सेवातत्त्वप्रश्नः — The Question of Whom to Serve (Sevā) for the Removal of Suffering

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्प्रजापते तात धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । एतदेव पुनस्सम्यग्ब्रूहि मे विस्तराद्विधे

Nārada thưa: “Bạch Brahman, bạch Prajāpati, thưa người cha kính yêu—ngài thật phước lành, vì trí ngài một lòng gắn bó với Śiva. Vậy nên, bạch Vidhātr (Đấng Tạo Hóa), xin hãy nói lại điều này cho con một lần nữa, cho đúng đắn và thật đầy đủ, tường tận.”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । एकस्मिन्समये तात ऋषीनाहूय सर्वतः । निर्जरांश्चाऽवदं प्रीत्या सुवचः पद्मसंभवः

Brahmā nói: “Có một lần, hỡi con, ta triệu thỉnh các bậc ṛṣi từ khắp mọi phương, và cả các chư thiên bất tử. Rồi ta, Đấng sinh từ hoa sen, đã ân cần nói với họ bằng những lời đẹp đẽ.”

Verse 3

यदि नित्यसुखे श्रद्धा यदि सिद्धेश्च कामुकाः । आगंतव्यं मया सार्द्धं तीरं क्षीरपयोनिधेः

Nếu các ngươi có lòng tin nơi an lạc vĩnh cửu, và nếu các ngươi khao khát đạt được siddhi, thì hãy cùng ta đến bờ của Biển Sữa.

Verse 4

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा गतास्ते हि मया सह । यत्रास्ते भगवान्विष्णुस्सर्वेषां हितकारकः

Nghe lời ấy, họ quả đã cùng ta đi đến nơi Đức Viṣṇu đang ngự—Đấng hành động vì lợi ích của muôn loài (theo quan điểm Śaiva, sự ban ân của Viṣṇu vận hành trong trật tự vũ trụ của Śiva, gìn giữ sự hài hòa của tạo hóa).

Verse 6

तान्दृष्ट्वा च तदा विष्णुर्ब्रह्माद्यानमरान्स्थितान् । स्मरञ्छिवपदांभोजमब्रवीत्परमं वचः

Bấy giờ, thấy Phạm Thiên và các bậc bất tử khác đang hội tụ, đức Viṣṇu—nhớ đến đôi chân sen của Śiva—liền thốt ra những lời tối thượng.

Verse 7

विष्णुरुवाच । किमर्थमागता यूयं ब्रह्माद्याश्च सुरर्षयः । सर्वं वदत तत्प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना

Viṣṇu nói: “Vì cớ gì các vị—Phạm Thiên cùng chư thiên và các bậc hiền thánh—đến đây? Xin hãy nói hết với thiện ý. Nay có việc gì cần thành tựu?”

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टास्तदा तेन विष्णुना च मया सुराः । पुनः प्रणम्य तं प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना । विनिवेदयितुं कार्यं ह्यब्रुवन्वचनं शुभम्

Brahmā nói: Khi ấy, được Viṣṇu và ta hỏi như vậy, chư thiên lại cúi lạy Ngài với lòng hoan hỷ, rồi thưa những lời cát tường: “Nay cần làm việc gì? Chúng con có bổn phận kính trình và bẩm báo.”

Verse 9

देवा ऊचुः । नित्यं सेवा तु कस्यैव कार्या दुःखपहारिणी

Chư thiên thưa rằng: “Vậy rốt cuộc chúng con phải thường hằng phụng sự ai—sự phụng sự có thể trừ diệt sầu khổ ấy?”

Verse 10

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भगवान्भक्तवत्सलः । सामरस्य मम प्रीत्या कृपया वाक्यमब्रवीत्

Nghe lời ấy, Đức Thế Tôn—đấng luôn thương mến người sùng kính—vì lòng yêu đối với Sāmarasa và vì lòng từ mẫn đối với ta, liền cất lời đáp lại.

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मञ्च्छृणु सुरैस्सम्यक्श्रुतं च भवता पुरा । तथापि कथ्यते तुभ्यं देवेभ्यश्च तथा पुनः

Đức Thế Tôn phán: “Này Brahmā, hãy lắng nghe. Điều trước kia ngươi đã nghe tường tận trong hội chúng chư thiên, nay vẫn được nói lại—cho ngươi và cho các deva một lần nữa.”

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्र संहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपाख्याने पूजाविधिवर्णने सारासारविचारवर्णनो नाम द्वादशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Rudrasaṃhitā thứ hai, phần thứ nhất, trong thiên thuật về sự sáng tạo, nơi mô tả nghi thức thờ phụng—kết thúc Chương Mười Hai, mang tên “Giải bày sự phân biệt điều cốt yếu và điều không cốt yếu.”

