Shloka 4

Mohinī-Ākhyāna: Rukmāṅgada’s Refusal to Eat on Harivāsara

Ekādaśī

Devanagari script

यद्यहं कुत्सितां योनिं व्रजेयं क्रिमिसंज्ञिताम् । तथापि नैव कर्ताहं भोजनं हरिवासरे ॥ ४ ॥

Transliteration

yadyahaṃ kutsitāṃ yoniṃ vrajeyaṃ krimisaṃjñitām | tathāpi naiva kartāhaṃ bhojanaṃ harivāsare || 4 ||

Translation

Dẫu ta có sa vào một kiếp sinh hèn mạt, bị gọi là loài giun sâu, thì ta vẫn không bao giờ dùng thức ăn vào ngày thiêng của Hari (Ekādaśī).

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional conjunction)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• कुत्सिताम्: despicable
• कुत्सिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुत्सित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘योनिम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• योनिम्: womb/birth
• योनिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गमनस्य कर्म

• व्रजेयम्: I might go
• व्रजेयम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• क्रिमिसंज्ञिताम्: called ‘worm’ (i.e., worm-named)
• क्रिमिसंज्ञिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रिमि + संज्ञित (प्रातिपदिक; संज्ञित = √ज्ञा क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘योनिम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तृतीया/षष्ठी-भावे तत्पुरुष: क्रिमि-नाम्ना संज्ञिता

• तथापि: even then
• तथापि: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अपवादार्थे (concessive: even so)

• न: not
• न: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• एव: indeed/at all
• एव: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• कर्ताः: doer/one who does
• कर्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विधेय-नाम (predicate noun)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• भोजनम्: eating
• भोजनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्तृत्वस्य विषयः

• हरिवासरे: on Hari’s day (Vishnu’s day)
• हरिवासरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण; षष्ठी-तत्पुरुष: हरेः वासरः

Speaker

Narada (in a didactic statement praising Ekadashi as Hari’s day)

Vrata Kalpa

Vrata: Ekadashi (Harivāsara explicitly)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Hari
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It declares unwavering commitment to Ekādaśī (Harivāsara) discipline—valuing devotion to Hari above bodily circumstance, even above the fear of low rebirth.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as steadfast loyalty to Vishnu’s sacred observance: the devotee refuses actions displeasing to Hari (eating on Ekādaśī), regardless of personal hardship or karmic condition.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights ritual discipline (vrata-niyama) tied to calendrical observance—recognizing Harivāsara/Ekādaśī as a specific tithi for regulated conduct (fasting/abstention).