Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 8

दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Devanagari script

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

Transliteration

vāmavyavāyadharmastvaṃ prajāsargamimaṃ punaḥ | tadvidhāyāṃ ca kāminyāṃ bhūriśo bhāvayiṣyasi

Translation

Ngài quả là bậc Chúa tể, theo pháp của sự phối ngẫu trên con đường “tả đạo”; vì thế, Ngài sẽ lại làm sinh khởi cuộc sáng tạo này bằng dòng dõi. Và khi đã an bài người ái nữ ấy, Ngài sẽ khiến nàng thụ thai dồi dào, hết lần này đến lần khác.

Word by Word

• वाम-व्यवाय-धर्मः: the duty/nature of left-side union
• वाम-व्यवाय-धर्मः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + व्यवाय (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (वामस्य व्यवायः → वामव्यवायः; वामव्यवायस्य धर्मः → वामव्यवायधर्मः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-संबोधनार्थं सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• प्रजा-सर्गम्: creation of beings
• प्रजा-सर्गम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक) + सर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रजानां सर्गः)

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (प्रजासर्गम्)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तद्-विधायाम्: in that method/arrangement
• तद्-विधायाम्: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य विधा)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• कामिन्याम्: in/with the desirous woman
• कामिन्याम्: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: कामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• भूरिशः: abundantly, greatly
• भूरिशः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूरिशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• भावयिष्यसि: you will bring about / effect
• भावयिष्यसि: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) [भावयति—णिच्]
• Form: लृट् (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘will cause to be/bring about’)

Speaker

Brahmā (addressing Lord Śiva/Rudra in the Satī narrative context)

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shakti Dimension

Role: creative

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse presents Śiva as Pati—the sovereign Lord who governs even procreation and cosmic continuity by conscious will, showing that worldly creation is not random desire but a regulated divine function serving dharma and the world-order.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

It highlights Saguna Śiva as the active Lord who manifests and sustains creation; Linga worship venerates this very power—Śiva as the transcendent-yet-immanent source from whom manifestation arises and into whom it resolves.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is dhyāna on Śiva as Pati (the Lord of creation and liberation) while repeating the Pañcākṣarī—“Om Namaḥ Śivāya”—to purify desire into dharma and align one’s life-force with Śiva’s conscious order.