Verse 13

सेव्यसेव्यस्सदा देवश्शंकरस्सर्वदुःखहा । ममापि कथितं तेन ब्रह्म णोऽपि विशेषतः

Đấng luôn đáng được phụng thờ, luôn là Chúa Tể Tối Thượng—Śaṅkara là bậc diệt trừ mọi khổ đau. Điều ấy đã được Ngài tuyên dạy cho cả tôi; và đặc biệt, chính Ngài cũng truyền dạy điều ấy cho Brahmā.

Verse 14

प्रस्तुतं चैव दृष्टं वस्सर्वं दृष्टांतमद्भुतम् । त्याज्यं तदर्चनं नैव कदापि सुखमीप्सुभिः

Ví dụ kỳ diệu này nay đã được trình bày và chỉ bày cho các ngươi trọn vẹn. Vì vậy, những ai cầu hạnh phúc chân thật chớ bao giờ, vào bất cứ lúc nào, từ bỏ sự thờ phụng Đức Śiva.

Verse 15

संत्यज्य देवदेवेशं लिंगमूर्तिं महेश्वरम् । तारपुत्रास्तथैवैते नष्टास्तेऽपि सबांधवाः

Từ bỏ Đấng Thần của các thần—Mahādeva, Đại Chúa tể hiện thân trong Liṅga—các con của Tārā cũng diệt vong, cùng với toàn thể quyến thuộc của họ.

Verse 16

मया च मोहितास्ते वै मायया दूरतः कृताः । सर्वे विनष्टाः प्रध्वस्ताः शिवेन रहिता यदा

“Quả thật, chính Ta đã làm họ mê lầm; bởi māyā của Ta, họ bị giữ ở xa. Khi họ lìa mất Śiva, tất cả đều tiêu vong—tan nát hoàn toàn.”

Verse 17

तस्मात्सदा पूजनीयो लिंगमूर्तिधरी हरः । सेवनीयो विशेषेण श्रद्धया देवसत्तमः

Vì vậy, Hara—Đấng mang hình tướng Liṅga—phải luôn được thờ phụng; bậc tối thượng trong chư thiên ấy cần được phụng sự với lòng tôn kính, tín tâm và sùng kính đặc biệt.

Verse 18

शर्वलिङ्गार्चनादेव देवा दैत्याश्च सत्तमाः । अहं त्वं च तथा ब्रह्मन्कथं तद्विस्मृतं त्वया

Chỉ nhờ thờ phụng Liṅga của Śarva mà thôi, hỡi bậc tối thiện, ngay cả chư Thiên và các Daitya cũng đạt được sự viên mãn theo định phần; ta và ngươi cũng vậy, hỡi Bà-la-môn. Vậy sao ngươi lại quên điều ấy?

Verse 19

तल्लिङ्गमर्चयेन्नित्यं येन केनापि हेतुना । तस्मात् ब्रह्मन्सुरः शर्वः सर्वकामफलेप्सया

Vì thế, hỡi Bà-la-môn, hãy thờ phụng Liṅga ấy mỗi ngày, dù vì bất cứ duyên cớ nào; bởi Śarva (Chúa Śiva), Đấng ban quả cho mọi ước nguyện, được cầu tìm chính qua sự thờ phụng ấy.

Verse 20

सा हनिस्तन्महाछिद्रं सान्धता सा च मुग्धता । यन्मुहूर्त्तं क्षणं वापि शिवं नैव समर्चयेत्

Đó là sự suy vong; đó thật là một vết nứt lớn trong đời và trong công đức. Ấy là sự đần độn và mê lầm—khi dù chỉ một muhūrta hay một sát-na, người ta cũng không thờ phụng Chúa Śiva.

Verse 21

भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः । भवसंस्मरणा ये च न ते दुःखस्यभाजनाः

Những ai một lòng sùng kính Bhava (Đức Śiva), tâm luôn cúi đầu trước Bhava và thường hằng tưởng niệm Bhava—người ấy không trở thành bình chứa của khổ đau.

Verse 22

भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाभरणाः स्त्रियः । धनं च तुष्टिपर्यंतं पुत्रपौत्रादिसंततिः

Có những mái nhà đáng mến, những người nữ trang sức mỹ lệ, của cải đủ để thỏa lòng, và dòng dõi không gián đoạn: con, cháu và các hậu duệ nối tiếp.

Verse 23

आरोग्यं च शरीरं च प्रतिष्ठां चाप्यलौकिकीम् । ये वांछंति महाभागाः सुखं वा त्रिदशालयम्

Những bậc hữu phước, nếu mong cầu sức khỏe và thân thể an lành, mong danh dự phi thường vượt thế gian, hoặc mong hạnh phúc nơi cõi trời của chư thiên—thì nên nương tựa vào sự thờ phụng Đức Śiva như lời dạy ở đây.

