Niṣādasya Bhillasya Itihāsaḥ — Śivarātri-vrata-prabhāvaḥ (The Hunter’s Account and the Efficacy of the Śivarātri Observance)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत ते वचनं श्रुत्वा परानन्दं वयं गताः । विस्तरात्कथय प्रीत्या तदेव व्रतमुत्तमम्

Các bậc hiền triết thưa: “Bạch Sūta, nghe lời ngài chúng con được an lạc tối thượng. Xin vì lòng từ ái mà thuật lại tường tận chính lời thệ nguyện thù thắng ấy—pháp trì giới (vrata) cao quý nhất.”

Verse 2

कृतं पुरा तु केनेह सूतैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वाप्यज्ञानतश्चैव प्राप्तं किं फलमुत्तमम्

“Bạch Sūta, thuở xưa ai đã thực hành lời thệ nguyện thù thắng này tại đây? Và dù thực hiện trong vô minh, thì khi làm vẫn đạt được quả báo tối thượng nào?”

Verse 3

सूत उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे कथयामि पुरातनम् । इतिहासं निषादस्य सर्वपापप्रणाशनम्

Sūta đáp: “Hỡi các bậc hiền triết, xin hãy lắng nghe. Ta sẽ kể một chuyện tích xưa—câu chuyện về một người Niṣāda—có năng lực diệt trừ mọi tội lỗi.”

Verse 4

पुरा कश्चिद्वने भिल्लो नाम्ना ह्यासीद्गुरुद्रुहः । कुटुम्बी बलवान्क्रूरः क्रूरकर्मपरायणः

Thuở xưa, trong một khu rừng, có một người Bhilla (thợ săn bộ tộc) tên là Gurudruha. Ông là gia chủ, mạnh mẽ và hung bạo, luôn chuyên tâm vào những việc tàn nhẫn.

Verse 5

निरन्तरं वने गत्वा मृगान्हन्ति स्म नित्यशः । चौर्य्यं च विविधं तत्र करोति स्म वने वसन्

Hắn luôn vào rừng, ngày nào cũng giết nai; và khi sống giữa chốn rừng sâu, hắn còn phạm đủ thứ trộm cắp khác nhau.

Verse 6

बाल्यादारभ्य तेनेह कृतं किंचिच्छुभं नहि । महान्कालो व्यतीयाय वने तस्य दुरात्मनः

Từ thuở ấu thơ, hắn chưa từng làm dù chỉ một việc lành cát tường nào. Thời gian dài đằng đẵng đã trôi qua đối với kẻ tâm địa ác ấy, sống trong rừng.

Verse 7

कदाचिच्छिवरात्रिश्च प्राप्तासीत्तत्र शोभना । न दुरात्मा स्म जानाति महद्वननिवासकृत्

Có một lần, đêm thiêng cát tường của Śiva (Śivarātri) rực rỡ giáng đến nơi ấy; nhưng kẻ tâm ác kia—sống trong đại ngàn—lại chẳng nhận ra sự linh thánh của đêm ấy.

Verse 8

एतस्मिन्समये भिल्लो मात्रा पित्रा स्त्रिया तथा । प्रार्थितश्च क्षुधाऽविष्टैर्भक्ष्यं देहि वनेचर

Ngay lúc ấy, người Bhilla (kẻ ở rừng) bị mẹ, cha và cả vợ mình—đang khổ sở vì đói—khẩn cầu rằng: “Ôi người đi rừng, xin cho chúng tôi chút đồ ăn.”

Verse 9

इति संप्रार्थितः सोऽपि धनुरादाय सत्वरम् । जगाम मृगहिंसार्थं बभ्राम सकलं वनम्

Được khẩn cầu như vậy, ông liền vội vã cầm cung lên, ra đi săn nai; lang thang khắp nơi, ông đi khắp cả khu rừng.

Verse 10

दैवयोगात्तदा तेन न प्राप्तं किंचिदेव हि । अस्तप्राप्तस्तदा सूर्यस्स वै दुःखमुपागतः

Do sự xoay vần của số mệnh, lúc ấy ông chẳng được gì cả. Và khi mặt trời sắp lặn, ông thật sự rơi vào nỗi buồn khổ.

Verse 11

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न प्राप्तं मेऽद्य किंचन । बालाश्च ये गृहे तेषां किं पित्रोश्च भविष्यति

“Giờ ta phải làm gì, và nên đi đâu? Hôm nay ta chẳng được gì cả. Còn những đứa trẻ nhỏ ở nhà—chúng sẽ ra sao, và cha mẹ chúng sẽ ra sao?”

Verse 12

मदीयं वै कलत्रं च तस्याः किंचिद्भविष्यति । किंचिद्गृहीत्वा हि मया गंतव्यं नान्यथा भवेत्

“Nàng quả là vợ ta, và trong của cải của nàng cũng có một phần thuộc về ta. Vì thế, ta phải ra đi chỉ sau khi lấy được chút gì; không thể khác được.”

Verse 13

इत्थं विचार्य स व्याधो जलाशय समीपगः । जलावतरणं यत्र तत्र गत्वा स्वयं स्थितः

Suy nghĩ như thế, người thợ săn đến gần hồ nước. Đi tới chỗ có lối xuống nước, ông tự mình đứng chờ tại đó.

