Shloka 3

Mohinī-Ākhyāna: Rukmāṅgada’s Refusal to Eat on Harivāsara

Ekādaśī

Devanagari script

नापरं कामये राज्यं वसुधां वसु किंचन । मुक्त्वैवं वासरे विष्णोर्भोजनं पापनाशने ॥ ३ ॥

Transliteration

nāparaṃ kāmaye rājyaṃ vasudhāṃ vasu kiṃcana | muktvaivaṃ vāsare viṣṇorbhojanaṃ pāpanāśane || 3 ||

Translation

“Ta chẳng cầu gì khác—không cầu vương quyền, không cầu đất đai, cũng chẳng cầu bất cứ của cải nào. Vì thế, vào ngày thiêng của Viṣṇu, ta giữ trai giới, không ăn—lời nguyện phá trừ tội lỗi.”

Word by Word

• न: not
• न: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• अपरम्: other/another
• अपरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘राज्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• कामये: I desire
• कामये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कम्/कामय् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; इच्छायाः कर्म

• वसुधाम्: earth
• वसुधाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; इच्छायाः कर्म

• वसु: wealth
• वसु: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘किञ्चन’ इत्यनेन विशेषितम्

• किञ्चन: any (at all)
• किञ्चन: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किञ्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित-परिमाणवाचक (indefinite)

• मुक्त्वा: having abandoned
• मुक्त्वा: Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive), ‘त्यक्त्वा’ अर्थे

• एवम्: thus
• एवम्: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारार्थक (adverb: thus)

• वासरे: on the day
• वासरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण

• विष्णोः: of Vishnu
• विष्णोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• भोजनम्: eating/meal
• भोजनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; त्यागस्य/निषेधस्य विषयः

• पापनाशने: (on the) sin-destroying (day)
• पापनाशने: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पापनाशन (प्रातिपदिक: पाप + नाशन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘वासरे’ इत्यस्य विशेषणम्; षष्ठी-तत्पुरुष (पापस्य नाशनम्)

Speaker

Narada (teaching within a Vishnu-vrata context)

Vrata Kalpa

Vrata: Ekadashi (Viṣṇor vāsara / Harivāsara implied)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Viṣṇu-vrata as a renunciatory act: abandoning cravings for power, land, and wealth, and purifying oneself through disciplined abstinence dedicated to Viṣṇu.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as single-pointed allegiance to Viṣṇu—valuing the Lord over all worldly attainments—and expressing devotion through a concrete vow (upavāsa/food-restraint) on Viṣṇu’s sacred day.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual discipline) is implied: the verse emphasizes vrata-vidhi—regulated conduct such as abstaining from meals on a specified sacred day for purification (pāpa-nāśana).