Adhyaya 7

Verse 1

अफ--रू- >> सप्तमो<्ध्याय: कौरवपक्षके जीवित योद्धाओंका वर्णन और धृतराष्ट्रकी मूर्च्छा धृतराष्ट उवाच मामकस्यास्य सैन्यस्य हृतोत्सेकस्य संजय । अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति,धृतराष्ट्रने कहा--संजय! प्रधान पुरुष भीष्म, द्रोण और कर्ण आदिके मारे जानेसे मेरी सेनाका घमंड चूर-चूर हो गया है। मैं देखता हूँ, अब यह बच नहीं सकेगी

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, niềm kiêu hãnh của đạo quân ta đã bị đập tan. Khi chính cái ‘đỉnh’ của nó đã bị nghiền nát, ta chẳng còn thấy chút tàn lực nào—không còn sức sống đáng kể nào sót lại.”

Verse 2

तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे कुरुसत्तमौ । भीष्मद्रोणौ हतीौ श्रुत्वा नार्थो वै जीवितेड्सति,वे दोनों कुरुश्रेष्ठ महाधनुर्धर वीर भीष्म और द्रोणाचार्य मेरे लिये मारे गये; यह सुन लेनेपर इस अधम जीवनको रखनेका अब कोई प्रयोजन नहीं है

Dhṛtarāṣṭra nói: “Hai vị anh hùng, những đại cung thủ—Bhīṣma và Droṇa—bậc tối thượng trong dòng Kuru—đã bị giết vì ta. Nghe vậy rồi, quả thật chẳng còn mục đích gì để giữ lấy mạng sống khốn hèn này nữa.”

Verse 3

न च मृष्यामि राधेयं हतमाहवशोभनम्‌ | यस्य बाह्दोर्बलं तुल्यं कुज्जराणां शतं शतम्‌,जिसकी दोनों भुजाओंमें समानरूपसे दस-दस हजार हाथियोंका बल था, युद्धमें शोभा पानेवाले उस राधापुत्र कर्णके मारे जानेका समाचार सुनकर मैं इस शोकको सहन नहीं कर पाता हूँ

Dhṛtarāṣṭra nói: “Ta không thể chịu nổi—tin Rādheya (Karna), người làm rạng rỡ chiến địa, đã bị giết. Hai cánh tay của chàng mạnh ngang hàng trăm, hàng trăm con voi; nghe chàng ngã xuống, nỗi sầu của ta trở nên không sao kham nổi.”

Verse 4

हतप्रवरसैन्यं मे यथा शंससि संजय । अहतानपि मे शंस ये>5त्र जीवन्ति केचन,संजय! जैसा कि तुम कह रहे हो कि मेरी सेनाके प्रमुख वीर मारे जा चुके हैं, उसी प्रकार यह भी बताओ कि कौन-कौन वीर नहीं मारे गये हैं। इस सेनामें जो कोई भी श्रेष्ठ वीर जीवित हैं, उनका परिचय दो

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, cũng như ngươi báo rằng các dũng tướng hàng đầu của quân ta đã bị giết, hãy nói cho ta biết cả những người chưa chết—ai trong số họ còn sống ở đây. Hãy chỉ rõ cho ta những chiến binh kiệt xuất nào còn lại trong đạo quân này.”

Verse 5

एतेषु हि मृतेष्वद्य ये त्वया परिकीर्तिता: । ये5पि जीवन्ति ते सर्वे मृता इति मतिर्मम,आज तुमने जिन लोगोंके नाम लिये हैं, उनकी मृत्यु हो जानेपर तो जो भी अब जीवित हैं वे सभी मरे हुएके ही समान हैं, ऐसा मेरा विश्वास है

Dhṛtarāṣṭra nói: “Nay những người ngươi vừa xướng tên đã chết, ta tin rằng ngay cả tất cả kẻ còn sống cũng, xét cho cùng, đã như người chết. Khi bậc hàng đầu đã ngã xuống, sự sống của phần còn lại chỉ là trì hoãn trước diệt vong.”