Verse 14

अवश्यमत्र कश्चिद्वै जीवश्चैवागमिष्यति । तं हत्वा स्वगृहं प्रीत्या यास्यामि कृतकार्यकः

“Ắt hẳn sẽ có một sinh linh nào đó đến đây. Giết hắn rồi, ta sẽ trở về nhà mình trong niềm hả dạ, coi như việc đã thành.”

Verse 15

इति मत्वा स वै वृक्षमेकं बिल्वेतिसंज्ञकम् । समारुह्य स्थितस्तत्र जलमादाय भिल्लकः

Nghĩ vậy, Bhillaka trèo lên một cây gọi là bilva và đứng yên tại đó, tay cầm nước.

Verse 16

कदा यास्यति कश्चिद्वै कदा हन्यामहं पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय स्थितोऽसौ क्षुत्तृषान्वितः

Hắn nghĩ: “Bao giờ mới có kẻ đến? Bao giờ ta lại ra tay?”, rồi giữ chặt ý định ấy trong tâm, đứng đó trong cơn đói khát.

Verse 17

तद्रात्रौ प्रथमे यामे मृगी त्वेका समागता । तृषार्ता चकिता सा च प्रोत्फालं कुर्वती तदा

Đêm ấy, vào canh đầu, chỉ một con nai cái đến nơi đó. Bị cơn khát hành hạ và hoảng sợ, nó bắt đầu nhảy nhót bồn chồn ngay lúc ấy.

Verse 18

तां दृष्ट्वा च तदा तेन तद्वधार्थमथो शरः । संहृष्टेन द्रुतं विष्णो धनुषि स्वे हि संदधे

Thấy nó khi ấy, Viṣṇu vui mừng và hành động mau lẹ, liền đặt mũi tên lên chính cây cung của mình, với ý định giết nó.

Verse 19

इत्येवं कुर्वतस्तस्य जलं बिल्वदलानि च । पतितानि ह्यधस्तत्र शिवलिंगमभूत्ततः

Khi ông cứ tiếp tục như vậy, nước và lá bilva rơi xuống phía dưới; và ngay tại chỗ ấy, một Śiva-liṅga đã hiển lộ.

Verse 20

यामस्य प्रथमस्यैव पूजा जाता शिवस्य च । तन्महिम्ना हि तस्यैव पातकं गलितन्तदा

Ngay trong canh đầu của đêm, việc thờ phụng Đức Śiva đã được cử hành. Nhờ uy quang của sự lễ bái ấy, tội lỗi của ông liền tan biến tức khắc.

Verse 21

तत्रत्यं चैव तच्छब्दं श्रुत्वा सा हरिणी भिया । व्याधं दृष्ट्वा व्याकुला हि वचनं चेदमब्रवीत्

Nghe tiếng động ở đó, con nai cái hoảng sợ. Thấy người thợ săn, nàng bối rối và nói những lời này.

Verse 22

मृग्युवाच । किं कर्तुमिच्छसि व्याध सत्यं वद ममाग्रतः । तच्छुत्वा हरिणीवाक्यं व्याधो वचनमब्रवीत्

Nai cái nói: “Hỡi thợ săn, ngươi muốn làm gì? Hãy nói thật trước mặt ta.” Nghe lời nai cái, người thợ săn liền đáp lời.

Verse 23

कुटुम्बं पोषितं नित्यं कृत्वा पापान्यनेकशः । एवं पापानि हा कृत्वा का गतिर्मे भविष्यति

“Ta hằng nuôi dưỡng gia quyến, nhưng trong quá trình ấy đã phạm vô số tội lỗi. Ôi than—đã gây nên những nghiệp ác như vậy, số phận nào sẽ đến với ta?”

Verse 24

किं करोमि क्व गच्छामि ह्युपायं रचयाम्यहम् । इत्थं विचार्यं सा तत्र वचनं चेदमब्रवीत्

“Ta phải làm gì? Ta phải đi đâu? Quả thật, ta sẽ bày ra phương kế nào đây?” Nghĩ như thế, nàng liền nói những lời này tại đó.

Verse 25

मृग्युवाच । मन्मांसेन सुखं ते स्याद्देहस्यानर्थकारिणः । अधिकं किं महत्पुण्यं धन्याहं नात्र संशयः

Mṛgī nói: “Xin người được thỏa lòng nhờ thịt của ta—dẫu thân này chỉ là kẻ gây điều bất tường. Còn công đức nào lớn lao, cao cả hơn thế? Ta thật là kẻ hữu phúc—không chút nghi ngờ.”

Verse 27

परं तु शिशवो मेऽद्य वर्तंते स्वाश्रमेऽखिलाः । भगिन्यै तान्समर्प्यैव प्रायास्ये स्वामिनेऽथ वा

Nhưng hiện nay tất cả con thơ của ta đều ở trong am thất của chính ta. Trao gửi chúng cho chị gái ta xong, ta sẽ lên đường—quả thật, ta sẽ đi đến với đấng Chúa tể của ta.

