देवीयोगनिद्रास्तुतिḥ तथा चण्डिकायाः प्रादुर्भावः | Hymn to Devī Yogānidrā and the Manifestation of Caṇḍikā

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् तात महाप्राज्ञ वद नो वदतां वर । गते विष्णौ किमभवदकार्षीत्किं विधे भवान्

Nārada thưa: “Bạch Phạm Thiên, bậc phụ tôn đáng kính, đấng đại trí—người nói hay nhất—xin hãy kể cho chúng con: khi Viṣṇu đã ra đi thì điều gì đã xảy ra? Và sau đó, Ngài là Vidhātṛ (Đấng Tạo Hóa) đã làm gì?”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । विप्रनन्दनवर्य त्वं सावधानतया शृणु । विष्णौ गते भगवति यदकार्षमहं खलु

Phạm Thiên đáp: “Hỡi bậc ưu tú trong hàng con cháu các hiền sĩ, hãy lắng nghe thật chăm chú. Khi Đức Viṣṇu chí tôn đã rời đi, ta sẽ quả thật kể lại điều ta đã làm.”

Verse 3

विद्याविद्यात्मिकां शुद्धां परब्रह्मस्वरूपिणीम् । स्तौमि देव जगद्धात्रीं दुर्गां शम्भुप्रियां सदा

Ôi Nữ Thần, con hằng ca ngợi Durgā—Đấng thanh tịnh, là bản thể của cả minh tri và vô minh; có tự tánh là Tối Thượng Phạm (Parabrahman); là Đấng nâng đỡ muôn thế giới; và là người muôn đời được Śambhu (Śiva) yêu kính.

Verse 4

सर्वत्र व्यापिनीं नित्यां निरालंबां निराकुलाम् । त्रिदेवजननीं वंदे स्थूलस्थूलामरूपिणीम्

Con cúi lạy Nữ Thần vĩnh cửu, trùm khắp mọi nơi—tự nương tựa, luôn an nhiên không xao động—Mẹ của Tam Thần; dẫu hiện hữu cả trong những hình tướng thô trọng nhất, kỳ thực Ngài vẫn vô tướng.

Verse 5

त्वं चितिः परमानंदा परमात्मस्वरूपिणी । प्रसन्ना भव देवेशि मत्कार्यं कुरु ते नमः

Ngài chính là Tánh Giác thanh tịnh, là Đại An Lạc tối thượng, hiện thân của bản tính Chân Ngã Tối Cao. Ôi Nữ Thần, bậc Chúa tể của chư thiên, xin hoan hỷ đoái thương—hãy thành tựu sở nguyện của con. Con kính đảnh lễ Ngài.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । एवं संस्तूयमाना सा योगनिद्रा मया मुने । आविर्बभूव प्रत्यक्षं देवर्षे चंडिका मम

Phạm Thiên nói: “Này hiền giả, được ta tán thán như thế, Nàng Giấc Ngủ Du-già—Chandikā của chính ta—đã hiện ra rõ ràng, trực tiếp trước mắt vị thánh hiền thiên giới.”

Verse 7

स्निग्धांजनद्युतिश्चारुरूपा दिव्यचतुर्भुजा । सिंहस्था वरहस्ता च मुक्तामणिकचोत्कटा

Nàng rực sáng như ánh đen bóng của thuốc kohl, dung nhan tuyệt mỹ, là Nữ Thần thiêng liêng bốn tay. Ngự trên sư tử, một tay ban phúc, và toàn thân lộng lẫy trang nghiêm bằng ngọc trai cùng châu báu.

Verse 8

शरदिंद्वानना शुभ्रचन्द्रभाला त्रिलोचना । सर्वावयवरम्या च कमलांघ्रिनखद्युतिः

Dung nhan Nàng như trăng mùa thu; trên trán rạng ngời như vầng trăng non tinh khiết. Nàng có ba mắt, đẹp mê hồn ở mọi chi phần, và ánh sáng từ móng chân sen của Nàng chiếu lấp lánh rực rỡ.

