Shloka 263
नारायणास्त्र-शमनं द्रौणि-प्रहारश्च
Pacification of the Nārāyaṇāstra and Drauni’s Renewed Assault
कालरात्रिनिभा हासीद् घोररूपा भयानका । भरतश्रेष्ठ) स्वभावसे ही भयंकर दिखायी देनेवाला आकाश उस समय और भी घोरतर हो उठा। युद्धभूमिमें शोभा पानेवाले योद्धाओंके लिये वह घोर एवं भयानक रात्रि कालरात्रिके समान प्रतीत होती थी
kālarātrinibhā hāsīd ghorarūpā bhayānakā | bharataśreṣṭha svabhāvata eva bhayaṅkaradarśanīyaṃ nabhas tadā bhūya eva ghorataraṃ babhūva | yuddhabhūmau śobhāṃ prāptānāṃ yodhānāṃ sā ghorā bhayānakā rātriḥ kālarātryā iva pratibhāti sma |
Sañjaya nói: “Đêm ấy trông như chính Kālarātri—hình tướng ghê gớm, đáng kinh hãi. Ôi bậc ưu tú của dòng Bharata, bầu trời vốn đã rờn rợn bởi bản tính của nó, khi ấy lại càng trở nên dữ dội hơn. Với những dũng sĩ tìm vinh quang nơi chiến địa, đêm tối khủng khiếp ấy hiện ra như Kālarātri—điềm báo hủy diệt, phủ bóng lên cả mắt nhìn lẫn tinh thần giữa bạo lực của chiến tranh.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war distorts the moral and psychological world: even nature appears as an omen of destruction. It hints that when violence and adharma intensify, fear and foreboding pervade, reminding listeners that actions in war carry grave consequences beyond immediate victory.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battlefield night became extraordinarily terrifying. The sky itself seemed more dreadful, and the night felt like Kālarātri—signaling impending slaughter and heightening the warriors’ sense of doom amid ongoing combat.