Verse 28

न मे मिथ्यावचस्त्वं हि विजानीहि वनेचर । आयास्येह पुनश्चेह समीपं ते न संशयः

Hỡi người ở chốn rừng sâu, hãy biết chắc rằng lời ta không hề dối trá. Ta sẽ lại đến đây, và nhất định trở về bên ngươi—không có chút nghi ngờ nào.

Verse 29

स्थिता सत्येन धरणी सत्येनैव च वारिधिः । सत्येन जलधाराश्च सत्ये सर्वम्प्रतिष्ठितम्

Nhờ Chân Lý mà đất đứng vững; nhờ Chân Lý mà biển cả bền lâu. Nhờ Chân Lý mà các dòng nước chảy—trên Chân Lý, muôn sự trong đời đều được an lập.

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तोऽपि तया व्याधो न मेने तद्वचो यदा । तदा सुविस्मिता भीता वचनं साब्रवीत्पुनः

Sūta nói: Dẫu nàng đã nói như vậy, khi người thợ săn vẫn không chịu nhận lời, nàng vô cùng kinh ngạc và sợ hãi, rồi lại cất lời lần nữa.

Verse 31

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि शपथं हि करोम्यहम् । आगच्छेयं यथा ते न समीपं स्वगृहाद्गता

Con nai cái nói: “Hãy nghe đây, hỡi người thợ săn; ta sẽ nói rõ—ta xin thề. Nguyện cho ta không thể trở lại gần ngươi nữa, sau khi đã về đến nhà mình.”

Verse 32

ब्राह्मणो वेदविक्रेता सन्ध्याहीनस्त्रिकालकम् । स्त्रियस्स्वस्वामिनो ह्याज्ञां समुल्लंघ्य क्रियान्विताः

Một bà-la-môn đem bán kinh Veda, kẻ bỏ bê nghi lễ Sandhyā ba thời mỗi ngày, và những người phụ nữ tuy làm việc thiện pháp nhưng lại vượt trái mệnh lệnh của chính chồng mình—đều được tuyên là kẻ phạm lỗi đối với chánh dharma.

Verse 33

कृतघ्ने चैव यत्पापं तत्पापं विमुखे हरे । द्रोहिणश्चैव यत्पापं तत्पापं धर्मलंघने

Tội lỗi của kẻ vô ân—chính tội ấy giáng xuống người quay lưng với Chúa Hara (Śiva). Và tội lỗi của kẻ phản bội—chính tội ấy giáng xuống người vượt phạm, chà đạp dharma.

Verse 34

विश्वासघातके तच्च तथा वै छलकर्तरि । तेन पापेन लिम्पामि यद्यहं नागमे पुनः

“Nếu ta không trở lại nữa, thì xin cho ta bị nhuốm chính tội ấy—tội phản bội niềm tin và hành vi gian trá, lừa dối.”

Verse 35

इत्याद्यनेकशपथान्मृगी कृत्वा स्थिता यदा । तदा व्याधस्य विश्वस्य गच्छेति गृहमब्रवीत्

Sau khi bắt chàng thề nhiều lời như thế, nàng ở lại đó, đã hóa thân thành một con nai cái. Rồi nàng nói với người thợ săn Viśva: “Hãy về nhà.”

Verse 36

मृगी हृष्टाजलं पीत्वा गता स्वाश्रममण्डलम् । तावच्च प्रथमो यामस्तस्य निद्रां विना गतः

Uống nước một cách hoan hỷ, nai cái trở về khu vực tịnh thất của mình. Trong khi ấy, canh đầu của đêm đã trôi qua đối với chàng mà không hề chợp mắt.

Verse 37

तदीया भगिनी या वै मृगी च परिभाविता । तस्या मार्गं विचिन्वन्ती ह्याजगाम जलार्थिनी

Bấy giờ, chị của nàng—cũng là một nai cái—vốn đang ưu phiền, đi tìm nước, vừa dò dẫm tìm lại lối đi của mình.

Verse 38

तां दृष्ट्वा च स्वयं भिल्लोऽकार्षीद्बाणस्य कर्षणम् । पूर्ववज्जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

Vừa trông thấy nàng, chính người thợ săn đã kéo lùi mũi tên lại. Như trước, những chiếc lá đẫm nước rơi xuống trên Śiva.

Verse 39

यामस्य च द्वितीयस्य तेन शंभोर्महात्मनः । पूजा जाता प्रसंगेन व्याधस्य सुखदायिनी

Rồi vào canh thứ hai, do một cơ duyên nhiệm mầu, người thợ săn ấy đã dâng lễ thờ phụng Đại Tâm Thánh Chủ Śambhu; và sự lễ bái ấy trở thành nguồn hoan hỷ cùng lợi lạc công đức cho ông.

Verse 40

मृगी सा प्राह तं दृष्ट्वा किं करोषि वनेचर । पूर्ववत्कथितं तेन तच्छ्रुत्वाह मृगी पुनः

Thấy ông, con nai cái nói: “Này người ở rừng, ông đang làm gì vậy?” Ông đáp lại y như trước; nghe xong lời ấy, nai cái lại cất tiếng nói lần nữa.

