दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर । दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम्

Nārada thưa: “Ôi Phạm Thiên Brahmā, ôi Đấng an bài tạo hóa, bậc đại trí—đệ nhất trong hàng thuyết giả—xin hãy nói cho chúng con: khi Ngài với lòng thương mến đến nhà Dakṣa, ngay sau đó đã xảy ra điều gì?”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः । सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया

Phạm Thiên Brahmā nói: “Dakṣa, vị Prajāpati, trở về đạo tràng của mình với tâm hoan hỷ; và theo mệnh lệnh của ta, ông đã tạo lập muôn loài bằng nhiều cách, bằng sự phát sinh vi tế từ tâm (mānasa).”

Verse 3

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः । दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे

Thấy sự sinh sôi và mở rộng của cuộc tạo sinh ấy, Prajāpati Dakṣa liền tâu trình lên Phạm Thiên Brahmā—đấng sinh thành, bậc phụ tổ của ta.

Verse 4

दक्ष उवाच । ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो । मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु

Dakṣa thưa: “Ôi Phạm Thiên, bậc phụ thân kính yêu, ôi Chúa tể của muôn loài! Chúng sinh không hề tăng trưởng, thưa Ngài. Tất cả những gì con đã tạo ra quả thật vẫn y nguyên như vậy, không phát triển thêm.”

Verse 5

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना । तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः

“Ô Chúa tể muôn loài, con phải làm gì? Làm sao các hữu tình có thể sinh sôi nhờ chính con? Xin chỉ dạy phương cách ấy, để con tạo dựng con cháu—không chút nghi ngờ.”

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः । तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति

Phạm Thiên nói: “Hỡi Dakṣa, Prajāpati—người con yêu dấu—hãy nghe lời khuyên tối thượng của ta. Hỡi bậc ưu việt giữa chư thiên, hãy làm theo lời ta; Śiva ắt sẽ ban cho ngươi điềm lành và an ổn.”

Verse 7

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम्

Và người con gái xinh đẹp của Prajāpati—hỡi người thân yêu—được sinh từ Pañcajana, mang danh Asiknī: hỡi Chúa tể muôn loài, xin hãy nhận nàng làm hiền thê.

Verse 8

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

Ngài quả là bậc Chúa tể, theo pháp của sự phối ngẫu trên con đường “tả đạo”; vì thế, Ngài sẽ lại làm sinh khởi cuộc sáng tạo này bằng dòng dõi. Và khi đã an bài người ái nữ ấy, Ngài sẽ khiến nàng thụ thai dồi dào, hết lần này đến lần khác.

Verse 9

ब्रह्मोवाच । ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः । उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः

Phạm Thiên nói: “Sau đó, để sinh khởi muôn dân theo pháp của sự phối ngẫu, ta đã gả con gái ta—làm đúng theo lời chỉ dạy của Vīraṇa.”

Verse 10

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः । हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत्

Bấy giờ, ngay nơi người vợ của ngài là Vīriṇī, Prajāpati Dakṣa đã sinh ra những người con trai được gọi bằng danh xưng “Haryaśva”.

Verse 11

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने । पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः

Hỡi bậc hiền triết, tất cả những người con gái ấy đều đồng nhất trong hạnh đức. Họ luôn tận tụy phụng sự cha mình, vững lập trên con đường Veda, và sống trong chính pháp không hề lay chuyển.

Verse 12

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् । प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः

Được cha thúc giục nhằm mục đích tạo dựng thế gian qua dòng giống, tất cả các con trai của Dakṣa—hỡi người thân yêu—đã lên đường về phương Tây để tu khổ hạnh (tapas).

Verse 13

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वि० सतीखंडे दक्षसृष्टौ नारदशापो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

Như vậy kết thúc chương mười ba, mang tên “Lời nguyền của Nārada”, trong Satī-khaṇḍa thuộc Rudra-saṃhitā thứ hai của Thánh điển Śiva Mahāpurāṇa huy hoàng, trong phần thuật về sự sáng tạo của Dakṣa.

Verse 14

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् । धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः

Chỉ nhờ một lần chạm của Ngài, trí hiểu của họ liền bừng tỉnh. Mọi cấu uế trong tâm được gột sạch, và họ vững lập cả trong dharma lẫn con đường xuất ly tối thượng của bậc paramahaṃsa—chỉ hướng về Śiva, Đấng ban giải thoát.