Verse 6

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संजय-वाक्यविषयक छठा अध्याय पूरा हुआ,संजय उवाच यस्मिन्‌ महास्त्राणि समर्पितानि चित्राणि शुभ्राणि चतुर्विधानि । दिव्यानि राजन विहितानि चैव द्रोणेन वीरे द्विजसत्तमेन

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, trong đó đã nêu bày các đại vũ khí—muôn vẻ và rực sáng—thuộc bốn loại; quả là những vũ khí thần linh, được sắp đặt và truyền dạy đúng phép bởi Droṇa, vị anh hùng, bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn.”

Verse 7

महारथ: कृतिमान्‌ क्षिप्रहस्तो दृढायुधो दृढमुष्टि्दकेषु: । स वीर्यवान्‌ द्रोणपुत्रस्तरस्वी व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थे,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि संजयवाक्यं नाम सप्तमो5ध्याय:

Sañjaya nói: “Người ấy là một đại chiến xa—tinh thông mưu lược và thi hành, tay nhanh như gió, cầm vũ khí vững vàng, nắm tay rắn chắc, bậc thầy cung thuật. Người con của Droṇa, hùng dũng và đầy khí lực, đang đứng sẵn nơi trận địa, khát khao giao chiến vì lợi ích của bệ hạ.”

Verse 8

संजय कहते हैं--राजन! द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यने जिस वीरको चित्र (अद्भुत), शुभ्र (प्रकाशमान), दिव्य तथा थधरनुर्वेदोक्त चार प्रकारके महान्‌ अस्त्र समर्पित किये थे, जो सफल प्रयत्न करनेवाला महारथी वीर है, जिसके हाथ बड़ी शीघ्रतासे चलते हैं, जिसका धनुष, जिसकी मुदट्ठ्री और जिसके बाण सभी सुदृढ़ हैं, वह वेगशाली तथा पराक्रमी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा आपके लिये युद्धकी इच्छा रखकर समरभूमिमें डटा हुआ है ।। आनर्तवासी हृदिकात्मजो5सौ महारथ: सात्वतानां वरिष्ठ: | स्वयं भोज: कृतवर्मा कृतास्त्रो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,सात्वतकुलका श्रेष्ठ महारथी, आनर्तनिवासी, भोजवंशी अस्त्रवेत्ता, हृदिकपुत्र कृतवर्मा भी आपके लिये युद्ध करनेको दृढ़ निश्चयके साथ डटा हुआ है

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, vị anh hùng mà bậc Bà-la-môn tối thượng Droṇācārya đã trao cho những vũ khí kỳ diệu, rực sáng, mang uy lực thần linh—bốn loại đại binh khí theo khoa cung thuật—là một đại chiến xa bền bỉ không hề lơi chí; tay chàng nhanh như chớp; cung, thế nắm và mũi tên đều vững chắc không lay chuyển. Aśvatthāmā, con của Droṇa, nhanh nhẹn và dũng mãnh, đang dàn trận trên chiến địa, khát khao giao chiến vì bệ hạ. Và Kṛtavarmā nữa—con của Hṛdika, người xứ Ānarta, đại chiến xa, bậc nhất trong hàng Sāttvata, thuộc dòng Bhoja, tinh thông binh khí—cũng đứng vững với quyết tâm sắt đá, sẵn lòng chiến đấu thay bệ hạ.”

Verse 9

आरतायनि: समरे दुष्प्रकम्प्यः सेनाग्रणी: प्रथमस्तावकानाम्‌ | यः स्वस्त्रीयान्‌ पाण्डवेयान्‌ विसृज्य सत्यां वाचं स्वां चिकीर्षुस्तरस्वी,जिन्हें युद्धमोें विचलित करना अत्यन्त कठिन है, जो आपके सैनिकोंके प्रथम सेनापति एवं वेगशाली वीर हैं, जो अपनी बात सच्ची कर दिखानेके लिये अपने सगे भानजे पाण्डवोंको छोड़कर तथा अजातशत्रु युधिष्ठिरके सामने युद्धस्थलमें सूतपुत्र कर्णके तेज और उत्साहको नष्ट करनेकी प्रतिज्ञा करके आपके पक्षमें चले आये थे, वे बलवान दुर्धर्ष तथा इन्द्रके समान पराक्रमी ऋतायनपुत्र शल्य आपके लिये युद्ध करनेको तैयार हैं