Verse 41

मृग्युवाच । धन्याहं श्रूयतां व्याध सफलं देहधारणम् । अनित्येन शरीरेण ह्युपकारो भविष्यति

Nai cái thưa: “Ta thật có phước. Xin nghe đây, hỡi thợ săn—việc mang thân này của ta nay đã thành tựu quả lành. Dẫu thân này vô thường, một sự phụng sự thiêng liêng và lợi ích vẫn sẽ được hoàn thành.”

Verse 42

परन्तु मम बालाश्च गृहे तिष्ठन्ति चार्भकाः । भर्त्रे तांश्च समर्प्यैव ह्यागमिष्याम्यहं पुनः

“Nhưng các con thơ của thiếp đang ở nhà—vẫn còn bé dại. Sau khi gửi chúng cho phu quân, thiếp sẽ trở lại nơi này.”

Verse 43

व्याध उवाच । त्वया चोक्तं न मन्येहं हन्मि त्वां नात्र संशयः । तच्छुत्वा हरिणी प्राह शपथं कुर्वती हरे

Người thợ săn nói: “Ta không tin lời ngươi. Ta sẽ giết ngươi—không còn nghi ngờ gì.” Nghe vậy, nai cái thưa, vừa lập lời thề trang nghiêm: “Ôi, thợ săn!”

Verse 44

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नागच्छेयं पुनर्यदि । वाचा विचलितो यस्तु सुकृतं तेन हारितम्

Nai cái nói: “Hãy nghe đây, hỡi thợ săn—ta sẽ nói. Nếu ta không trở lại nữa, hãy biết rằng: kẻ nào vì lời nói mà dao động, bội tín, thì chính kẻ ấy làm tiêu tán công đức đã tích lũy.”

Verse 45

परिणीता स्त्रियं हित्वा गच्छत्यन्यां च यः पुमान् । वेदधर्मं समुल्लंघ्य कल्पितेन च यो व्रजेत्

Người đàn ông nào bỏ người vợ cưới hỏi đúng pháp rồi đi theo người đàn bà khác, lại vượt qua khuôn phép dharma của Veda mà hành xử theo ý nghĩ tự đặt ra, thì kẻ ấy lạc khỏi con đường đã định và rơi vào adharma.

Verse 46

विष्णुभक्तिसमायुक्तः शिवनिन्दां करोति यः । पित्रोः क्षयाहमासाद्य शून्यं चैवाक्रमेदिह

Kẻ nào tuy chuyên tâm sùng kính Viṣṇu mà lại buông lời phỉ báng Śiva—khi sự suy tàn của dòng tộc tổ tiên giáng xuống, người ấy ngay tại đời này bị diệt vong và rơi vào trạng thái trống rỗng (khô cạn tâm linh).

Verse 47

कृत्वा च पारतापं हि करोति वचनं पुनः । तेन पापेन लिंपामि नागच्छेयं पुनर्यदि

“Đã gây nên lỗi lầm nặng nề ấy, hắn lại còn nói lần nữa bằng những lời cam đoan. Chính bởi tội ấy mà ta bị ô nhiễm—nếu ta còn quay lại nơi đó.”

Verse 48

सूत उवाच । इत्युक्तश्च तया व्याधो गच्छेत्याह मृगीं च सः । सा मृगी च जलं पीत्वा हृष्टाऽगच्छत्स्वमाश्रमम्

Sūta nói: Được nàng nói như vậy, người thợ săn bảo nai cái: “Hãy đi.” Nai cái uống nước xong, lòng hân hoan, trở về am thất của mình.

Verse 49

तावद्द्वितीयो यामो वै तस्य निद्रां विना गतः । एतस्मिन्समये तत्र प्राप्ते यामे तृतीयके

Vì thế, canh hai của đêm ấy đã trôi qua đối với chàng mà không hề chợp mắt. Và đúng vào lúc ấy, khi canh ba đến nơi đó, sự việc kế tiếp liền mở ra.

Verse 50

ज्ञात्वा विलंबं चकितस्तदन्वेषणतत्परः । तद्यामे मृगमद्राक्षीज्जलमार्गगतं ततः

Nhận ra sự chậm trễ, chàng giật mình lo lắng và chuyên tâm đi tìm. Rồi ngay trong canh ấy, chàng thấy con nai đang men theo một lối nước—như dòng suối chảy.

Verse 51

पुष्टं मृगं च तं दृष्ट्वा हृष्टो वनचरस्स वै । शरं धनुषि संधाय हन्तुं तं हि प्रचक्रमे

Thấy con nai béo tốt ấy, người sống trong rừng liền mừng rỡ. Chàng lắp mũi tên vào cung và lập tức toan giết nó.

Verse 52

तदैवं कुर्वतस्तस्य बिल्वपत्राणि कानिचित् । तत्प्रारब्धवशाद्विष्णो पतितानि शिवोपरि

Ngay lúc ấy, khi ông đang làm như vậy, vài lá bilva—do sức mạnh của nghiệp duyên đã khởi—rơi khỏi Viṣṇu và đáp xuống trên Śiva.