Verse 9

समक्षं तामुमां वीक्ष्य मुने शक्तिं शिवस्य हि । भक्त्या विनततुंगांशः प्रास्तवं सुप्रणम्य वै

Hỡi hiền giả, thấy Umā hiện ngay trước mặt—chính là Thánh Năng (Śakti) của Śiva—ngài cúi mình với các chi thể cao quý uốn cong trong lòng sùng kính; sau khi đảnh lễ phủ phục sâu xa, ngài bắt đầu cất lời tán tụng nàng.

Verse 10

ब्रह्मोवाच । नमो नमस्ते जगतःप्रवृत्तिनिवृतिरूपे स्थितिसर्गरूपे । चराचराणां भवती सुशक्तिस्सनातनी सर्वविमोहनीति

Phạm Thiên nói: Kính lễ, kính lễ Ngài—Đấng là hình tướng của sự vận hành ra ngoài và sự thu nhiếp vào trong của thế gian, là hình tướng của sự bảo tồn và sáng tạo. Đối với muôn loài động và tĩnh, Ngài là Thánh Năng tối thượng, vĩnh cửu, Đấng phủ màn mê vọng lên tất cả.

Verse 11

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीखण्डे दुर्गास्तुतिब्रह्मवरप्राप्तिवर्णनो नामेकादशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Purāṇa, Quyển thứ Hai, Rudra Saṃhitā, thuộc Satī-khaṇḍa, kết thúc Chương Mười Một, mang tên: “Mô tả bài tán tụng Durgā và việc nhận được ân phúc của Phạm Thiên.”

Verse 12

या योगिनां वै महिता मनोज्ञा सा त्वं न ते परमाणुसारे । यमादिपूते हृदि योगिनां या या योगिनां ध्यानपथे प्रतीता

Ngài là Thực Tại diệu lạc và tôn quý, được các hành giả yoga ca ngợi. Ngài không thể đạt đến chỉ bằng việc lần theo những dấu vết vi tế như hạt bụi nguyên tử. Ngài là Đấng được chứng ngộ trong tim các yogin đã thanh tịnh nhờ yama và các pháp tu khác—Đấng được nhận biết trên con đường thiền định của họ.

Verse 13

प्रकाशशुद्ध्यादियुता विरागा सा त्वं हि विद्या विविधावलंबा । कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपं त्वं बिभ्रती कालमयी जगंति

Ngài chính là Minh tri (Vidyā)—đầy đủ ánh sáng trong sáng và thanh tịnh, an trụ trong ly tham—nương đỡ muôn loài bằng vô vàn phương tiện. Ngài nâng giữ các thế giới như chính Thời gian, đồng thời mang trong mình Đấng bất biến (kūṭastha), Đấng vô hiển (avyakta) và Đấng Nhất Thể với vô lượng hình tướng.

Verse 14

विकारबीजं प्रकरोपि नित्यं गुणान्विता सर्वजनेषु नूनम् । त्वं वै गुणानां च शिवे त्रयाणां निदानभूता च ततः परासि

Ô Śivā (Devī), Ngài thật là hạt giống nguyên sơ của mọi biến hóa, thường hằng hiện diện, thấm khắp muôn loài như các guṇa. Quả thật, Ngài là căn nguyên phát sinh của ba guṇa; và vì thế, Ngài cũng vượt lên trên chúng—siêu việt.

Verse 15

सत्वं रजस्तामस इत्यमीषां विकारहीना समु वस्तितीर्या । सा त्वं गुणानां जगदेकहेतुं ब्रह्मांतरारंभसि चात्सि पासि

Sattva, rajas và tamas—dẫu được nói là ba guṇa—kỳ thực không hề có biến đổi nào trong Ngài, ô Devī, Đấng vượt lên trên chúng. Nhờ các guṇa ấy, Ngài là nguyên nhân duy nhất của vũ trụ; và trong mỗi chu kỳ của Brahmā, Ngài khởi sự sáng tạo, Ngài duy trì, và Ngài cũng đưa đến tan hoại.

