Valmiki Ramayana 2.76.7 — Ayodhya Kanda, Sarga 76, Shloka 7

दशरथस्य अन्त्येष्टि

विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning

Devanagari script

क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्।हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।2.76.7।।

Transliteration

kva yāsyasi mahārāja hitvemam duḥkhitaṃ janam |

hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||2.76.7||

Translation

Ô Đại vương, Người đã đi về đâu, bỏ lại dân chúng này đang sầu khổ? Khi Rāma—bậc Sư tử trong loài người, người luôn hành sự không nhọc nhằn—đã lìa xa, chúng con trở nên bơ vơ.

Word by Word

• क्व: where
• क्व: Deśa (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक देशवाचक अव्यय (interrogative adverb)

• यास्यसि: will you go
• यास्यसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/भविष्यत्), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महान् राजा (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• हित्वा: having left
• हित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund): ‘having left/abandoned’

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संकेतवाचक सर्वनाम

• दुःखितम्: grieving
• दुःखितम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जनम् इति विशेषण

• जनम्: person/people (here: this person)
• जनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हीनम्: bereft (of)
• हीनम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जनम् इति विशेषण; ‘bereft of’

• पुरुषसिंहेन: by the lion among men
• पुरुषसिंहेन: Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पुरुषसिंह (प्रातिपदिक)
• Form: समास: पुरुषाणां सिंहः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• रामेण: by Rama
• रामेण: Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• अक्लिष्टकर्मणा: whose deeds are untroubled/pure
• अक्लिष्टकर्मणा: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अक्लिष्टकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: अक्लिष्टं कर्म यस्य (बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्; रूपतः कर्मधारय/तत्पुरुष-आधार); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; रामेण इति विशेषण

Context

O great king! Where will you go leaving me who is bewailing for having been left by Rama, the lion among men and a man of pious deeds?

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights rājadharma and familial duty: the king’s presence safeguards social order, and Rāma’s akliṣṭa-karma (steadfast righteous conduct) is portrayed as a moral anchor whose absence intensifies communal suffering.

What is the narrative situation?

After returning to Ayodhyā, Bharata learns of Daśaratha’s death and Rāma’s exile; overwhelmed, he addresses the departed king in grief.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s virtue is emphasized through the epithet akliṣṭakarma—his unwavering, disciplined righteousness even under hardship.