Verse 24

अंते मुक्तिफलं चैव भक्तिं वा परमेशितुः । पूर्वपुण्यातिरेकेण तेऽर्चयंति सदाशिवम्

Rốt cuộc, họ đạt quả giải thoát (mokṣa), hoặc bằng không thì đạt lòng sùng kính tối thượng đối với Đấng Tối Cao. Nhờ phần công đức dư thừa từ đời trước, họ phụng thờ Sadāśiva.

Verse 25

योऽर्चयेच्छिवलिंगं वै नित्यं भक्तिपरायणः । तस्य वै सफला सिद्धिर्न स पापैः प्रयुज्यते

Ai thờ phụng Śiva-liṅga mỗi ngày với lòng sùng kính nhất tâm—thành tựu của người ấy thật sự viên mãn, và không bị trói buộc hay khổ lụy bởi tội lỗi.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्च तदा देवाः प्रणिपत्य हरिं स्वयम् । लिंगानि प्रार्थयामासुस्सर्वकामाप्तये नृणाम्

Brahmā nói: Khi được dạy bảo như vậy, chư thiên bèn cúi lạy chính Hari và khẩn cầu cho sự hiển lộ của các Śiva-liṅga, để loài người được thành tựu mọi ước nguyện chính đáng.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा च तदा विष्णु विश्वकर्माणमब्रवीत । अहं च मुनिशार्दूल जीवोद्धारपरायणः

Nghe vậy, Viṣṇu liền bảo Viśvakarmā: “Hỡi bậc hùng mãnh giữa các hiền triết, ta cũng chuyên tâm vì sự nâng đỡ và cứu độ mọi loài hữu tình.”

Verse 28

विश्वकर्मन्यथा शंभोः कल्पयित्वा शुभानि च । लिंगानि सर्वदेवेभ्यो देयानि वचनान्मम

“Này Viśvakarman, hãy tạo tác những liṅga cát tường theo dáng thức của Śambhu; và theo lời truyền của ta, hãy ban phát các liṅga ấy cho hết thảy chư thiên.”

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लिंगानि कल्पयित्वेवमधिकारानुरूपतः । विश्वकर्मा ददौ तेभ्यो नियोगान्मम वा हरेः

Phạm Thiên nói: “Như vậy, sau khi tạo tác các liṅga đúng theo tư cách và quyền hạn chính đáng của từng vị, Viśvakarmā đã giao cho họ những bổn phận riêng—theo mệnh lệnh của ta, hoặc của Hari (Viṣṇu).”

Verse 30

तदेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तम । पद्मरागमयं शक्रो हेम विश्र वसस्सुतः

“Chính việc ấy hôm nay ta sẽ thuật lại—hãy lắng nghe, hỡi bậc hiền triết tối thượng. Indra (Śakra), con của Vasu, đã làm (vật ấy) bằng hồng ngọc padmarāga và vàng rực sáng muôn vẻ.”

Verse 31

पीतं मणिमयं धर्मो वरुणश्श्यामलं शिवम् । इन्द्रनीलमयं विष्णुर्ब्रह्मा हेममयं तथा

Dharma rực sáng như bảo châu màu vàng; Varuṇa mang sắc thẫm, tựa màu của Śiva. Viṣṇu chói ngời như lam ngọc indranīla, và Brahmā cũng vàng ròng như vàng tinh khiết.

Verse 32

विश्वेदेवास्तथा रौप्यं वसवश्च तथैव च । आरकूटमयं वापि पार्थिवं ह्यश्विनौ मुने

Hỡi bậc hiền triết, các Viśvedevas và các Vasus cũng mang bản tính như bạc; còn đôi Aśvins quả thật thuộc tính chất của đất (trần thế), hoặc cũng được nói là làm bằng đồng.

Verse 33

लक्ष्मीश्च स्फाटिकं देवी ह्यादित्यास्ताम्रनिर्मितम् । मौक्तिकं सोमराजो वै वज्रलिंगं विभावसुः

Nữ thần Lakṣmī gắn với liṅga bằng pha lê; các Ādityas gắn với liṅga đúc bằng đồng; vua Soma quả thật gắn với liṅga bằng ngọc trai; và Vibhāvasu (Agni) gắn với vajra-liṅga. Vì thế, các quyền năng thần linh được liên hệ với những chất liệu riêng trong việc thờ liṅga.