Verse 15

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः । दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः

Để gia tăng con cháu, những bậc ưu tú ấy đã tu khổ hạnh tại nơi đó. Các con trai của Dakṣa, tâm kiên định, chí nguyện vững bền, được rèn kỷ luật nghiêm minh vì bị ràng buộc bởi mệnh lệnh của phụ thân.

Verse 16

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे । अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः

Và chính ngài nữa, ô Nārada—đã hiểu rõ những điều ấy và khởi tâm tu khổ hạnh vì mục đích tạo dựng—đã đến nơi đó và thực hành nhiều pháp tu, thấu triệt trong lòng mệnh lệnh tha thiết của Đấng Chúa Tể (Śiva), bậc đo lường và cai quản muôn loài.

Verse 17

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः । हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात्

Không chiêm kiến Ngài (Đấng Tối Thượng, Śiva), làm sao các ông có thể sẵn sàng khởi sự việc tạo dựng các cõi?—Đó là lời các Haryaśva, con trai của Dakṣa, cung kính thưa với ngài.

Verse 18

ब्रह्मोवाच । तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः । औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम्

Brahmā nói: Nghe vậy, các Haryaśva không mệt mỏi, chăm chú vào lời ngươi đã nói; tất cả đều có trí phân biệt bẩm sinh nên tự mình suy tư thật sâu xa.

Verse 19

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम् । स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्

Kẻ nào không biết mệnh lệnh chế ngự của Đấng Tổ Sư nguyên thủy—được truyền qua Chánh Śāstra—thì làm sao có thể nương vào các guṇa mà khởi sự công cuộc sáng tạo?

Verse 20

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः । प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्

Đã quyết định như vậy, các người con ấy—khôn ngoan và nhất tâm—đảnh lễ Ngài rồi đi nhiễu quanh. Họ đặt bước trên con đường không sai lạc, con đường khiến người quay khỏi nẻo đời tục lụy và hướng đến cát tường bền lâu.

Verse 21

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने । निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा

Hỡi Nārada, bậc hiền triết, ngươi chính là tâm của Śambhu (Śiva), kẻ du hành khắp các cõi mà không vướng chấp. Không biến đổi, khi ấy ngươi trở thành người làm khởi và truyền đạt ý hướng cùng sự vận động của tâm Mahēśāna (Śiva).

Verse 22

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः । नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत

Sau khi thời gian trôi qua rất lâu, con trai ta—Prajāpati—nghe Nārada thuật lại việc các con của mình bị diệt mất, liền chìm trong sầu khổ và ăn năn.

Verse 23

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् । शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः

Hết lần này đến lần khác, Dakṣa nói về “dòng dõi ưu việt”, nhưng chỉ càng lún sâu vào sầu não. Bị māyā của Śiva làm mê hoặc, Dakṣa than khóc không ngừng.

Verse 24

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् । शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत

“Ta đến đó với lòng thương chân thật và cố an ủi con gái của Dakṣa. Bày tỏ tâm hòa bình, ta cũng nói về Deva (Śiva) như Đấng Chúa Tể hùng mạnh, bao trùm tất cả.”

Verse 25

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः । सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत्

Rồi Dakṣa—được ta an ủi qua Pañcajanyā—sinh ra một ngàn người con trai, được gọi chung bằng danh xưng “Sabalāśva.”

Verse 26

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः । प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः

Những người con ấy nữa—kiên cố trong thệ nguyện và vâng theo mệnh lệnh của cha—đã đi đến chính nơi ấy. Tại đó, trong việc tạo dựng dòng giống, các bậc đã thành tựu ấy tiến theo đúng con đường mà các anh trưởng trước kia đã đi.

Verse 27

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः । तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः

Chỉ cần chạm đến thánh địa (Śaiva) ấy, tội lỗi của họ liền tiêu tan và tâm ý trở nên thanh tịnh. Tại đó, những người giữ giới nguyện nghiêm cẩn đã tu khổ hạnh lớn, không ngừng trì tụng (japa) Đấng Phạm Thiên Tối Thượng—Śiva.