Verse 53

तेन तृतीययामस्य तद्रात्रौ तस्य भाग्यतः । पूजा जाता शिवस्यैव कृपालुत्वं प्रदर्शितम्

Nhờ phúc duyên của ông, trong canh ba của đêm ấy, lễ thờ phụng Śiva đã được thành tựu; và qua đó, lòng từ mẫn của Śiva được hiển lộ rõ ràng.

Verse 54

श्रुत्वा तत्र च तं शब्दं किं करोषीति प्राह सः । कुटुम्बार्थमहं हन्मि त्वां व्याधश्चेति सोब्रवीत्

Nghe tiếng động ở đó, ông hỏi: “Ngươi đang làm gì?” Người thợ săn đáp: “Vì miếng ăn của gia đình ta, ta giết—cả ngươi nữa—bởi ta là thợ săn.”

Verse 55

तच्छ्रुत्वा व्याधवचनं हरिणो हृष्टमानसः । द्रुतमेव च तं व्याधं वचनं चेदमब्रवीत्

Nghe lời người thợ săn, con nai hoan hỷ trong lòng. Không chần chừ, nó liền nói với người thợ săn ấy và thốt ra những lời này.

Verse 56

हरिण उवाच । धन्योहं पुष्टिमानद्य भवत्तृप्तिर्भविष्यति । यस्यांगं नोपकाराय तस्य सर्वं वृथा गतम्

Hariṇa nói: “Hôm nay ta thật phước lành, được nuôi dưỡng đầy đủ—cơn đói của ngươi sẽ được thỏa. Vì thân của kẻ không dùng để làm lợi ích cho người khác, thì mọi sự đều trở nên uổng phí, hư không.”

Verse 57

यो वै सामर्थ्ययुक्तश्च नोपकारं करोति वै । तत्सामर्थ्यं भवेद्व्यर्थं परत्र नरकं व्रजेत्

Kẻ có năng lực mà không chịu làm việc giúp đời, thì chính năng lực ấy hóa vô ích; và về sau, người ấy phải sa vào địa ngục.

Verse 58

परन्तु बालकान् स्वांश्च समर्प्य जननीं शिशून् । आश्वास्याप्यथ तान् सर्वानागमिष्याम्यहं पुनः

“Nhưng trước hết, ta sẽ gửi những đứa con thơ của ta cho mẹ chúng, an ủi tất cả, rồi ta sẽ trở lại.”

Verse 59

इत्युक्तस्तेन स व्याधो विस्मितोतीव चेतसि । मनाक् शुद्धमनानष्टपापपुंजो वचोऽब्रवीत्

Được người ấy nói như vậy, người thợ săn vô cùng kinh ngạc trong lòng. Tâm trí ông phần nào thanh tịnh, khối tội lỗi bắt đầu tan rã, rồi ông cất lời như sau.

Verse 60

व्याध उवाच । ये ये समागताश्चात्र तेते सर्वे त्वया यथा । कथयित्वा गता ह्यत्र नायान्त्यद्यापि वंचकाः

Người thợ săn nói: “Tất cả những ai đến đây—không sót một ai—đều đã được ngài khuyên dạy đúng lẽ rồi ra đi. Thế mà đến nay, bọn lừa dối ấy vẫn chưa quay lại đây.”

Verse 61

त्वं चापि संकटे प्राप्तो व्यलीकं च गमिष्यसि । मम सञ्जीवनं चाद्य भविष्यति कथं मृग

Ngươi cũng đã rơi vào cơn nguy khốn và sẽ bị đưa đến nỗi hổ thẹn. Ôi hươu kia, hôm nay việc ta được hồi sinh—được trở lại sự sống—làm sao có thể xảy ra?

Verse 62

मृग उवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नानृतं विद्यते मयि । सत्येन सर्वं ब्रह्माण्डं तिष्ठत्येव चराचरम्

Con nai nói: “Hãy nghe đây, hỡi thợ săn; ta sẽ nói. Trong ta không có điều dối trá. Chính nhờ Chân thật mà toàn thể vũ trụ này—hữu động và vô động—được nâng đỡ mà tồn tại.”

Verse 63

यस्य वाणी व्यलीका हि तत्पुण्यं गलितं क्षणात् । तथापि शृणु वै सत्यां प्रतिज्ञां मम भिल्लक

Kẻ nào lời nói dối trá thì công đức của kẻ ấy tan chảy trong khoảnh khắc. Dẫu vậy, hỡi Bhillaka, hãy nghe lời thệ nguyện chân thật của ta.

Verse 64

सन्ध्यायां मैथुने घस्रे शिवरात्र्यां च भोजने । कूटसाक्ष्ये न्यासहारे संध्याहीने द्विजे तथा

Giao hợp vào lúc hành lễ Sandhyā, ăn ban ngày trong đêm Śivarātri, làm chứng gian, chiếm đoạt của ký thác, và cũng vậy, người hai lần sinh (dvija) bỏ bê việc thờ phụng Sandhyā—đó là những hành vi lỗi nặng trong giới luật dành cho người sùng kính Śiva.

