Rig Veda 2.15.3: Mandala 2, Sukta 15, Mantra 3

Sukta 2.15

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

सद्मेव प्राचो वि मिमाय मानैर्वज्रेण खान्यतृणन्नदीनाम् । वृथासृजत्पथिभिर्दीर्घयाथैः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥

Transliteration

sadmeva prāco vi mimāya mānair vajreṇa khāny atṛṇan nadīnām | vṛthā sṛjat pathibhir dīrghayāthaiḥ somasya tā made indraś cakāra ||

Translation

Như thể dựng một chỗ ở, Ngài đo định những khoảng mở về phía trước bằng thước mực; với chùy sấm (vajra) Ngài khoét mở các lòng dẫn của sông ngòi. Rồi Ngài thả chúng tuôn đi theo những nẻo đường của cuộc hành trình dài—tất cả ấy Indra đã làm trong cơn hoan lạc ngây ngất (mada) của Soma.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सद्मा: (like) a dwelling/abode
• सद्मा: कर्म (उपमान-रूपेण) / क्रियाविशेषणवत्
• Type: Noun
• Root: सद्मन् (प्रातिपदिक) < √सद्/सीद् (to sit, settle) → ‘seat, abode’

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• प्राचः: the foreparts/fronts (forward spaces)
• प्राचः: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: प्राच् (प्रातिपदिक) ‘eastern/forward’

• वि: apart, asunder
• वि: —
• Type: Preverb
• Root: वि

• मिमाय: measured out
• मिमाय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मिमीते) ‘to measure’

• मानैः: with measures/standards
• मानैः: करण
• Type: Noun
• Root: मान (प्रातिपदिक) ‘measure, standard’

• वज्रेण: with the thunderbolt
• वज्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक) ‘thunderbolt’

• खानि: openings/channels
• खानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक) ‘hole, opening; channel’

• अतृणत्: he bored through / he cleft
• अतृणत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √तृण्/तॄ (to pierce, bore through; to overcome) [Vedic]

• नदीनाम्: of the rivers
• नदीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक) ‘river’

• वृथा: freely, without obstruction; at will
• वृथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वृथा

• असृजत्: he released/let flow
• असृजत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सृज् (to let go, release, send forth)

• पथिभिः: by/through paths (courses)
• पथिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: पथि (प्रातिपदिक) ‘path, course’

• दीर्घयाथैः: with long courses/long tracks
• दीर्घयाथैः: करण
• Type: Noun
• Root: दीर्घयाथ (प्रातिपदिक) ‘long course/long journey’ (दीर्घ + याथ) [Vedic compound]

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) ‘Soma’

• तत्: that (deed/that state)
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• मदे: in (the) exhilaration
• मदे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक) ‘intoxication, exhilaration’

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• चकार: did, accomplished
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (to do, make)