Ramayana — Bala Kanda, Sarga 18, Shloka 53

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

Devanagari script

पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रभः।ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्त: पूज्योऽसि बहुधा मया।।।।

Transliteration

pūrvaṃ rājarṣiśabdena tapasā dyotitaprabhaḥ | brahmarṣitvam anuprāptaḥ pūjyo 'si bahudhā mayā ||

Translation

Xưa kia, Ngài được xưng tụng là bậc vương thánh (rājaṛṣi); nhờ khổ hạnh, hào quang của Ngài rực sáng. Nay đã chứng đạt địa vị Phạm thánh (brahmarṣi), Ngài thật đáng để con kính lễ và phụng thờ bằng muôn cách.

Word by Word

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• यत्: which; whatever
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative pronoun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; correlates with ‘कार्यं’

• प्रार्थितम्: requested
• प्रार्थितम्: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘requested/desired’

• तुभ्यम्: for you
• तुभ्यम्: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• कार्यम्: task; purpose
• कार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु)
• Form: ण्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive used as noun: ‘to be done’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आगमनम्: coming; arrival
• आगमनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त क्रियानाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रति: with regard to
• प्रति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/पूर्वसर्ग (preposition-like indeclinable: ‘towards/with regard to’)

• इच्छामि: I desire
• इच्छामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन

• अनुगृहीतः: favored; obliged
• अनुगृहीतः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Verb
• Root: अनु + ग्रह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate with ‘अहम्’ = ‘I am favored’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्वदर्थपरिवृद्धये: for the furtherance of your purpose
• त्वदर्थपरिवृद्धये: Prayojana (प्रयोजन/सम्प्रदानार्थ)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + परि + वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘त्वदर्थस्य परिवृद्धिः’), स्त्रीलिङ्ग (परिवृद्धि f.), चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजन-द्योतक (dative of purpose)

Context

Earlier you were rajarshi, a warrior sage. By your austerities you have obtained the brilliance that lends radiance even to the Sun and the Moon you have gained the status of a brahmrshi. In several ways you are worthy of my worship.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Viśvāmitra
• rājaṛṣi
• brahmarṣi

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True greatness is earned through tapas and self-discipline; society (and kings) should honor realized spiritual attainment.

What is the narrative situation?

Daśaratha praises Viśvāmitra’s spiritual evolution—from rājaṛṣi to brahmarṣi—and expresses veneration.

Which character virtue is emphasized?

Respect for tapas and spiritual authority—Daśaratha recognizes merit rather than mere birth or power.