Verse 28

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद । पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम्

Biết rằng họ đang chuyên tâm vào việc tạo dựng con cháu, Ngài nói: “Hãy đi, hỡi Nārada.” Rồi, nhớ lại lời chỉ dạy trước đó và an trú trong lộ trình thần thánh của Chúa Tể, Ngài ra đi như trước.

Verse 29

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः । अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः

Hỡi hiền giả, lời khuyên của ngài đã thành vô ích: dù được chỉ dạy theo “con đường của người anh”, các người con ấy cũng không đạt được lộ trình thăng thượng. Họ đi theo lối của anh mình, chẳng thể vươn lên cảnh giới tâm linh cao hơn.

Verse 30

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः । विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः

Ngay lúc ấy, Prajāpati lại thấy nhiều điềm gở hiện ra hết lần này đến lần khác. Con trai ta, Dakṣa, kinh ngạc và trong lòng trở nên sầu muộn.

Verse 31

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् । पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः

Đắc-xa nghe lại tin báo như trước thì vô cùng kinh hãi. Bị nỗi đau mất con trai phủ lấp, ông ngất lịm trong sầu muộn và than khóc sự mất mát của đứa con mình.

Verse 32

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् । आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा

Đắc-xa nổi giận với ngươi và còn nói: “Kẻ này thật độc ác.” Thế nhưng do mệnh lệnh của thần linh, đúng lúc ấy ngươi đã đến nơi đó như một đấng ban ân phúc.

Verse 33

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः । उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन्

Bị nỗi sầu khổ bao trùm, Đắc-xa—môi run lên vì giận dữ—túm lấy người ấy rồi đánh, miệng kêu: “Đồ đáng khinh!” và quở trách nặng lời. Theo lập trường Shaiva, đây là sự bộc phát bên ngoài của cơn giận sinh từ ngã mạn, làm mờ trí phân biệt và khiến người ta rời xa lòng tôn kính đối với Śiva và các tín đồ của Ngài.

Verse 34

दक्ष उवाच । किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः । भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो

Dakṣa nói: “Hỡi kẻ hèn mạt mà lại đứng đầu (trong tội lỗi), ngươi đã làm gì—mang dáng vẻ bên ngoài của bậc thánh thiện? Ngươi đã chỉ cho con trẻ của chúng ta con đường khất thực, dù ngươi khoác lốt kẻ hành thiện.”

Verse 35

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः । विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते

Với những kẻ chưa thoát khỏi ba món nợ, phúc lợi ở cả hai cõi đều bị ngăn trở—bị kẻ tàn nhẫn, gian trá kia phá hoại, trở thành nguyên nhân làm tiêu tan điều thiện chân thật của họ.

Verse 36

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान् । मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः

Người đàn ông nào từ bỏ đời sống gia thất khi chưa trả xong ba món nợ thiêng, lại bỏ rơi mẹ cha—dẫu miệng nói cầu giải thoát—thì vẫn sa đọa, chuốc lấy tội lỗi tâm linh.

Verse 37

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा । हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः

“Ngươi tàn nhẫn và trơ trẽn tột cùng—kẻ hại người vô tội và cướp đoạt danh thơm của kẻ khác. Dẫu đi lại giữa hàng tùy tùng của Hari, ngươi vẫn lang thang vô ích, trí hiểu mê lầm.”

Verse 38

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम । विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्

Hết lần này đến lần khác, hỡi Abhadra, ngươi bồn chồn lang thang—người đàn bà hèn mạt, sa đọa nhất. Vì thế, do mê mải trong phú quý và phô trương, địa vị của ngươi giữa các cõi sẽ chẳng bền vững.

Verse 39

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम् । बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः

Bấy giờ Dakṣa, bị nỗi sầu khổ lấn át, đã nguyền rủa ngươi—dẫu ngươi được bậc hiền thiện tán đồng. Bị māyā của Śiva làm mê hoặc, ông không hiểu được ý chí của Đấng Tối Thượng.

Verse 40

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः । एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्

Hỡi hiền giả, chính ngươi cũng tiếp nhận lời nguyền ấy với tâm trí an nhiên, không dao động. Chính người này—hỡi bậc thánh hiền phụng sự Brahman—đang chịu đựng nó, và tự mình cũng gánh lấy.