Sañjaya nói: “Ārtāyani (Śalya), kẻ khó lay chuyển giữa chiến trận, vị tổng chỉ huy hàng đầu trong quân của bệ hạ—người chiến binh nhanh nhẹn và cường tráng ấy, vì muốn lời mình thành sự thật, đã rời bỏ các con trai của chị mình là Pāṇḍava mà về phe bệ hạ—nay đứng sẵn, chuẩn bị chiến đấu vì bệ hạ.”

Verse 10

तेजोवधं सूतपुत्रस्य संख्ये प्रतिश्रुत्याजातशत्रो: पुरस्तात्‌ | दुराधर्ष: शक्रसमानवीर्य: शल्य: स्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,जिन्हें युद्धमोें विचलित करना अत्यन्त कठिन है, जो आपके सैनिकोंके प्रथम सेनापति एवं वेगशाली वीर हैं, जो अपनी बात सच्ची कर दिखानेके लिये अपने सगे भानजे पाण्डवोंको छोड़कर तथा अजातशत्रु युधिष्ठिरके सामने युद्धस्थलमें सूतपुत्र कर्णके तेज और उत्साहको नष्ट करनेकी प्रतिज्ञा करके आपके पक्षमें चले आये थे, वे बलवान दुर्धर्ष तथा इन्द्रके समान पराक्रमी ऋतायनपुत्र शल्य आपके लिये युद्ध करनेको तैयार हैं

Sañjaya nói: “Giữa chiến trận, ngay trước mặt Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira), chàng đã thề sẽ làm suy sụp hào quang và khí thế chiến đấu của Karṇa, con của người đánh xe. Śalya—kẻ khó lay chuyển, dũng lực ngang Śakra (Indra)—nay đứng sẵn, khát khao giao chiến vì bệ hạ.”

Verse 11

आजानेयै: सैन्धवै: पर्वतीयै- न॑दीजकाम्बोजवनायुजैश्न । गान्धारराज: स्वबलेन युक्तो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,अच्छी नस्लके सिंधी, पहाड़ी, दरियाई, काबुली और वनायुदेशके बहुसंख्यक घोड़ों तथा अपनी सेनाके साथ गान्धारराज शकुनि आपके लिये युद्ध करनेको डटा हुआ है

Sañjaya nói: “Vua xứ Gandhāra là Śakuni, hợp cùng binh lực của mình, đã dàn trận vì bệ hạ, đem theo vô số tuấn mã—ngựa Sindhu thuần chủng, ngựa miền núi, ngựa vùng sông nước, ngựa Kamboja, và ngựa từ xứ Vanāyu—sẵn lòng giao chiến.”

Verse 12

शारद्वतो गौतमश्नापि राजन्‌ महाबाहुर्बहुचित्रास्त्रयोधी । धनुश्षित्रं सुमहद्‌ भारसाहं व्यवस्थितो योद्धुकाम: प्रगृह्म,राजन! अनेक प्रकारके विचित्र अस्त्रोंद्वारा युद्ध करनेवाले, गौतमवंशीय शरद्वानके पुत्र महाबाहु कृपाचार्य भी महान्‌ भार सहन करनेमें समर्थ विचित्र धनुष हाथमें लेकर आपके लिये युद्ध करनेको तैयार हैं

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, Kṛpācārya tay mạnh mẽ kia cũng vậy—thuộc dòng Śāradvata, thuộc tộc Gautama, một chiến sĩ tinh thông vô số binh khí kỳ diệu—đã cầm lấy cây cung lớn chịu lực nặng, đứng sẵn trong đội ngũ, lòng hăm hở giao chiến vì đại vương.

