Adhyaya 14

Verse 1

सोमशर्मोवाच । एवंविधं महापुण्यं धर्मव्याख्यानमुत्तमम् । कथं जानासि भद्रे त्वं कस्माच्चैव त्वया श्रुतम्

Somaśarmā nói: “Lời giảng giải về dharma cao quý như thế thật là đại phước. Hỡi người nữ cát tường, nàng biết điều ấy bằng cách nào, và đã nghe từ ai vậy?”

Verse 2

सुमनोवाच । भार्गवाणां कुले जातः पिता मम महामते । च्यवनो नाम विख्यातः सर्वज्ञानविशारदः

Sumana nói: “Bậc đại trí, phụ thân ta sinh trong dòng Bhārgava; ngài nổi danh với tên Cyavana và tinh thông mọi ngành tri thức.”

Verse 3

तस्याहं प्रिय कन्या वै प्राणादपि च वल्लभा । यत्रयत्र व्रजत्येष तीर्थारामेषु सुव्रत

Ta quả thật là ái nữ của ngài, còn được thương hơn cả sinh mệnh. Hỡi người giữ hạnh nguyện thanh cao, nơi nào ngài đi, ngài đều du hành giữa các tirtha và những lâm viên thánh địa.

Verse 4

सभासु च मुनीनां तु देवतायतनेषु च । तेन सार्द्धं व्रजाम्येका क्रीडमाना सदैव हि

Trong hội chúng các hiền triết và cả nơi đền thờ chư thiên, ta cùng đi với ngài—một mình—luôn vui đùa trong thánh lila.

Verse 5

कौशिकान्वयसंभूतो वेदशर्मा महामतिः । पितुर्मम सखा दैवादटमानः समागतः

Vedaśarmā, bậc đại trí sinh trong dòng Kauśika—cũng là bạn của phụ thân ta—do cơ duyên định mệnh, đang du phương mà đến đây.

Verse 6

दुःखेन महताविष्टश्चिंतयानो मुहुर्मुहुः । समागतं महात्मानं तमुवाच पिता मम

Bị nỗi khổ lớn bao trùm, lòng lại lo nghĩ mãi không thôi, khi bậc đại hồn ấy đến nơi, phụ thân ta liền cất lời thưa cùng Ngài.

Verse 7

भवंतं दुःखसंतप्तमिति जानामि सुव्रत । कस्माद्दुःखी भवाञ्जातस्तस्मात्त्वं कारणं वद

Hỡi người giữ giới nguyện thanh tịnh, ta biết ngươi đang bị nỗi sầu thiêu đốt. Vì cớ gì ngươi trở nên buồn khổ? Vậy hãy nói rõ nguyên nhân cho ta.

Verse 8

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा च्यवनस्य महात्मनः । तमुवाच महात्मानं पितरं मम सुव्रतः

Nghe xong lời của bậc đại hồn Cyavana, người hiền đức ấy liền thưa với phụ thân ta, cũng là bậc đại hồn.

Verse 9

वेदशर्मा महाप्राज्ञ सर्वदुःखस्य कारणम् । मम भार्या महासाध्वी पातिव्रत्यपरायणा

Hỡi Vedaśarmā bậc đại trí, đây chính là nguyên do mọi nỗi khổ của ta: thê tử ta là bậc hiền phụ, trọn lòng an trú trong đạo pātivratya—tiết hạnh với chồng.

Verse 10

अपुत्रा सा हि संजाता मम वंशो न विद्यते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं प्रश्नितोस्मि यतस्त्वया

Nàng quả thật không có con trai; dòng dõi của ta vì thế chẳng được nối dài. Bởi ngài đã hỏi, nên ta xin thưa rõ nguyên do ấy.

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चित्सिद्धः समागतः । मम पित्रा तथा तेन ह्युत्थाय वेदशर्मणा

Ngay lúc ấy, một bậc Siddha (người thành tựu) đến nơi. Phụ thân ta và cả ngài Vedaśarman cũng đứng dậy để tỏ lòng kính lễ.

Verse 12

द्वाभ्यामपि च सिद्धोसौ पूजितो भक्तिपूर्वकैः । उपहारैस्स भोज्यान्नैर्वचनैर्मधुराक्षरैः

Cả hai người đều chí thành phụng thờ bậc Siddha ấy—bằng lễ vật, bằng đồ ăn cúng dường, và bằng những lời nói dịu ngọt, êm như mật.