Verse 16

अशेषजगतां बीजे ज्ञेयज्ञानस्वरूपिणि । जगद्धिताय सततं शिवपत्नि नमोस्तु ते

Ôi Hiền phối của Śiva—hạt nhân, nguyên nhân của muôn thế giới; bản tính chính là điều được biết và ý thức biết; luôn vì lợi ích của vũ trụ, con xin đảnh lễ Ngài.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः सा मे काली लोक विभाविनी । प्रीत्या मां जगतामूचे स्रष्टारं जनशब्दवत्

Phạm Thiên nói: Nghe lời ta như vậy, Kāḷī—đấng hiển lộ và soi sáng các cõi—đã ân cần nói với ta, là đấng tạo hóa muôn loài, bằng giọng nói như người đời, mộc mạc và thẳng thắn.

Verse 18

देव्युवाच । ब्रह्मन्किमर्थं भवता स्तुताहमवधारय । उच्यतां यदि धृष्योसि तच्छीघ्रं पुरतो मम

Nữ Thần nói: “Hỡi Phạm Thiên (Brahmā), hãy hiểu cho rõ—vì sao ngươi ca tụng ta? Nếu ngươi đủ gan dạ, hãy nói ngay, mau chóng, trước mặt ta.”

Verse 19

प्रत्यक्षमपि जातायां सिद्धिः कार्यस्य निश्चिता । तस्मात्त्वं वांछितं ब्रूहि या करिष्यामि भाविता

Dẫu đã hiện bày rõ ràng, sự thành tựu của công việc ấy vẫn chắc chắn. Vậy xin hãy nói điều người mong muốn; với ý chí kiên định, ta sẽ thực hiện cho trọn.

Verse 20

ब्रह्मोवाच । शृणु देवि महेशानि कृपां कृत्वा ममोपरि । मनोरथस्थं सर्वज्ञे प्रवदामि त्वदाज्ञया

Brahmā thưa: Ôi Nữ Thần, ôi Maheśānī, xin thương xót con và lắng nghe. Ôi Đấng Toàn Tri, ngự trong điều ước nguyện nơi lòng con, con sẽ thưa bày theo thánh lệnh của Ngài.

Verse 21

यः पतिस्तव देवेशि ललाटान्मेऽभवत्पुरा । शिवो रुद्राख्यया योगी स वै कैलासमास्थितः

Ôi Nữ Thần, Đấng đã trở thành phu quân của nàng từ thuở xưa—Đức Śiva, vị Yogī được tôn xưng là Rudra, đã hiện khởi từ trán ta—nay quả thật đang ngự trên núi Kailāsa.

Verse 22

तपश्चरति भूतेश एक एवाविकल्पकः । अपत्नीको निर्विकारो न द्वितीयां समीहते

Bhūteśa (Đức Śiva) hành trì khổ hạnh—một mình, không phân tâm, không có lựa chọn nào khác. Không có phối ngẫu và bất biến, Ngài chẳng hề mong cầu một người thứ hai (bạn đồng hành).

Verse 23

तं मोहय यथा चान्यां द्वितीयां सति वीक्षते । त्वदृते तस्य नो काचिद्भविष्यति मनोहरा

“Hãy làm Ngài mê lầm sao cho Satī có thể nhìn một người nữ khác như một lựa chọn thứ hai. Nhưng ngoài nàng ra, đối với Ngài sẽ chẳng bao giờ có người nữ nào khác khiến lòng say đắm.”

Verse 24

तस्मात्त्वमेव रूपेण भवस्व हरमोहिनी । सुता भूत्वा च दक्षस्य रुद्रपत्नी शिवे भव

Vì vậy, chỉ chính Nàng hãy mang lấy hình tướng ấy, hình tướng làm say mê Hara (Śiva). Trở thành ái nữ của Dakṣa, ô Nữ Thần cát tường, xin hãy trở nên hiền thê của Rudra (Śiva).