Verse 34

मृण्मयं चैव विप्रेंद्रा विप्रपत्न्यस्तथैव च । चांदनं च मयो नागाः प्रवालमयमादरात्

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Brāhmaṇa, các phu nhân của Brāhmaṇas đã chuẩn bị lễ vật bằng đất sét; còn các Nāgas, với lòng cung kính, đã chuẩn bị lễ vật bằng gỗ đàn hương và nắn đúc từ san hô.

Verse 35

नवनीतमयं देवी योगी भस्ममयं तथा । यक्षा दधिमयं लिंगं छाया पिष्टमयं तथा

Nữ Thần đã nặn một Liṅga bằng bơ tươi; vị du-già cũng nặn một Liṅga bằng tro thiêng (bhasma). Các Yakṣa làm Liṅga bằng sữa chua, còn các chúng Chāyā cũng làm một Liṅga bằng bột nhào.

Verse 36

शिवलिंगं च ब्रह्माणी रत्नं पूजयति ध्रुवम् । पारदं पार्थिवं बाणस्समर्चति परेऽपि वा

Brahmāṇī (phối ngẫu của Phạm Thiên) chắc chắn thờ phụng Śiva-liṅga được tạo tác bằng bảo châu. Cũng vậy, bà tôn kính liṅga làm bằng thủy ngân, bằng đất (đất sét), hoặc cả Bāṇa-liṅga (liṅga đá tự nhiên) nữa.

Verse 37

एवं विधानि लिंगानि दत्तानि विश्वकर्मणा । ते पूजयंति सर्वे वै देवा ऋषिगणा स्तथा

Như vậy, những Śiva-liṅga được chế tác đúng pháp đã được Viśvakarman ban tặng. Và tất cả—quả thật—chư thiên cùng các hội chúng ṛṣi đều thờ phụng những liṅga ấy.

Verse 38

विष्णुर्दत्त्वा च लिंगानि देवेभ्यो हितकाम्यया । पूजाविधिं समाचष्ट ब्रह्मणे मे पिनाकिनः

Vì mong cầu phúc lợi cho chư thiên, Viṣṇu đã ban các Liṅga cho các thần. Và Chúa tể của tôi, Pinākin (Śiva, Đấng mang cung Pināka), đã chỉ dạy Phạm Thiên về nghi thức thờ phụng đúng pháp.

Verse 39

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्माहं देवसत्तमैः । आगच्छं च स्वकं धाम हर्षनिर्भरमानसः

Nghe lời của Ngài, ta—Phạm Thiên—cùng với những vị thần tối thắng đã trở về cõi của mình, tâm tràn ngập hoan hỷ.

Verse 40

तत्रागत्य ऋषीन्सर्वान्देवांश्चाहं तथा मुने । शिवपूजाविधिं सम्यगब्रुवं सकलेष्टदम्

“Đến nơi ấy rồi, hỡi hiền giả, ta đã nói với tất cả các ṛṣi và cả chư thiên; và ta đã giảng dạy đúng đắn toàn bộ nghi thức thờ phụng Śiva—đấng ban cho mọi điều sở nguyện.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे सामराः प्रेमतत्पराः । शिवपूजाविधिं प्रीत्या कथये भुक्तिमुक्तिदम्

Phạm Thiên nói: “Hãy lắng nghe, hỡi chư hiền thánh—cùng với chư thiên—những bậc kiên trú trong tình thương và lòng sùng kính. Với niềm hoan hỷ, ta sẽ giảng phương pháp thờ phụng Śiva, pháp ấy ban cả phúc lạc thế gian lẫn giải thoát.”

Verse 42

मानुषं जन्म संप्राप्य दुर्लभं सर्वजंतुषु । तत्रापि सत्कुले देवा दुष्प्राप्यं च मुनीश्वराः

Trong muôn loài hữu tình, được sinh làm người là điều hiếm có; và ngay cả như thế, hỡi chư thiên và bậc đại hiền, được sinh trong gia tộc cao quý, có đức hạnh, lại càng khó được hơn nữa.

Verse 43

अव्यंगं चैव विप्रेषु साचारेषु सपुण्यतः । शिवसंतोषहेतोश्च कर्मस्वोक्तं समाचरेत्

Hãy cư xử không lỗi lầm đối với các brāhmaṇa—những người an trú trong chánh hạnh; và để tích tụ công đức, cũng như để làm vừa lòng Śiva, hãy siêng năng thực hành các bổn phận đã được truyền dạy.

Verse 44

यद्यज्जातिसमुद्दिष्टं तत्तत्कर्म न लंघयेत् । यावद्दानस्य संपत्तिस्तावत्कर्म समावहेत्

Chớ vượt qua các bổn phận đã được chỉ định theo địa vị của mình. Chừng nào còn có phương tiện để bố thí, chừng ấy hãy bền bỉ thực hành việc bố thí và các hạnh lành liên hệ đến nó.