Verse 13

महारथ: केकयराजपुत्र: सदश्वयुक्तं च पताकिनं च । रथं समारुहाय कुरुप्रवीर व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर! महारथी केकयराजकुमार भी सुन्दर घोड़ोंसे जुते हुए, ध्वजा- पताकाओंसे सुशोभित रथपर आरूढ़ हो आपके लिये युद्ध करनेकी इच्छासे डटा हुआ है

Sañjaya thưa: Ô bậc anh hùng bậc nhất nhà Kuru, hoàng tử xứ Kekaya—một đại chiến xa—đã lên cỗ chiến xa được thắng bằng những tuấn mã, trang hoàng cờ xí và phướn lệnh; vì đại vương, lòng muốn giao chiến, ông đứng vững trong trận thế.

Verse 14

तथा सुतस्ते ज्वलनार्कवर्ण रथं समास्थाय कुरुप्रवीर: । व्यवस्थित: पुरुमित्रो नरेन्द्र व्यश्रे सूर्यो भग्राजमानो यथा खे,नरेन्द्र! कुरुकुलका प्रमुख वीर आपका पुत्र पुरुमित्र अग्नि और सूर्यके समान कान्तिमान्‌ रथपर आरूढ़ हो बिना बादलोंके आकाशभमें सूर्यके समान प्रकाशित होता हुआ युद्धके लिये खड़ा है

Sañjaya thưa: Rồi đến Purumitra, con trai của đại vương, bậc anh hùng bậc nhất nhà Kuru, đã lên chiến xa rực sáng như lửa và như mặt trời, và đứng vào vị trí giao chiến. Tâu Đại vương, ông chói lọi như mặt trời bừng cháy giữa bầu trời quang đãng không mây.

Verse 15

दुर्योधनो नागकुलस्य मध्ये व्यवस्थित: सिंह इवाबभासे । रथेन जाम्बूनदभूषणेन व्यवस्थित: समरे योत्स्यमान:,हाथियोंकी सेनाके बीच जो अपने सुवर्णभूषित रथके द्वारा उपस्थित हो सिंहके समान सुशोभित होता है, वह राजा दुर्योधन भी समरांगणमें जूझनेके लिये खड़ा है

Sañjaya thưa: Giữa các đội tượng binh, vua Duryodhana đứng bật lên, rực rỡ như sư tử. Ngồi trên chiến xa trang sức bằng vàng Jāmbūnada, ông vẫn giữ thế sẵn sàng nơi chiến địa, quyết tâm giao chiến.

Verse 16

स राजमध्ये पुरुषप्रवीरो रराज जाम्बूनदचित्रवर्मा । पद्मप्रभो वह्विरिवाल्पधूमो मेघान्तरे सूर्य इव प्रकाश:,पुरुषोंमें प्रधान वीर और कमलके समान कान्तिमान्‌ दुर्योधन सोनेका बना हुआ विचित्र कवच धारण करके राजाओंके समुदायमें अल्प धूमवाली अग्नि एवं बादलोंके बीचमें सूर्यके समान प्रकाशित हो रहा है

Sañjaya thưa: Giữa hội các vua chúa tụ họp, Duryodhana—bậc trượng phu nổi bật—rực sáng huy hoàng. Khoác giáp trụ kỳ diệu bằng vàng Jāmbūnada, tỏa sắc như hoa sen, ông bừng cháy như ngọn lửa ít khói, như mặt trời xuyên qua mây—lộ rõ, uy nghi, và chủ ý phô bày khí thế chiến chinh.

Verse 17

तथा सुषेणो5प्यसिचर्मपाणि- स्तवात्मज: सत्यसेनश्न वीर: । व्यवस्थितौ चित्रसेनेन सार्ध हृष्टात्मानौ समरे योद्धुकामौ

Sañjaya thưa: “Cũng vậy, Suṣeṇa—tay cầm gươm và khiên—cùng với con trai của bệ hạ, dũng sĩ Satyasena, đã đứng dàn trận bên cạnh Citrasena. Lòng hân hoan, khí thế bừng bừng, họ khát khao giao chiến và sẵn sàng xông vào giữa chiến trường.”