Verse 25

यथा धृतशरीरा त्वं लक्ष्मीरूपेण केशवम् । आमोदयसि विश्वस्य हितायैतं तथा कुरु

Cũng như Nàng đã mang thân làm Lakṣmī, khiến Keśava (Viṣṇu) hoan hỷ vì lợi ích của vũ trụ—thì xin hãy làm chính việc ấy, vì thiện ích của các thế giới.

Verse 26

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वाऽनिंदद्वृषध्वजः । स कथं वनितां देवी स्वेच्छया संग्रहीष्यति

Thấy nơi ta chỉ một chút ước muốn về người thương, Vṛṣadhvaja (Śiva), bậc vô tỳ vết, còn chẳng hề thuận nhận. Vậy thì làm sao một nữ nhân thế gian—dù là nữ thần—lại có thể được Ngài tự ý chấp nhận?

Verse 27

हरे गृहीतकांते तु कथं सृष्टिश्शुभावहा । आद्यंतमध्ये चैतस्य हेतौ तस्मिन्विरागिणि

Ôi Hari, khi Ngài đã nhận người yêu dấu (Lakṣmī), thì làm sao công cuộc tạo hóa—vốn được nói là cát tường—có thể vận hành, nếu chính nguyên nhân của nó, Đấng ở đầu, ở cuối và ở giữa muôn loài, vẫn là bậc ly dục xuất trần (Śiva)?

Verse 28

इति चिंतापरो नाहं त्वदन्यं शरणं हितम् । कृच्छ्रवांस्तेन विश्वस्य हितायैतत्कुरुष्व मे

Vì thế, trong nỗi lo nghĩ bồn chồn, ta chẳng thấy nơi nương tựa lành nào ngoài Ngài. Bởi vậy, dẫu khó khăn, vì phúc lợi của toàn thế giới, xin hãy làm điều này cho ta.

Verse 29

न विष्णुस्तस्य मोहाय न लक्ष्मीर्न मनोभवः । न चाप्यहं जगन्मातर्नान्यस्त्वां कोपि वै विना

Không phải Viṣṇu, không phải Lakṣmī, cũng không phải Manobhava (Kāma) có thể gieo mê hoặc lên Ngài. Ta cũng không thể. Ôi Mẹ của muôn thế giới—thật chẳng có ai khác ngoài Người làm được điều ấy.

Verse 30

तस्मात्त्वं दक्षजा भूत्वा दिव्यरूपा महेश्वरी । तत्पत्नी भव मद्भक्त्या योगिनं मोहयेश्वरम्

Vì thế, ô Đại Nữ Thần Mahēśvarī, hãy trở thành con gái của Dakṣa, mang lấy dung mạo thiêng liêng. Nhờ lòng sùng kính đối với Ta, hãy làm hiền thê của vị yogin ấy—Đấng Tối Thượng Śiva—và khiến Ngài say đắm.

Verse 31

दक्षस्तपति देवेशि क्षीरोदोत्तरतीरगः । त्वामुद्दिश्य समाधाय मनस्त्वयि दृढव्रतः

Ôi Nữ Thần, Đấng Chủ Tể của chư Thiên, Dakṣa đang tu khổ hạnh trên bờ phía bắc của Biển Sữa. Với lời nguyện kiên cố, ông gom tâm vào định, chỉ chuyên nhất quán niệm nơi Ngài.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सा चिंतामाप शिवा तदा । उवाच च स्वमनसि विस्मिता जगदम्बिका

Brahmā nói: Nghe những lời ấy, Śivā liền rơi vào suy tư sâu thẳm. Mẹ của vũ trụ—kinh ngạc—đã tự nói trong chính lòng mình.

Verse 33

देव्युवाच । अहो सुमहदाश्चर्यं वेदवक्तापि विश्वकृत् । महाज्ञानपरो भूत्वा विधाता किं वदत्ययम्

Nữ Thần nói: “Ôi, thật là điều kỳ diệu lớn lao! Dẫu Brahmā là đấng tuyên thuyết Veda và là kẻ tạo dựng thế gian, an trụ trong đại trí, vậy Đấng Tạo Hóa này đang nói điều chi?”

