

Verse 47

तुष्टाव गिरिशं भक्त्या शिवात्मा शैवराड् हरिः । सांजलिर्विसुधीर्नम्रमस्तकः परमेश्वरम्

Hari (Viṣṇu)—bậc có nội tâm quy hướng về Śiva và đứng đầu hàng tín đồ Shaiva—đã tán dương Girīśa bằng lòng bhakti. Với trí hiểu thanh tịnh, Ngài chắp tay, cúi đầu, phụng thờ Đấng Tối Thượng Parameśvara.

Verse 48

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव प्रसीद परमेश्वर । धन्यस्त्वं शिव धन्या ते माया सर्व विमोहिनी

Viṣṇu nói: "Hỡi Thần của các vị thần, hỡi Mahādeva, xin hãy rủ lòng thương xót, hỡi Chúa tể Tối cao. Ngài thật diễm phúc, hỡi Śiva—thật diễm phúc thay Māyā của Ngài, quyền năng mê hoặc hoàn toàn mọi chúng sinh."

Verse 49

इत्यादि स स्तुतिं कृत्वा शिवस्य परमात्मनः । निमील्य नयने ध्यात्वा विरराम पदाम्बुजम्

Sau khi dâng lời ca tụng Śiva, Bản thể Tối cao, Ngài nhắm mắt thiền định; rồi Ngài trở nên tĩnh lặng, an nghỉ bên trong nơi bàn chân sen (của Chúa tể).

Verse 50

यत्कर्तव्यं शंकरस्य स ज्ञात्वा विश्वपालकः । शिवशासनतः प्राह हृदाथ मुनिसत्तमम्

Sau khi hiểu rõ những gì cần phải làm cho Śaṅkara, Đấng Bảo hộ vũ trụ, hành động theo mệnh lệnh của Śiva, Ngài đã nói từ tận đáy lòng với vị hiền triết cao quý nhất.

Verse 51

विष्णुरुवाच । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तपोनिधिरुदारधीः । भक्तित्रिकं न यस्यास्ति काममोहादयो मुने

Viṣṇu nói: "Hỡi bậc hổ vương trong các hiền triết, ngài thật diễm phúc—một đại dương của sự khổ hạnh và sở hữu một trí tuệ cao quý. Đối với người thiếu vắng lòng thành kính tam bội, hỡi hiền triết, ham muốn, mê lầm và những thứ khác chắc chắn sẽ nảy sinh."

Verse 52

विकारास्तस्य सद्यो वै भवंत्यखिलदुःखदाः । नैष्ठिको ब्रह्मचारी त्वं ज्ञानवैराग्यवान्सदा

Đối với kẻ ấy, những biến dạng của tâm liền khởi lên và trở thành kẻ ban phát mọi khổ đau. Còn ngươi là bậc Phạm hạnh kiên cố trọn đời, luôn đầy đủ Chân trí và ly tham.

Verse 53

कथं कामविकारी स्या जन्मना विकृतस्सुधीः । इत्याद्युक्तं वचो भूरि श्रुत्वा स मुनिसत्तमः

Nghe dài lời như: “Bậc trí chân thật sao có thể biến đổi vì dục vọng, hay bị méo mó bởi sự sinh ra?”, vị hiền triết tối thượng ấy chăm chú lắng nghe.

Verse 54

विजहास हृदा नत्वा प्रत्युवाच वचो हरिम् । नारद उवाच । किं प्रभावः स्मरः स्वामिन्कृपा यद्यस्ति ते मयि

Mỉm cười, cúi lạy từ tận lòng, Nārada thưa với Hari: “Bạch Chúa Tể, nếu Ngài thương xót con, xin hãy nói—quyền lực và hiệu nghiệm chân thật của Smara (Thần Ái) là gì?”

Verse 55

इत्युक्त्वा हरिमानम्य ययौ यादृच्छिको मुनिः

Nói xong, vị hiền triết Yādṛcchika kính cẩn cúi lạy Hari (Viṣṇu) rồi ra đi.