Verse 18

हाथमें ढाल-तलवार लिये हुए आपके वीर पुत्र सुषेण और सत्यसेन मनमें हर्ष और उत्साह लिये समरमें जूझनेकी इच्छा रखकर चित्रसेनके साथ खड़े हैं ।। ह्लीनिषेवो भारत राजपुत्र उग्रायुध: क्षणभोजी सुदर्श: । जारासंधि: प्रथमश्नादृढश्न चित्रायुध: श्रुतवर्मा जयश्वल

Sañjaya thưa: Những người con dũng mãnh của bệ hạ là Sushena và Satyasena, tay cầm khiên và gươm, đứng bên Citrasena; lòng tràn hoan hỷ và nhiệt huyết, khát khao quần thảo nơi chiến địa. Cùng với họ còn có các vương tử chiến binh thuộc dòng Bharata—Hlīniseva, Ugrāyudha, Kṣaṇabhojī, Sudarśa, Jārāsaṃdhi, Prathamaśnā, Dṛḍhaśnā, Citrāyudha, Śrutavarmā và Jayaśvala—đều đã dàn trận, sẵn sàng giao chiến.

Verse 19

कैतव्यानामधिप: शूरमानी रणे रणे शत्रुहा राजपुत्र:

Sañjaya thưa: Người ấy là kẻ đứng đầu những kẻ dùng mưu trá, tự phụ về dũng lực của mình, và hết trận này đến trận khác đều là kẻ diệt thù—một vương tử.

Verse 20

वीर: श्रुतायुश्व धृतायुधश्न चित्राड्रदश्षित्रसेनक्ष॒ वीर:

Sañjaya thưa: Dũng sĩ Śrutāyu, chiến binh hùng mạnh Dhṛtāyudha, cùng các anh hùng Citrāṅgada và Citrasena—những danh tướng ấy đều có mặt giữa hàng ngũ giao tranh.

Verse 21

कर्णात्मज: सत्यसंधो महात्मा व्यवस्थित: समरे योद्धुकाम:,नरेन्द्र! कर्णका महामना एवं सत्यप्रतिज्ञ पुत्र समरांगणमें युद्धकी इच्छासे डटा हुआ है। इसके सिवा कर्णके दो पुत्र और हैं, जो उत्तम अस्त्रोंके ज्ञाता और शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले हैं, वे भी आपकी ओरसे युद्धके लिये तैयार खड़े हैं। इन दोनोंने ऐसी विशाल सेनाको अपने साथ ले रखा है, जिसका अल्प धैर्यवाले वीरोंके लिये भेदन करना कठिन है

Sañjaya thưa: Tâu đại vương, con trai của Karna—bậc đại hồn, kiên định với chân thật—đứng vững trên chiến địa, khát khao giao chiến. Người con cao thượng của Karna ấy, trung thành với lời thệ, đã cắm chân nơi trận tiền với ý chí chinh chiến. Ngoài ra, Karna còn có hai người con khác—tinh thông binh khí thượng hạng, tay ra đòn mau lẹ—cũng đứng về phía bệ hạ, sẵn sàng chiến đấu. Họ đem theo một đạo quân rộng lớn, khó bề xuyên phá đối với những dũng sĩ ít sức bền.

Verse 22

अथापरोी कर्णसुतौ वरास्त्रौ व्यवस्थितौ लघुहस्तौ नरेन्द्र । बल॑ महद्‌ दुर्भिदमल्पधैर्य: समाश्रितौ योत्स्यमानौ त्वदर्थे,नरेन्द्र! कर्णका महामना एवं सत्यप्रतिज्ञ पुत्र समरांगणमें युद्धकी इच्छासे डटा हुआ है। इसके सिवा कर्णके दो पुत्र और हैं, जो उत्तम अस्त्रोंके ज्ञाता और शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले हैं, वे भी आपकी ओरसे युद्धके लिये तैयार खड़े हैं। इन दोनोंने ऐसी विशाल सेनाको अपने साथ ले रखा है, जिसका अल्प धैर्यवाले वीरोंके लिये भेदन करना कठिन है

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, ngoài người ấy ra, hai con trai của Karṇa—bậc tinh thông binh khí thượng hạng, tay ra đòn mau lẹ—đang dàn trận, sẵn sàng chiến đấu vì bệ hạ. Họ nương tựa vào một lực lượng hùng hậu, khó bề phá vỡ đối với những chiến sĩ thiếu sự vững tâm.”

