Shloka 51
कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा
Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying
इसी प्रकार उस युद्धस्थलमें आपकी सेनाको संताप देते हुए पाण्डुकुमार भीमसेनने सौसे भी अधिक रथों और दूसरे सैकड़ों पैदल सैनिकोंका संहार कर डाला ।।
sañjaya uvāca |
iti prakāraṃ tasmin yuddhasthale tava senāṃ santāpayann api pāṇḍukumāro bhīmasenaḥ śatād api adhikān rathān anyāṃś ca śatasaṅkhyān padātīn saṃharitavān ||
pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā |
tava sainyaṃ saṃcukoca carmāgnāv āhitaṃ yathā ||
tad-anantaraṃ pāṇḍava-kuru-mahārathāḥ tīkṣṇaiḥ bāṇaiḥ praharantaḥ parasparaṃ kṣata-vikṣataṃ cakruḥ ||
Sañjaya nói: Cứ như thế, trên chiến địa, Bhīmasena—con trai Pāṇḍu—không ngừng thiêu đốt quân ngài và tàn sát hơn một trăm cỗ chiến xa, lại còn giết hàng trăm bộ binh nữa. Mặt trời rực cháy trên cao, còn Bhīma, bậc đại hồn, nung đốt họ từ dưới; bởi vậy, thưa Đại vương, quân đội của ngài co rúm lại như tấm da đặt trên lửa. Sau đó, các đại chiến xa của Pāṇḍava và Kuru, phóng những mũi tên sắc như dao, bắt đầu làm đối phương rách nát, thương tích chồng chất trong cuộc giáp chiến gần kề, không khoan nhượng.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how external conditions (the blazing sun) and human agency (Bhīma’s relentless assault) together can collapse morale and cohesion in war. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: even when warriors act within kṣatriya-duty, the cumulative suffering and dehumanizing momentum of battle are starkly exposed through vivid imagery.
Sañjaya reports to the king that Bhīma, son of Pāṇḍu, is devastating the Kaurava forces—destroying over a hundred chariots and many foot-soldiers. Under the combined pressure of the sun’s heat and Bhīma’s attack, the army ‘shrinks’ like leather held over fire. Then the elite chariot-warriors of both sides close in and wound each other with sharp arrows.