Verse 34

विधेश्चेतसि संजातो महामोहोऽसुखावहः । यद्वरं निर्विकारं तं संमोहयितुमिच्छति

Trong tâm của Vidhe (Phạm Thiên Brahmā) khởi lên một đại mê vọng, kẻ đem đến sầu khổ; và ông muốn làm cho Đấng tối thắng kia—bất biến, không hề biến đổi—phải rơi vào mê hoặc.

Verse 35

हरमोहवरं मत्तस्समिच्छति विधिस्त्वयम् । को लाभोस्यात्र स विभुर्निर्मोहो निर्विकल्पकः

Ngươi nói rằng Vidhi (Phạm Thiên Brahmā) cầu nơi ta ân huệ làm mê hoặc Hara. Điều ấy có lợi ích gì chăng? Đấng Chúa tể bao trùm khắp ấy vốn không mê lầm, vượt ngoài mọi đối đãi của khái niệm.

Verse 36

परब्रह्माख्यो यश्शंभुर्निर्गुणो निर्विकारवान् । तस्याहं सर्वदा दासी तदाज्ञावशगा सदा

Śambhu, Đấng được gọi là Phạm Thiên Tối Thượng, vô thuộc tính và không biến đổi—con mãi là tỳ nữ của Ngài, luôn nương theo thánh lệnh của Ngài.

Verse 37

स एव पूर्णरूपेण रुद्रनामाभवच्छिवः । भक्तोद्धारणहेतोर्हि स्वतंत्रः परमेश्वरः

Chính Ngài—Śiva—hiển lộ trong viên mãn toàn thể và được biết đến với danh xưng Rudra. Quả thật, Đấng Tối Thượng, hoàn toàn tự tại, đã làm vậy vì mục đích nâng đỡ và cứu độ các tín đồ của Ngài.

Verse 38

हरेर्विधेश्च स स्वामी शिवान्न्यूनो न कर्हिचित् । योगादरो ह्यमायस्थो मायेशः परतः परः

Ngài là Chúa tể cả của Hari (Viṣṇu) và Đấng Sắp Đặt (Brahmā), chẳng khi nào kém hơn Śiva. Ngài tôn kính Yoga, an trụ vượt ngoài huyễn mê; là Chúa của Māyā, và là Đấng Tối Thượng vượt trên mọi tối thượng.

Verse 39

मत्वा तमात्मजं ब्रह्मा सामान्यसुरसंनिभम् । इच्छत्ययं मोहयितुमतोऽज्ञानविमोहितः

Brahmā tưởng Ngài ấy là con mình, lại cho rằng chỉ giống một vị thiên thần bình thường; bị vô minh che lấp, Brahmā muốn làm cho Ngài ấy mê hoặc.

Verse 40

न दद्यां चेद्वरं वेदनीतिर्भ्रष्टा भवेदिति । किं कुर्यां येन न विभुः क्रुद्धस्स्यान्मे महेश्वरः

“Nếu ta không ban ân huệ, thì trật tự chính pháp do Veda truyền dạy sẽ bị tổn hại. Ta phải làm gì để Đấng Toàn Năng—Mahādeva—không nổi giận với ta?”

Verse 41

ब्रह्मो वाच । विचार्य्येत्थं महेशं तं सस्मार मनसा शिवा । प्रापानुज्ञां शिवस्याथोवाच दुर्गा च मां तदा

Brahmā nói: Suy xét như vậy, Śivā (Satī) liền thầm tưởng niệm Maheśa trong tâm. Rồi, sau khi được Śiva cho phép, Durgā đã nói với ta vào lúc ấy.

Verse 42

दुर्गोवाच । यदुक्तं भवता ब्रह्मन् समस्तं सत्यमेव तत् । मदृते मोहयित्रीह शंकरस्य न विद्यते

Durgā nói: “Hỡi Bà-la-môn, mọi điều ngài đã nói đều hoàn toàn chân thật. Ngoài ta ra, ở đây không có sức lực mê hoặc nào có thể làm Śaṅkara (Śiva) lầm lạc.”