Verse 23

एतैश्न मुख्यैरपरैश्न राजन्‌ योधप्रवीरैरमितप्रभावै: । व्यवस्थितो नागकुलस्य मध्ये यथा महेन्द्र: कुराराजो जयाय,राजन्‌! इनसे तथा अन्य अनन्त प्रभावशाली श्रेष्ठ एवं प्रधान योद्धाओंसे घिरा हुआ कुरुराज दुर्योधन हाथियोंके समूहमें देवराज इन्द्रके समान विजयके लिये खड़ा है

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, được vây quanh bởi những anh hùng hàng đầu này và bởi các dũng tướng khác có uy lực vô lượng, Kuru vương Duryodhana đứng sẵn cho chiến thắng—như Mahendra (Indra) đứng giữa bầy voi.”

Verse 24

धृतराष्ट उवाच आखेयाता जीवमाना ये5परे सैन्या यथायथम्‌ | इतीदमवगच्छामि व्यक्तमर्थाभिपत्तित:,धृतराष्ट्रने कहा--संजय! अपने पक्षके जो जीवित योद्धा हैं एवं उनसे भिन्न जो मारे जा चुके हैं, उनका तुमने यथार्थरूपसे वर्णन कर दिया। इससे जो परिणाम होनेवाला है, उसे अर्थापत्ति प्रमाणके द्वारा मैं स्पष्टरूपसे समझ रहा हूँ (मेरे पक्षकी हार सुनिश्चित है)

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, khanh đã thuật lại đúng như thực trạng: trong quân ta, ai còn sống và ai đã bị giết. Từ đó, bằng suy luận về những hệ quả tất yếu của lời khanh, trẫm hiểu rõ kết cục—thất bại của phe trẫm là điều chắc chắn.”

Verse 25

वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवन्नेव तदा धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत: । हतप्रवीरं विश्वस्तं किंचिच्छेषं स्वकं बलम्‌

Vaiśampāyana nói: Khi ấy, đang nói như vậy, con trai của Dhṛtarāṣṭra (Duryodhana) nhìn quân mình—những dũng tướng hàng đầu đã ngã xuống, lòng tin bị lung lay, và chỉ còn lại một phần nhỏ nhoi.

Verse 26

मुहामानो<ब्रवीच्चापि मुहूर्त तिष्ठ संजय

Vaiśampāyana nói: Bối rối và bị đè nặng, ông lại cất lời: “Hãy dừng lại một lát, Sañjaya.”

Verse 27

व्याकुलं मे मनस्तात श्रुत्वा सुमहदप्रियम्‌ । मनो मुहति चाड़ानि न च शकक्‍्नोमि धारितुम्‌

Vaiśampāyana nói: “Hỡi con yêu, nghe tin dữ vô cùng đau đớn và trái ý này, tâm trí ta đã rối loạn. Ý nghĩ quay cuồng, chao đảo, và ta không sao giữ được sự bình tĩnh hay tự chủ.”

Verse 28

वे अचेत होते-होते बोले--'संजय! दो घड़ी ठहर जाओ। तात! यह महान्‌ अप्रिय संवाद सुनकर मेरा मन व्याकुल हो गया है, चेतना लुप्त-सी हो रही है और मैं अपने अंगोंको धारण करनेमें असमर्थ हो रहा हूँ ।। इत्येवमुक्त्वा वचन धृतराष्ट्रो3म्बिकासुतः । भ्रान्तचित्तस्तत: सो5थ बभूव जगतीपति:,ऐसा कहकर अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्र भ्रान्तचित्त (मूर्च्छित) हो गये

Vaiśampāyana nói: Khi ý thức sắp tắt, ông thốt lên: “Sañjaya, hãy đợi hai ghaṭikā. Con ơi, nghe bản tường trình vô cùng trái ý và đau đớn này, lòng ta rối bời; ý thức như tuột khỏi ta, và ta không còn giữ nổi tay chân mình.” Nói xong, vua Dhṛtarāṣṭra, con của Ambikā, tâm trí rối loạn và ngã xuống bất tỉnh.