Verse 65

शिवहीनं मुखं यस्य नोपकर्ता क्षमोऽपि सन् । पर्वणि श्रीफलस्यैव त्रोटनेऽभक्ष्यभक्षणे

Dẫu người ấy có năng lực đi nữa, kẻ mà miệng không có sự tưởng niệm Śiva thì chẳng thể thật sự làm lợi ích—như trong ngày lành, bổ trái dừa mà lại ăn điều không nên ăn, rốt cuộc chỉ là việc rỗng không, trái phép.

Verse 66

असंपूज्य शिवं भस्मरहितश्चान्नभुक् च यः । एतेषां पातकं मे स्यान्नागच्छेयं पुनर्यदि

“Nếu ta ăn uống mà chưa lễ bái Đức Śiva trước, hoặc thọ thực khi thân không có bhasma (tro thánh), thì tội lỗi của những việc ấy xin đổ lên ta—nguyện ta đừng bao giờ trở lại trạng thái ấy nữa.”

Verse 67

शिव उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य गच्छ शीघ्रं समाव्रज । स व्याधेनैवमुक्तस्तु जलं पीत्वा गतो मृगः

Śiva phán: “Nghe lời ấy rồi: ‘Hãy đi—hãy trở lại mau.’” Vì thế, khi người thợ săn nói như vậy, con nai uống nước rồi rời đi.

Verse 68

ते सर्वे मिलितास्तत्र स्वाश्रमे कृतसुप्रणाः । वृत्तांतं चैव तं सर्वं श्रुत्वा सम्यक् परस्परम्

Tất cả họ tụ hội tại đó, trong đạo tràng của mình, với quyết tâm kiên cố và thiện chí cát tường. Rồi họ lần lượt nghe nhau thuật lại trọn vẹn mọi sự việc, và hiểu rõ tường tận.

Verse 69

गन्तव्यं निश्चयेनेति सत्यपाशेन यंत्रिताः । आश्वास्य बालकांस्तत्र गन्तुमुत्कण्ठितास्तदा

Bị trói chặt bởi sợi thòng lọng của chân lý—nghĩ rằng: “Nhất định phải đến đó”—họ trấn an bọn trẻ tại chỗ, rồi với lòng nôn nao khát khao, sẵn sàng lên đường.

Verse 70

मृगी ज्येष्ठा च या तत्र स्वामिनं वाक्यमब्रवीत् । त्वां विना बालका ह्यत्र कथं स्थास्यंति वै मृग

Tại đó, con nai cái lớn nhất thưa với chúa của mình: “Ôi nai đực, không có chàng, bầy con ở đây làm sao có thể ở lại và sống sót?”

Verse 71

प्रथमं तु मया तत्र प्रतिज्ञा च कृता प्रभो । तस्मान्मया च गन्तव्यं भवद्भ्यां स्थीयतामिह

Bạch Chúa tể, trước hết con đã lập lời thệ nguyện tại nơi ấy. Vì vậy con phải đi; còn hai vị hãy ở lại đây.

Verse 72

इति तद्वचनं श्रुत्वा कनिष्ठा वाक्यमब्रवीत् । अहं त्वत्सेविका चाद्य गच्छामि स्थीयतां त्वया

Nghe lời ấy, người em đáp: “Con là kẻ hầu hạ của người; hôm nay con sẽ đi. Người hãy ở lại đây.”

Verse 73

तच्छ्रुत्वा च मृगः प्राह गम्यते तत्र वै मया । भवत्यौ तिष्ठतां चात्र मातृतः शिशुरक्षणम्

Nghe vậy, con nai nói: “Ta nhất định sẽ đến đó. Hai người hãy ở lại đây, và từ phía người mẹ mà che chở cho đứa con non.”

Verse 74

तत्स्वामिवचनं श्रुत्वा मेनाते तन्न धर्मतः । प्रोचुः प्रीत्या स्वभर्तारं वैधव्ये जीवितं च धिक्

Nghe lời chồng, Menā không xem đó là điều hợp với chánh pháp. Với tình thương, nàng nói cùng phu quân: “Ôi, đáng khinh thay đời sống trong cảnh góa bụa!”

Verse 75

बालानाश्वास्य तांस्तत्र समर्प्य सहवासिनः । गतास्ते सर्व एवाशु यत्रास्ते व्याधसत्तमः

Sau khi an ủi bọn trẻ và giao chúng lại đó cho những người cùng cư trú chăm nom, tất cả liền vội vã cùng nhau đến nơi người thợ săn bậc nhất đang ở.

Verse 76

ते बाला अपि सर्वे वै विलोक्यानुसमागताः । एतेषां या गतिः स्याद्वै ह्यस्माकं सा भवत्विति

Ngay cả bọn trẻ, sau khi chứng kiến, cũng tụ họp lại và nói: “Bất cứ cảnh giới hay định mệnh tâm linh nào đến với các bậc sùng kính này, xin cho chính cảnh giới ấy cũng trở thành của chúng con.”

Verse 77

तान् दृष्ट्वा हर्षितो व्याधो बाणं धनुषि संदधे । पुनश्च जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

Thấy vậy, người thợ săn hoan hỷ, liền lắp mũi tên vào cung. Rồi lại nữa, những chiếc lá đẫm nước rơi xuống trên Đức Śiva (ở phía trên Ngài).