Verse 45

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस्तपोयज्ञो विशिष्यते । तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

Trong muôn ngàn tế lễ do hành nghiệp bên ngoài, tế lễ bằng khổ hạnh (tapas) là thù thắng; và trong muôn ngàn tế lễ khổ hạnh, tế lễ bằng japa—trì tụng, lặp lại thần chú thiêng—là thù thắng hơn cả.

Verse 46

ध्यानयज्ञात्परं नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम् । यतस्समरसं स्वेष्टं यागी ध्यानेन पश्यति

Không có tế lễ nào cao hơn tế lễ của thiền định. Thiền là phương tiện đưa đến trí tuệ chân thật; nhờ thiền, người hành lễ chiêm kiến Đấng Chí Ái—Chúa Tể—như một bản thể duy nhất, bất khả phân, đồng một vị của hiện hữu.

Verse 47

ध्यानयज्ञरतस्यास्य सदा संनिहितश्शिवः । नास्ति विज्ञानिनां किंचित्प्रायश्चित्तादिशोधनम्

Với người chuyên tâm vào tế lễ thiền định, Śiva luôn hiện diện kề bên. Với bậc trí giả thấu đạt chân tri, không còn cần đến sự tẩy trừ bằng các nghi thức sám hối và những điều tương tự.

Verse 48

विशुद्धा विद्यया ये च ब्रह्मन्ब्रह्मविदो जनाः । नास्ति क्रिया च तेषां वै सुखं दुखं विचारतः

Hỡi Bà-la-môn, những người được thanh tịnh bởi minh tri chân thật và là bậc tri Brahman—đối với họ không còn sự cưỡng bách của hành động; và nhờ chánh phân biệt, lạc và khổ không thể trói buộc họ.

Verse 49

धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानं ध्यानविधिस्तथा । सर्वदा निर्विकारास्ते विद्यया च तयामराः

Dharma và adharma, japa và homa, thiền định và cả phương pháp thiền—tất thảy đều thường hằng, không biến đổi; và nhờ minh tri ấy, họ trở nên bất tử.

Verse 50

परानंदकरं लिंगं विशुद्धं शिवमक्षरम् । निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

Hãy biết Liṅga là đấng ban lạc tối thượng—tuyệt đối thanh tịnh, chính Śiva, Thực Tại bất hoại. Không phần chia, trùm khắp mọi nơi; cần chứng ngộ rằng Ngài an trụ trong tim của các yogin.

Verse 51

लिंगं द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यंतरं द्विजाः । बाह्यं स्थूलं समुद्दिष्टं सूक्ष्ममाभ्यंतरं मतम्

Hỡi các bậc nhị sinh, Liṅga được tuyên nói có hai loại: ngoại và nội. Ngoại Liṅga được chỉ bày là hình tướng thô, hữu hình; còn nội Liṅga được xem là thể vi tế, được chứng nghiệm trong tâm.

Verse 52

कर्मयज्ञरता ये च स्थूललिंगार्चने रताः । असतां भावनार्थाय सूक्ष्मेण स्थूलविग्रहाः

Những ai chuyên tâm vào nghi lễ Veda và các việc tế tự, và những ai hoan hỷ thờ phụng Liṅga thô, hữu hình—vì để khơi dậy tâm sùng tín nơi những trí còn thô sơ—nên Thực tại vi tế (Śiva) được tiếp cận qua một hình tướng thô, có thân dạng.

Verse 53

आध्यात्मिकं यल्लिंगं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् । स तल्लिंगे तथा स्थूले कल्पयेच्च न चान्यथा

Nếu Liṅga tâm linh (nội tại) chưa trực hiện đối với ai, thì người ấy nên quán niệm và an lập chính Liṅga ấy trong một hình tướng thô, hữu hình—chớ theo cách nào khác.

Verse 54

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भावात्प्रत्यक्षमव्ययम् । यथा स्थूलमयुक्तानामुत्कृष्टादौ प्रकल्पितम्

Đối với bậc trí, Thực tại là vi tế, thanh tịnh không cấu nhiễm, được trực giác qua quán niệm nội tâm, và bất hoại. Nhưng đối với kẻ chưa được điều phục, chưa hiệp nhất, Thực tại ấy được hình dung thành dạng thô—gán đặt như “tối thượng” v.v.—cốt để họ dễ lãnh hội.

Verse 55

अहो विचारतो नास्ति ह्यन्यत्तत्वार्थवादिनः । निष्कलं सकलं चित्ते सर्वं शिवमयं जगत्

Ôi! Khi quán sát chân thật, những bậc luận giải thực tại chẳng thấy gì ngoài Śiva. Trong tâm, cả Niṣkala (vô phần) lẫn Sakala (hiển lộ) đều được nhận biết—toàn thể thế gian này thấm nhuần chỉ riêng Śiva.

