Shloka 5
स्त्रीपर्व — गान्धारीभीमसेनसंवादः
Strī-parva — Gāndhārī–Bhīmasena Dialogue on Wartime Conduct
पाण्डवोंके प्रति गान्धारीके मनमें पापपूर्ण संकल्प है, इस बातको सत्यवतीनन्दन महर्षि व्यास पहले ही जान गये थे। उनके उस अभिप्रायको जानकर वे मनके समान वेगशाली महर्षि गंगाजीके पवित्र एवं सुगन्धित जलसे आचमन करके शीघ्र ही उस स्थानपर आ पहुँचे ।। दिव्येन चक्षुषा पश्यन् मनसा तद्गतेन च । सर्वप्राणभूतां भावं स तत्र समबुध्यत,वे दिव्य दृष्टिसे तथा अपने मनको समस्त प्राणियोंके साथ एकाग्र करके उनके आन्तरिक भावको समझ लेते थे
pāṇḍavān prati gāndhāryā manasi pāpapūrṇaḥ saṅkalpaḥ; etat satyavatīnandanaḥ maharṣiḥ vyāsaḥ pūrvam eva ajānāt. tasya abhiprāyaṃ jñātvā sa manojavena maharṣiḥ gaṅgāyāḥ pavitreṇa sugandhinā jalena ācamya śīghram eva tasmin sthāne samupāgamat. divyena cakṣuṣā paśyan manasā tadgatena ca, sarvaprāṇabhūtānāṃ bhāvaṃ sa tatra samabudhyata.
Vaiśampāyana nói: Gāndhārī đã nuôi một quyết ý tội lỗi đối với các Pāṇḍava; hiền triết Vyāsa, con của Satyavatī, đã biết điều ấy từ trước. Hiểu rõ ý định của bà, bậc đại tiên nhanh như tâm niệm đã súc miệng tẩy tịnh bằng dòng nước Gaṅgā trong sạch, thơm mùi thanh khiết, rồi mau chóng đến nơi ấy. Với thiên nhãn và với tâm trí chuyên chú vào việc đó, ngài nhận ra tại đó những khuynh hướng thầm kín trong lòng mọi loài hữu tình. Đoạn văn nhấn mạnh rằng những động cơ ẩn giấu—nhất là do tang thương và báo thù—mang trọng lượng đạo lý, và không vượt khỏi tầm soi xét của trí tuệ siêu việt.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ethically, the verse highlights that inner intention (saṅkalpa) is morally significant: grief can harden into vengeance, becoming ‘pāpapūrṇa’. Yet such hidden motives are knowable to higher wisdom (Vyāsa’s divya-cakṣus), implying accountability not only for actions but also for the mental resolve that precedes them.
Gandhārī harbors a harmful intention toward the Pāṇḍavas. Vyāsa, already aware of it, performs ācamana with Gaṅgā water and swiftly arrives. Using divine vision and concentrated mind, he reads the inner states of beings present, preparing to address or avert the consequences of Gandhārī’s resolve.