Verse 13

द्वाभ्यामन्तर्गतं पृष्टं पूर्वोक्तं च यथा त्वया । उभौ तौ प्राह धर्मात्मा ससखं पितरं मम

Như lời ngươi đã hỏi—gồm trọn hai điều và đúng theo điều đã nói trước—bậc hiền đức ấy liền thuật về cả hai: phụ thân ta cùng người bạn của ngài.

Verse 14

धर्मस्य कारणं सर्वं मयोक्तं ते तथा किल । धर्मेण प्राप्यते पुत्रो धनं धान्यं तथा स्त्रियः

Ta quả đã nói với ngươi mọi nguyên do và nền tảng của Dharma. Nhờ Dharma mà được con trai, của cải, lúa thóc, và cả hiền thê.

Verse 15

ततस्तेन कृतं धर्मं संपूर्णं वेदशर्मणा । तस्माद्धर्मात्सुसंजातं महत्सौख्यं सपुत्रकम्

Rồi Vedaśarman đã thực hành trọn vẹn bổn phận Dharma ấy. Từ chính Dharma đó, đại lạc phát sinh, cùng phúc lành có được người con trai.

Verse 16

तेन संगप्रसंगेन ममैष मतिनिश्चयः । यथा कांत तव प्रोक्तं मयैव च परं शुभम्

Do chính mạch duyên giao hội ấy và những hệ quả của nó, đây là niềm xác tín đã an định trong lòng ta: hỡi người yêu dấu, như nàng đã nói, ta cũng xin xác nhận điều cát tường tối thượng.

Verse 17

तस्माच्छ्रुतं महासिद्धात्सर्वसंदेहनाशनम् । विप्रधर्मं समाश्रित्य अनुवर्त्तस्व सर्वदा

Vì vậy, sau khi đã nghe giáo huấn từ bậc Đại Thành Tựu—giáo huấn diệt trừ mọi nghi hoặc—hãy nương tựa nơi pháp của bậc Bà-la-môn và luôn luôn thuận theo.

Verse 18

सोमशर्मोवाच । धर्मेण कीदृशो मृत्युर्जन्म चैव वदस्व मे । उभयोर्लक्षणं कांते तत्सर्वं हि वदस्व मे

Somaśarman thưa: “Xin nói cho ta biết: cái chết và sự sinh ra khi được Dharma chi phối thì như thế nào? Hỡi người yêu dấu, xin giảng cho ta trọn vẹn các tướng trạng của cả hai.”

Verse 19

सुमनोवाच । सत्य शौच क्षमा शांति तीर्थपुण्यादिकैस्तथा । धर्मश्च पालितो येन तस्य मृत्युं वदाम्यहम्

Sumana nói: “Ta sẽ thuật về cái chết của người đã gìn giữ chính pháp bằng chân thật, thanh tịnh, nhẫn nhục, an hòa, cùng công đức như phước lành từ các thánh địa hành hương và những điều tương tự.”

Verse 20

रोगो न जायते तस्य न च पीडा कलेवरे । न श्रमो वै न च ग्लानिर्न च स्वेदो भ्रमस्तथा

Đối với người ấy, không bệnh tật khởi lên, cũng không đau nhức nơi thân. Không mệt nhọc, không rã rời; không đổ mồ hôi, cũng không choáng váng.

Verse 21

दिव्यरूपधरा भूत्वा गंधर्वा ब्राह्मणास्तथा । वेदपाठसमायुक्ता गीतज्ञानविशारदाः

Mang hình tướng thiên giới, các Gandharva cùng một số Bà-la-môn chuyên tâm tụng đọc Veda, và rất tinh thông tri thức về ca khúc cùng âm nhạc thiêng.

Verse 22

तस्य पार्श्वं समायांति स्तुतिं कुर्वंति चातुलाम् । स्वस्थो हि आसने युक्तो देवपूजारतः किल

Họ đến bên Ngài và dâng lời tán tụng vô song. Bởi Ngài an tọa vững vàng trên āsana, tâm an nhiên, và tương truyền rằng Ngài chuyên nhất phụng thờ Thần linh.

Verse 23

तीर्थं च लभते प्राज्ञः स्नानार्थं धर्मतत्परः । अग्न्यागारे च गोस्थाने देवतायतनेषु च

Người trí, chuyên tâm nơi dharma, sẽ được tīrtha để tắm gội thanh tịnh—dẫu ở nơi thờ lửa, trong chuồng bò, hay trong khuôn viên đền thờ Thần.

Verse 24

आरामे च तडागे च यत्राश्वत्थो वटस्तथा । ब्रह्मवृक्षं समाश्रित्य श्रीवृक्षं च तथा पुनः

Trong khu vườn và bên ao—nơi có cây aśvattha và cây vaṭa linh thiêng—cũng nên nương tựa gần ‘cây brahma’, rồi lại gần ‘cây śrī’ nữa.