Verse 56

एवं ज्ञानविमुक्तानां नास्ति दोष विकल्पना । विधिश्चैव तथा नास्ति विहिताविहिते तथा

Vì vậy, đối với người được giải thoát nhờ Chân Tri, không còn sự gán ghép hay cấu tạo tâm ý về lỗi lầm. Với họ, ngay cả phạm vi của điều nên làm và điều cấm kỵ cũng không còn áp dụng—không còn “được dạy làm” hay “bị dạy tránh”.

Verse 57

यथा जलेषु कमलं सलिलैर्नावलिप्यते । तथा ज्ञानी गृहे तिष्ठन्कर्मणा नावबध्यते

Như hoa sen giữa nước mà không bị nước làm nhơ, cũng vậy, bậc tri giả—dù ở trong gia thất—vẫn không bị nghiệp hành trói buộc.

Verse 58

इति ज्ञानं समुत्पन्नं यावन्नैव नरस्य वै । तावच्च कर्मणा देवं शिवमाराधयेन्नरः

Chừng nào Chân Tri chưa khởi sinh nơi một người, chừng ấy người ấy nên thờ phụng Đức Śiva bằng các hành nghiệp đã được quy định—làm tròn bổn phận và nghi lễ với lòng tôn kính—cho đến khi trí tuệ bừng sáng.

Verse 59

प्रत्ययार्थं च जगतामेकस्थोऽपि दिवाकरः । एकोऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारादिवस्तुषु

Để khiến muôn loài được xác tín, mặt trời—dẫu ở một chỗ—vẫn hiện ra như nhiều. Cũng vậy, tuy là một, nhưng được thấy thành vô số trong các bình nước và những chỗ nương tựa tương tự.

Verse 60

दृश्यते श्रूयते लोके यद्यत्सदसदात्मकम् । तत्तत्सर्वं सुरा वित्त परं ब्रह्म शिवात्मकम्

Bất cứ điều gì được thấy, bất cứ điều gì được nghe trong thế gian này—dù mang dáng vẻ thật hay không thật—hãy biết, hỡi chư Thiên, tất thảy đều chính là Phạm Thiên Tối Thượng, có tự tánh là Śiva.

Verse 61

भेदो जलानां लोकेऽस्मिन्प्रतिभावे विचारतः । एवमाहुस्तथा चान्ये सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः

Trong thế gian này, các dòng nước dường như nhiều và khác biệt; nhưng khi suy xét kỹ, sự sai khác ấy chỉ là ở những trạng thái biểu hiện. Vì thế, những bậc thấu đạt chân nghĩa của Veda đều tuyên nói như vậy; và các bậc khác, những người biết thực tại Veda, cũng nói như thế.

Verse 62

हृदि संसारिणः साक्षात्सकलः परमेश्वरः । इति विज्ञानयुक्तस्य किं तस्य प्रतिमादिभिः

Trong trái tim của hữu tình trôi lăn trong saṃsāra, Đấng Tối Thượng—Śiva trong phương diện hữu tướng (sakala)—ngự trực tiếp. Với người có trí phân biệt chân thật như vậy, còn cần gì đến tượng thờ và các nương tựa bên ngoài khác?

Verse 63

इति विज्ञानहीनस्य प्रतिमाकल्पना शुभा । पदमुच्चैस्समारोढुं पुंसो ह्यालम्बनं स्मृतम्

Vì thế, đối với người thiếu sự minh tri chân thật, việc thiết lập và quán niệm hình tượng là điều cát tường. Điều ấy được ghi nhớ như một điểm tựa để con người vươn lên cảnh giới cao hơn.

Verse 64

आलम्बनं विना तस्य पदमुच्चैः सुदुष्करम् । निर्गुणप्राप्तये नॄणां प्रतिमालम्बनं स्मृतम्

Không có chỗ nương tựa làm phương tiện, việc đạt đến cảnh giới tôn cao ấy vô cùng khó khăn. Vì vậy, để con người chứng đạt Thực tại Niết-guṇa (vô thuộc tính), kinh dạy nên nương nơi thánh tượng (pratimā) làm điểm tựa.

Verse 65

सगुणानिर्गुणा प्राप्तिर्भवती सुनिश्चितम् । एवं च सर्वदेवानां प्रतिमा प्रत्ययावहा

Thật chắc chắn rằng nhờ nương theo Saguṇa (hữu tướng, hữu thuộc tính) một cách đúng đắn, người ta sẽ đạt đến Nirguṇa (vô tướng, vô thuộc tính). Cũng theo cách ấy, thánh tượng của chư thiên trở thành nơi khơi dậy niềm tin vững chắc và sự chuyên nhất cho người sùng kính.