Verse 43

हरेऽगृहीतदारे तु सृष्टिनैषा सनातनी । भविष्यतीति तत्सत्यं भवता प्रतिपादितम्

“Hỡi Hari, chừng nào ngài chưa nhận phối ngẫu, thì sự sáng tạo nguyên sơ này không thể vận hành theo dòng chảy vĩnh hằng. Vì vậy, điều ngài khẳng định—rằng nó nhất định sẽ thành—là chân thật.”

Verse 44

ममापि मोहने यन्नो विद्यतेस्य महाप्रभोः । त्वद्वाक्याद्विगुणो मेद्य प्रयत्नोऽभूत्स निर्भरः

Ngay cả trong cơn mê muội của chính con, con cũng chưa thật sự hiểu được Đại Chúa Tể ấy. Nhưng nhờ lời của ngài, nỗ lực chân thành của con đã tăng gấp đôi, và con đã dốc lòng thực hành với quyết tâm trọn vẹn.

Verse 45

अहं तथा यतिष्यामि यथा दारपरिग्रहम् । हरः करिष्यति विधे स्वयमेव विमोहितः

“Con sẽ nỗ lực sao cho Hara (Śiva) chấp nhận một người vợ. Ôi Vidhe (Brahmā), bị māyā của con làm mê hoặc, Ngài ấy sẽ tự mình làm điều đó theo ý riêng.”

Verse 46

सतीमूर्तिमहं धृत्वा तस्यैव वशवर्तिनी । भविष्यामि महाभागा लक्ष्मीर्विष्णोर्यथा प्रिया

Mang lấy hình tướng Satī, con sẽ trở nên hoàn toàn tận hiến và thuận phục chỉ riêng Ngài, hỡi bậc phúc đức—được Chúa Śiva yêu thương, như Lakṣmī là người được Viṣṇu yêu dấu.

Verse 47

यथा सोपि मयैवेय वशवर्ती सदा भवेत् । तथा यत्नं करिष्यामि तस्यैव कृपया विधे

“Để Ngài ấy cũng luôn ở trong ảnh hưởng của con, con sẽ nỗ lực đúng như vậy—nhờ chính ân sủng của Ngài ấy, ô Vidhe (Brahmā).”

Verse 48

उत्पन्ना दक्षजायायां सतीरूपेण शंकरम् । अहं सभाजयिष्यामि लीलया तं पितामह

Sinh từ người vợ của Dakṣa trong hình tướng Satī, ta sẽ, như một cuộc hí lạc thiêng liêng, tôn kính Śaṅkara (Śiva); nhờ đó cũng là tôn kính Ngài, hỡi Tổ phụ Brahmā.

Verse 49

यथान्यजंतुरवनौ वर्तते वनितावशे । मद्भक्त्या स हरो वामावशवर्ती भविष्यति

Như loài hữu tình tầm thường trên đời sống dưới quyền của người nữ, cũng vậy—nhờ lòng bhakti đối với Ta, Hara (Śiva) sẽ trở thành kẻ chịu ảnh hưởng của Ta.

Verse 50

ब्रह्मोवाच । मह्यमित्थं समाभाष्य शिवा सा जगदम्बिका । वीक्ष्यमाणा मया तात तत्रैवांतर्दधे ततः

Phạm Thiên nói: “Sau khi nói với ta như vậy, Thánh Mẫu Śivā—Mẹ của vũ trụ—trong lúc ta đang dõi nhìn, hỡi con yêu, liền ẩn thân và biến mất ngay tại chỗ ấy.”

Verse 51

तस्यामंतर्हितायां तु सोहं लोकपितामहः । अगमं यत्र स्वसुतास्तेभ्यस्सर्वमवर्णयम्

Khi nàng (Satī) đã ẩn mất khỏi tầm mắt, ta—Phạm Thiên, bậc Tổ phụ của các thế giới—đi đến nơi các con trai ta đang ở và thuật lại cho họ trọn vẹn mọi điều đã xảy ra.