Verse 78

तेन जाता चतुर्थस्य पूजा यामस्य वै शुभा । तस्य पापन्तदा सर्वं भस्मसादभवत् क्षणात्

Nhờ hành động ấy, sự thờ phụng cát tường của yāma thứ tư (canh đêm) đã được hoàn thành đúng pháp. Và ngay trong khoảnh khắc đó, mọi tội lỗi của ông liền bị thiêu rụi thành tro.

Verse 79

मृगी मृगी मृगश्चोचुश्शीघ्रं वै व्याधसत्तम । अस्माकं सार्थकं देहं कुरु त्वं हि कृपां कुरु

Con nai cái, nai cái và nai đực kêu lên: “Mau lên, hỡi bậc thợ săn tối thượng! Xin khởi lòng từ mẫn, làm cho thân xác chúng tôi trở nên hữu ích—xin ban ân cho chúng tôi.”

Verse 80

शिव उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा व्याधो विस्मयमागतः । शिवपूजाप्रभावेण ज्ञानं दुर्लभमाप्तवान्

Đức Śiva phán: “Nghe lời ấy, người thợ săn bàng hoàng kinh ngạc. Và nhờ uy lực của việc thờ phụng Śiva, ông đã đạt được jñāna—tri kiến tâm linh hiếm có, khó bề đạt được.”

Verse 81

एते धन्या मृगाश्चैव ज्ञानहीनास्सुसंमताः । स्वीयेनैव शरीरेण परोपकरणे रताः

Phước thay những con nai ấy—dẫu không có tri thức giáo lý, chúng vẫn thật đáng kính—vì chính bằng thân mình, chúng luôn chuyên tâm phụng sự lợi ích cho kẻ khác.

Verse 82

मानुष्यं जन्म संप्राप्य साधितं किं मयाधुना । परकायं च संपीड्य शरीरं पोषितं मया

“Đã được sinh làm người, đến nay ta đã thành tựu được điều gì trên đường đạo? Khi hành hạ thân kẻ khác, ta chỉ nuôi lớn chính thân này mà thôi.”

Verse 84

कां वा गतिं गमिष्यामि पातकं जन्मतः कृतम् । इदानीं चिंतयाम्येवं धिग्धिक् च जीवनं मम

“Ta còn có thể đạt đến số phận nào, khi tội lỗi đã do ta gây từ thuở lọt lòng? Nay ta nghĩ như vậy—thật đáng hổ thẹn, đáng khinh thay chính mạng sống này của ta!”

Verse 85

इति ज्ञानं समापन्नो बाणं संवारयंस्तदा । गम्यतां च मृगश्रेष्ठा धन्याः स्थ इति चाब्रवीत्

Nhờ vậy, ông đạt được chánh tri kiến; bấy giờ liền kìm lại mũi tên và nói: “Hãy đi đi, hỡi loài nai thượng hạng; các ngươi thật là phước lành.”

Verse 86

शिव उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन प्रसन्नश्शंकरस्तदा । पूजितं च स्वरूपं हि दर्शयामास संमतम्

Śiva phán: Khi người ấy nói như vậy, Śaṅkara liền hoan hỷ. Rồi, được tôn thờ đúng phép, Đức Chúa đã hiển lộ chính thánh hình của Ngài—đáng kính và đầy ân từ.

Verse 87

संस्पृश्य कृपया शंभुस्तं व्याधं प्रीतितोऽब्रवीत् । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि व्रतेनानेन भिल्लक

Động lòng từ bi, Śambhu (Đức Śiva) chạm đến người thợ săn ấy và hoan hỷ nói: “Hãy thưa điều phúc nguyện của ngươi. Nhờ hạnh nguyện này, hỡi Bhillaka, Ta đã hài lòng về ngươi.”

Verse 88

व्याधोऽपि शिवरूपं च दृष्ट्वा मुक्तोऽभवत्क्षणात् । पपात शिवपादाग्रे सर्वं प्राप्तमिति बुवन्

Ngay cả người thợ săn, vừa chiêm ngưỡng chính thánh dung của Śiva, liền được giải thoát tức khắc. Ông ngã xuống trước bàn chân Śiva và thưa: “Con đã đạt được tất cả.”

Verse 89

शिवोऽपि सुप्रन्नात्मा नाम दत्वा गुहेति च । विलोक्य तं कृपादृष्ट्या तस्मै दिव्यान्वरानदात्

Śiva cũng vậy, với bản tính hoàn toàn từ ái, ban cho ông danh hiệu “Suprannātmā” và còn gọi ông là “Guha”. Rồi Ngài nhìn ông bằng ánh mắt bi mẫn và ban những ân phúc thiêng liêng.

Verse 90

शिव उवाच । शृणु व्याधाद्य भोगांस्त्वं भुंक्ष्व दिव्यान्यथेप्सितान् । राजधानीं समाश्रित्य शृंगवेरपुरे पराम्

Śiva phán: “Hãy nghe đây, hỡi người thợ săn. Từ hôm nay, hãy hưởng thụ những lạc thú cõi trời theo điều ngươi mong muốn, nương trú nơi kinh thành tối thượng tại Śṛṅgaverapura.”

