Valmiki Ramayana 2.76.6: Ayodhya Kanda, Sarga 76, Shloka 6

दशरथस्य अन्त्येष्टि

विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning

Devanagari script

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते।विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.76.6।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.76.6

Transliteration

kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayy anāgate |

vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 2.76.6 ||

Translation

Ôi Đại vương, khi con vắng mặt và chưa kịp trở về, ngài đã quyết định điều gì—mà lại đày ải Rāma công chính, cùng cả Lakṣmaṇa dũng mãnh?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; ‘of you/your’

• व्यवसितम्: resolved/decided
• व्यवसितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वि-अव-√सि (धातु) → व्यवसित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘resolved/decided’

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• प्रोषिते: when (I was) away
• प्रोषिते: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√वस् (धातु) → प्रोषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (PPP) पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी: ‘when (I was) away’

• मयि: while I (was)
• मयि: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन; सति-सप्तमी

• अनागते: not having returned
• अनागते: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Adjective
• Root: अन्-आ-√गम् (धातु) → अनागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (PPP) पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी: ‘before (I had) returned’

• विवास्य: having banished
• विवास्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: वि-√वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund): ‘having banished/exiled’

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• धर्मज्ञम्: knower of dharma
• धर्मज्ञम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: धर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: समास: धर्मं जानाति इति (उपपद-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रामम् इति विशेषण

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• महाबलम्: mighty/very strong
• महाबलम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महत् बलम् यस्य/महद् बलम् (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; लक्ष्मणम् इति विशेषण

Context

At that time, piteous cries of distressed women in their thousands like the piercing cries of female kraunchas (birds) were heard.

Characters & Entities

• Bharata
• Daśaratha
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse questions a decision that appears to violate dharma: the banishment of a righteous heir. It highlights the moral burden leaders bear when their choices cause suffering to the virtuous.

What is the narrative situation?

During the funeral context, Bharata laments over Daśaratha’s death and confronts (in grief) the fact that Rāma and Lakṣmaṇa were exiled while he was absent.

Which character virtue is emphasized?

Moral clarity and loyalty—Bharata instinctively defends Rāma’s righteousness and is pained by injustice done to him.