Verse 183

शलश्व सत्यव्रतदुःशलौ च व्यवस्थिता: सहसैन्या नराग्रया: । भारत! लज्जाशील भयंकर आयुधोंवाला शीघ्रभोजी और देखनेमें सुन्दर जरासंधका प्रथम पुत्र राजकुमार अदृढ, चित्रायुध, श्रुतवर्मा, जय, शल, सत्यव्रत और दुःशल--ये सभी श्रेष्ठ पुरुष युद्धके लिये अपनी सेनाओंके साथ खड़े हैं

Hỡi Bhārata! Śala, Śva, Satyavrata và Duḥśala—những bậc nam nhi ưu tú ấy—đang đứng sẵn cùng quân đội của mình để ra trận. Lại có hoàng tử Adṛḍha, trưởng nam của Jarāsandha, dung mạo tuấn tú, tay nhanh, mang khí giới đáng sợ; cùng Citrāyudha, Śrutavarmā, Jaya, Śala, Satyavrata và Duḥśala—tất thảy đều là những người kiệt xuất, đứng cùng binh mã, sẵn sàng cho chiến cuộc.

Verse 196

रथी हयी नागपत्तिप्रयायी व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थे । प्रत्येक युद्धमें शत्रुओंका संहार करनेवाला और अपनेको शूरवीर माननेवाला एक राजकुमार, जो जुआरियोंका सरदार है तथा रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंकी चतुरंगिणीसेना साथ लेकर चलता है, आपके लिये युद्ध करनेको तैयार खड़ा है

Có một hoàng tử—kẻ trong mỗi trận đều tàn sát quân thù và tự nhận mình là dũng sĩ—lại là thủ lĩnh bọn cờ bạc; dẫn theo đạo quân tứ binh gồm chiến xa, kỵ mã, tượng binh và bộ binh, đang đứng sẵn, chuẩn bị giao chiến vì ngài.

Verse 203

व्यवस्थिता योद्धुकामा नराग्रया: प्रहारिणो मानिन: सत्यसंधा: । वीर श्रुतायु, धृतायुध, चित्रांगद और वीर चित्रसेन--ये सभी प्रहारकुशल स्वाभिमानी और सत्यप्रतिज्ञ नरश्रेष्ठ आपके लिये युद्ध करनेको तैयार खड़े हैं

Sañjaya nói: “Những bậc nam nhi ưu tú ấy đã dàn trận, khát khao giao chiến—ra đòn thiện nghệ, khí phách kiêu hùng, và giữ trọn lời thề chân thật. Các dũng sĩ Śrutāyu, Dhṛtāyudha, Citrāṅgada và Citrasena quả cảm—tất thảy đều tinh thông đòn đánh, trọng danh dự, và kiên định với lời nguyện—đang đứng sẵn để đánh trận vì ngài.”

Verse 256

श्रुत्वा व्यामोहमागच्छच्छोकव्याकुलितेन्द्रिय: । वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! यह कहते हुए ही अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र उस समय यह सुनकर कि अपनी सेनाके प्रमुख वीर मारे गये, अधिकांश सेना नष्ट हो गयी और बहुत थोड़ी शेष रह गयी है, मूर्च्छित हो गये। उनकी इन्द्रियाँ शोकसे व्याकुल हो उठीं

Vaiśampāyana nói: Nghe vậy, Dhṛtarāṣṭra—con của Ambikā—rơi vào cơn mê muội và ngất lịm; các giác quan của ông bị nỗi sầu khổ cuốn trùm. Khi hay tin những dũng sĩ trụ cột đã bị sát hại, đại quân gần như bị tiêu diệt và chỉ còn lại rất ít, ông gục xuống dưới sức nặng của bi thương.