Verse 91

अनपाया वंशवृद्धिश्श्लाघनीयः सुरैरपि । गृहे रामस्तव व्याध समायास्यति निश्चितम्

Hỡi người thợ săn, dòng dõi của ngươi sẽ tăng trưởng không suy giảm—đáng được chư thiên ca ngợi. Và chắc chắn rằng Rāma sẽ đến nhà ngươi.

Verse 92

करिष्यति त्वया मैत्री मद्भक्तस्नेहकारकः । मत्सेवासक्तचेतास्त्वं मुक्तिं यास्यसि दुर्लभाम्

Nhờ ngươi, tình bằng hữu sẽ được gây dựng—khơi dậy lòng mến thương đối với các tín đồ của Ta. Với tâm trí chuyên chú phụng sự Ta, ngươi sẽ đạt đến giải thoát (mokṣa) khó được.

Verse 93

एतस्मिन्नंतरे ते तु कृत्वा शंकरदर्शनम् । सर्वे प्रणम्य सन्मुक्तिं मृगयोनेः प्रपेदिरे

Trong lúc ấy, được chiêm bái Śaṅkara, tất cả đều cúi đầu đảnh lễ và chứng đắc giải thoát chân thật, thoát khỏi tái sinh trong loài thú.

Verse 94

विमानं च समारुह्य दिव्यदेहा गतास्तदा । शिवदर्शनमात्रेण शापान्मुक्ता दिवं गताः

Rồi họ lên cỗ xe trời, ra đi với thân thể thần diệu rực sáng. Chỉ nhờ một lần được darśana (chiêm bái) Đức Śiva, họ liền thoát khỏi lời nguyền và thăng lên cõi trời.

Verse 95

व्याधेश्वरः शिवो जातः पर्वते ह्यर्बुदाचले । दर्शनात्पूजनात्सद्यो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

Trên núi Arbuda, Đức Śiva hiển lộ thành Vyādheśvara. Chỉ cần chiêm bái và thờ phụng Ngài, người ta mau chóng đạt cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát).

Verse 96

व्याधोपि तद्दिनान्नूनं भोगान्स सुरसत्तम । भुक्त्वा रामकृपां प्राप्य शिवसायुज्यमाप्तवान्

Ngay cả người thợ săn ấy, ô bậc tối thượng trong chư thiên, ngay trong ngày đó chắc chắn đã hưởng các lạc thú cõi trời; rồi nhờ ân sủng của Rāma, ông đạt śiva-sāyujya—hợp nhất với Đức Śiva, sự nhất thể giải thoát.

Verse 97

अज्ञानात्स व्रतञ्चैतत्कृत्वा सायुज्यमाप्तवान् । किं पुनर्भक्तिसंपन्ना यान्ति तन्मयतां शुभाम्

Dẫu làm trong vô minh, ông vẫn thực hành lời nguyện này và đạt sāyujya—hợp nhất với Đức Śiva. Huống chi những ai đầy đủ bhakti lại càng đạt trạng thái cát tường tanmayatā—hoàn toàn hòa nhập trong Ngài.

Verse 98

विचार्य्य सर्वशास्त्राणि धर्मांश्चैवाप्यनेकशः । शिवरात्रिव्रतमिदं सर्वोत्कृष्टं प्रकीर्तितम्

Sau khi suy xét thấu đáo mọi kinh điển (śāstra) và nhiều nẻo đường của dharma, lời tuyên xưng rằng giới nguyện Śivarātri này là tối thượng trong tất cả các giới nguyện đã được xác lập.

Verse 99

व्रतानि विविधान्यत्र तीर्थानि विविधानि च । दानानि च विचित्राणि मखाश्च विविधास्तथा

Ở đây có nhiều loại giới nguyện, nhiều thánh địa hành hương (tīrtha); lại có những hình thức bố thí kỳ diệu, và cũng có nhiều loại tế lễ (makha) khác nhau.

Verse 100

तपांसि विविधान्येव जपाश्चैवाप्य नेकशः । नैतेन समतां यान्ति शिवरात्रिव्रतेन च

Dẫu có bao nhiêu pháp khổ hạnh (tapas) và vô số hình thức trì tụng (japa), cũng không thể sánh bằng giới nguyện Śivarātri; chúng không đạt đến công đức và hiệu lực tâm linh của việc giữ vrata Śivarātri.

Verse 101

तस्माच्छुभतरं चैतत्कर्तव्यं हितमीप्सुभिः । शिवरात्रिव्रतन्दिव्यं भुक्ति मुक्तिप्रदं सदा

Vì thế, ai cầu mong lợi ích chân thật hẳn nên thực hành pháp tu tối cát tường này—giới nguyện thiêng liêng Śivarātri—bởi nó luôn ban cả phúc lạc thế gian (bhukti) lẫn giải thoát tối hậu (mukti).

Verse 102

एतत्सर्वं समाख्यातं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । व्रतराजेति विख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

Như vậy, ta đã giảng giải trọn vẹn về giới nguyện Śivarātri cát tường, vốn được tôn xưng là “vua của mọi giới nguyện”. Con còn muốn nghe điều gì nữa?