Verse 66

देवश्चायं महीयान्वै तस्यार्थे पूजनं त्विदम् । गंधचन्दनपुष्पादि किमर्थं प्रतिमां विना

Vị Thần linh này quả thật tối tôn vĩ đại; và sự thờ cúng này được thực hiện vì Ngài. Nhưng nếu không có tượng thờ (pratimā), thì hương thơm, bột đàn hương, hoa và các vật khác còn có ý nghĩa gì?

Verse 67

तावच्च प्रतिमा पूज्य यावद्विज्ञानसंभवः । ज्ञानाभावेन पूज्येत पतनं तस्य निश्चितम्

Tượng thờ (pratimā) chỉ nên được lễ bái chừng nào trí giác phân biệt cao hơn (vijñāna) chưa khởi sinh. Nhưng nếu cứ tiếp tục thờ cúng chỉ vì thiếu vắng chân tri, thì sự sa sút tâm linh của người ấy là điều chắc chắn.

Verse 68

एवस्मात्कारणाद्विप्राः श्रूयतां परमार्थतः । स्वजात्युक्तं तु यत्कर्म कर्तव्यं तत्प्रयत्नतः

Vì thế, hỡi các bậc hiền triết Bà-la-môn, hãy nghe chân lý tối thượng: bổn phận được quy định cho địa vị của chính mình theo sự sinh ra, quả thật phải được thực hành với nỗ lực chí thành.

Verse 69

यत्र यत्र यथा भक्तिः कर्तव्यं पूजनादिकम् । विना पूजनदानादि पातकं न च दूरतः

Dù ở nơi nào, và theo cách nào lòng bhakti khởi lên, người ấy nên thực hành lễ bái và các nghi thức liên hệ. Nếu thiếu thờ phụng, bố thí và những việc như vậy, tội lỗi chẳng bao giờ ở xa.

Verse 70

यावच्च पातकं देहे तावत्सिद्धिर्न जायते । गते च पातके तस्य सर्वं च सफलं भवेत्

Chừng nào tội lỗi còn ở trong thân, siddhi (thành tựu tâm linh) chưa thể sinh khởi. Nhưng khi tội ấy được trừ sạch, thì mọi việc của người đó đều trở nên viên mãn, kết quả tốt lành.

Verse 71

तथा च मलिने वस्त्रे रंगः शुभतरो न हि । क्षालने हि कृते शुद्धे सर्वो रंगः प्रसज्जते

Cũng vậy, trên tấm vải dơ bẩn, màu nhuộm chẳng thể tươi sáng. Nhưng khi đã giặt rửa và làm cho thanh tịnh, mọi sắc màu đều bám chặt. (Cũng thế, khi nội tâm được tịnh hóa, dấu ấn ân sủng của giáo huấn và thờ phụng Śiva mới in sâu vững bền.)

Verse 72

तथा च निर्मले देहे देवानां सम्यगर्चया । ज्ञानरंगः प्रजायेत तदा विज्ञानसंभवः

Cũng vậy, khi thân thể được thanh tịnh nhờ sự thờ phụng chư thiên đúng pháp, niềm hoan hỷ của chân tri thức khởi lên; rồi từ đó, trí tuệ chứng ngộ (vijñāna) được sinh ra.

Verse 73

विज्ञानस्य च सन्मूलं भक्तिरव्यभिचारिणी । ज्ञानस्यापि च सन्मूलं भक्तिरेवाऽभिधीयते

Cội rễ chân thật của vijñāna (trí tuệ chứng ngộ) được tuyên bố là lòng bhakti không lay chuyển. Và cội rễ chân thật của jñāna (tri thức tâm linh) cũng được nói rằng chỉ chính bhakti mà thôi.

Verse 74

संगत्या गुरुराप्येत गुरोर्मंत्रादि पूजनम् । पूजनाज्जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते

Nhờ giao du đúng đắn, người ta gặp được bậc Guru; từ Guru mà có sự thờ phụng thần chú và các nghi lễ. Từ sự cúng bái sinh lòng bhakti; từ bhakti nảy sinh trí tuệ chân thật.

Verse 76

विज्ञानं जायते ज्ञानात्परब्रह्मप्रकाशकम् । विज्ञानं च यदा जातं तदा भेदो निवर्तते

Từ tri thức phát sinh vijñāna—trí tuệ chứng ngộ soi sáng Đấng Tối Thượng Brahman. Và khi vijñāna đã khởi lên, thì cảm giác phân biệt (bheda) liền chấm dứt.