Verse 25

अश्वस्थानं समाश्रित्य गजस्थानगतो नरः । अशोकं चूतवृक्षं च समाश्रित्य यदास्थितः

Người ấy nương nơi trạm ngựa rồi đến trạm voi, và khi ấy trú dưới bóng cây aśoka cùng cây xoài—

Verse 26

संनिधौ ब्राह्मणानां च राजवेश्मगतोथवा । रणभूमिं समाश्रित्य पूर्वं यत्र मृतो भवेत्

Dù ở trước mặt các Bà-la-môn, hay sau khi vào cung điện của vua, hoặc nương náu nơi chiến địa—bất cứ nơi nào người ấy đã từng chết trước kia, chính nơi ấy vậy.

Verse 27

मृत्युस्थानानि पुण्यानि केवलं धर्मकारणम् । गोग्रहं तु सुसंप्राप्य तथा चामरकंटकम्

Ngay cả những nơi gắn với cái chết cũng trở nên linh thiêng, chỉ vì là nhân duyên của Dharma. Ai đến Gograha một cách đúng đắn, và cũng vậy đến Amarakaṇṭaka, (sẽ được công đức).

Verse 28

शुद्धधर्मकरो नित्यं धर्मतो धर्मवत्सलः । एवं स्थानं समाप्नोति यदा मृत्युं समाश्रितः

Người luôn thực hành Dharma thanh tịnh, chuyên tâm nơi Dharma và yêu mến điều chính trực—khi cái chết cuối cùng phủ đến, người ấy đạt được cảnh giới như vậy.

Verse 29

मातरं पश्यते पुण्यं पितरं च नरोत्तमः । भ्रातरं श्रेयसा युक्तमन्यं स्वजनबांधवम्

Bậc nam nhân tối thượng ấy nhìn thấy người mẹ hiền đức và người cha của mình; lại thấy người anh/em được phúc lành cát tường, cùng các thân quyến và bà con khác.

Verse 30

बंदीजनैस्तथा पुण्यैः स्तूयमानं पुनःपुनः । पापिष्ठं नैव पश्येत मातृपित्रादिकं पुनः

Được các thi nhân ca tụng và những người hiền đức tán dương mãi, người ấy không nên nhìn lại kẻ tội lỗi nhất; cũng không nhìn lại mẹ, cha và các thân quyến khác nữa.

Verse 31

गीतं गायंति गंधर्वाः स्तुवंतिस्तावकाः स्तवैः । मंत्रपाठैस्तथा विप्रा माता स्नेहेन पूजयेत्

Các Gandharva cất tiếng ca; hàng tín đồ tán thán (Người) bằng các bài stotra; và các bà-la-môn tụng đọc thần chú. Như vậy, người mẹ nên được tôn kính bằng tình thương.

Verse 32

पितास्वजनवर्गाश्च धर्मात्मानं महामतिम् । एवं दूताः समाख्याताः पुण्यस्थानानि ते विभो

“(Trong số ấy) có cha và các nhóm thân quyến của chính mình—đều là người có tâm dharma và trí lớn. Như vậy các sứ giả đã được mô tả; và cũng vậy, hỡi Đấng Tối Thượng, các thánh địa công đức của Ngài cũng đã được nói đến.”

Verse 33

प्रत्यक्षान्पश्यते दूतान्हास्यस्नेहसमाविलान् । न च स्वप्नेन मोहेन क्लेदयुक्तेन नैव सः

Người ấy thấy các sứ giả ngay trước mắt—gương mặt họ vẩn đục bởi tiếng cười nhạo báng và thứ ân tình giả trá, tàn nhẫn. Đó không phải mộng, không phải mê lầm; cũng chẳng phải cơn rối loạn làm tê mờ—quyết không phải đối với người ấy.

Verse 34

धर्मराजो महाप्राज्ञो भवंतं तु समाह्वयेत् । एह्येहि त्वं महाभाग यत्र धर्मः स तिष्ठति

Dharmarāja, bậc đại trí, nhất định sẽ gọi ngươi: “Hãy đến, hãy đến, hỡi người đại phúc—hãy đi đến nơi Dharma an trụ.”

Verse 35

तस्य मोहो न च भ्रांतिर्न ग्लानिः स्मृतिविभ्रमः । जायते नात्र संदेहः प्रसन्नात्मा स तिष्ठति

Với người ấy không khởi lên mê lầm hay rối loạn; không u sầu, không xao động ký ức. Không còn nghi ngờ gì: người ấy an trụ với tâm hoan tịnh.

Verse 36

ज्ञानविज्ञानसंपन्नः स्मरन्देवं जनार्दनम् । तैः सार्द्धं तु प्रयात्येवं संतुष्टो हृष्टमानसः

Được viên mãn bởi tri thức tâm linh và tuệ giác chứng ngộ, người ấy tưởng niệm Đức Chúa Janārdana; rồi cùng với họ lên đường—lòng mãn nguyện, tâm hoan hỷ tràn đầy.

Verse 37

एकत्वं जायते तत्र त्यजतः स्वंकलेवरम् । दशमद्वारमाश्रित्य आत्मा तस्य स गच्छति

Tại đó, khi lìa bỏ thân xác của mình, trạng thái nhất thể liền sinh khởi; và nương tựa nơi ‘cửa thứ mười’, tự ngã (ātman) của người ấy rời đi theo con đường ấy.

Verse 38

शिबिका तस्य आयाति हंसयानं मनोहरम् । विमानमेव चायाति हयो वा गज उत्तमः

Vì người ấy, một kiệu được đưa đến—mỹ lệ như cỗ xe thiên nga. Quả thật, một vimāna (xa giá cõi trời) cũng đến; hoặc là một tuấn mã thượng hạng, hay một voi oai nghiêm rực rỡ.

Verse 39

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरैर्व्यजनैस्तथा । वीज्यमानः स पुण्यात्मा पुण्यैरेवं समंततः

Trên người ấy có lọng che, lại được quạt mát bằng chāmara và quạt; bậc phước-đức ấy được những người hiền thiện hầu cận khắp bốn phía như vậy.

Verse 40

गीयमानस्तु धर्मात्मा स्तूयमानस्तु पंडितैः । बंदिभिश्चारणैर्दिव्यैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

Bậc dharmātmā ấy được ca tụng và tán thán; được các bậc học giả khen ngợi, các thi nhân và cāraṇa thiên giới xướng tụng, cùng các brāhmaṇa tinh thông Veda.

Verse 41

साधुभिः स्तूयमानस्तु सर्वसौख्यसमन्वितः । यथादानप्रभावेण फलमाप्नोति तत्र सः

Được các bậc hiền thiện ca ngợi và đầy đủ mọi an lạc, người ấy tại nơi ấy đạt quả báo tương xứng với uy lực của bố thí mình đã làm.

Verse 42

आरामवाटिकामध्ये स प्रयाति सुखेन वै । अप्सरोभिः समाकीर्णो दिव्याभिर्मंगलैर्युतः

Trong các vườn cây và lâm viên, người ấy thong dong an vui; được các apsarā vây quanh, lại đầy đủ vẻ rực rỡ cát tường của cõi trời.

Verse 43

देवैः संस्तूयमानस्तु धर्मराजं प्रपश्यति । देवाश्च धर्मसंयुक्ता जग्मुः संमुखमेव तम्

Đang khi được chư thiên tán thán, người ấy trông thấy Dharmarāja; và chư thiên đồng hành cùng chánh pháp tiến thẳng đến gặp người ấy mặt đối mặt.

Verse 44

एह्येहि वै महाभाग भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । एवं स पश्यते धर्मं सौम्यरूपं महामतिम्

“Hãy đến, hãy đến, hỡi người đại phúc; hãy thọ hưởng các lạc thú hợp theo lòng mình.” Như vậy người ấy chiêm ngưỡng Dharma—dáng vẻ hiền hòa, trí tuệ thâm sâu.

Verse 45

स्वस्य पुण्यप्रभावेण भुंक्ते च स्वर्गमेव सः । भोगक्षयात्सधर्मात्मा पुनर्जन्म प्रयाति वै

Nhờ uy lực công đức của chính mình, người ấy quả thật thọ hưởng cõi trời; nhưng khi các hưởng lạc ấy đã cạn, bậc chánh hồn ấy nhất định lại đi vào tái sinh.

Verse 46

निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च

Nhờ ân phúc của công đức do chính bổn phận chánh pháp của mình, dòng tộc quả thật đạt đến trạng thái thanh tịnh đầy phước; điều ấy đúng với Bà-la-môn đại phước, và cũng như vậy đối với Sát-đế-lỵ.

Verse 47

धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः

Hỡi bậc đại trí, người Vaiśya giàu có và đại phước ấy hoan hỷ nơi đó nhờ hành trì chánh pháp, rồi lại tiếp tục tạo thêm các công đức thiện lành.