Verse 77

भेदे निवृत्ते सकले द्वंद्वदुःखविहीनता । द्वंद्वदुःखविहीनस्तु शिवरूपो भवत्यसौ

Khi mọi cảm thức về sai biệt (bheda) được rút lui hoàn toàn, người ấy lìa mọi khổ do các cặp đối đãi sinh ra. Quả thật, ai không còn đau đớn vì nhị nguyên thì trở thành chính tự tánh của Śiva.

Verse 78

द्वंद्वाप्राप्तौ न जायेतां सुखदुःखे विजानतः । विहिताविहिते तस्य न स्यातां च सुरर्षयः

Hỡi các bậc hiền thánh thần linh, đối với người thật biết Chân Thật, khi các cặp đối đãi hiện ra thì lạc và khổ không khởi. Và với người ấy, cả điều “được dạy làm” lẫn “bị ngăn cấm” cũng không trói buộc, vì người ấy an trụ trong chánh phân biệt và sự vững lặng nội tâm (trong Śiva).

Verse 79

ईदृशो विरलो लोके गृहाश्रमविवर्जितः । यदि लोके भवत्यस्मिन्दर्शनात्पापहारकः

Bậc như thế thật hiếm có ở đời—người đã lìa bỏ giai đoạn gia chủ. Nếu trong thế gian này có một vị như vậy, chỉ cần được thấy dung nhan cũng thành kẻ trừ diệt tội lỗi.

Verse 80

तीर्थानि श्लाघयंतीह तादृशं ज्ञानवित्तमम् । देवाश्च मुनयस्सर्वे परब्रह्मात्मकं शिवम्

Ngay tại đây, cả các thánh địa hành hương cũng ca ngợi của báu tối thượng ấy—tri kiến chân thật. Tất cả chư thiên và hết thảy hiền thánh đều tán thán Śiva, Đấng có tự tánh là Đại Phạm Thiên tối thượng (Parabrahman).

Verse 81

तादृशानि न तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः । ते पुनंत्युरुकालेन विज्ञानी दर्शनादपि

Những thứ ấy không phải là tīrtha chân thật; các thần tượng chỉ bằng đất sét và đá cũng không phải chỉ như thế mà thành Thần. Chúng chỉ thanh tịnh hóa sau thời gian dài; còn bậc tri chân lý thì thanh tịnh hóa ngay cả chỉ bằng một lần được thấy.

Verse 82

यावद्गृहाश्रमे तिष्ठेत्तावदाकारपूजनम् । कुर्याच्छ्रेष्ठस्य सप्रीत्या सुरेषु खलु पंचसु

Chừng nào còn ở giai đoạn gia chủ, bấy lâu nên thờ phụng Đấng Tối Thượng trong hình tướng hiển lộ (saguṇa-ākāra). Với lòng yêu kính, hãy cử hành sự thờ phụng Đấng Tôn Quý—quả thật là một trong năm vị thần chính yếu.

Verse 83

अथवा च शिवः पूज्यो मूलमेकं विशिष्यते । मूले सिक्ते तथा शाखास्तृप्तास्सत्यखिलास्सुराः

Hoặc chỉ nên thờ phụng riêng Śiva—Ngài là Cội Rễ duy nhất, tối thượng. Khi tưới nước cho rễ, mọi cành nhánh đều được no đủ; cũng vậy, quả thật mọi chư thần đều hoan hỷ (khi Śiva được thờ phụng).

Verse 84

शाखासु च सुतृप्तासु मूलं तृप्तं न कर्हिचित् । एवं सर्वेषु तृप्तेषु सुरेषु मुनिसत्तमाः

Dẫu các cành nhánh đều được thỏa mãn, gốc rễ vẫn chẳng vì thế mà thỏa mãn. Cũng vậy, hỡi các bậc hiền thánh tối thắng, dù chư thiên đều được làm vui lòng, Cội Nguồn Tối Thượng—Śiva—chưa hẳn đã được phụng thờ.

Verse 85

सर्वथा शिवतृप्तिर्नो विज्ञेया सूक्ष्मबुद्धिभिः । शिवे च पूजिते देवाः पूजितास्सर्व एव हि

Dù bằng mọi cách, ngay cả người có trí tuệ vi tế cũng khó thấu trọn sự mãn nguyện viên mãn của Śiva. Và khi Śiva được thờ phụng, thì quả thật mọi chư thiên cũng đều được thờ phụng.

Verse 86

तस्माच्च पूजयेद्देवं शंकरं लोकशंकरम् । सर्वकामफलावाप्त्यै सर्वभूतहिते रतः

Vì thế, hãy thờ phụng Thần Śaṅkara, Đấng ban cát tường cho muôn thế giới. Ngài luôn chuyên tâm vì lợi ích của mọi loài; nhờ sự thờ phụng ấy, người ta đạt được quả báo của mọi ước nguyện chân chính.