Shloka 47
Śrāddha-Kalpa: Pitṛ-Pūjā and Tithi-Phala (श्राद्धकल्पः पितृपूजा च तिथिफलम्)
अजोडन्निर्वरुणो मेष: सूर्यो5श्व॒ इति दर्शनम् “यह सुवर्ण अग्नि और सोमरूप है। इस बातको तुम निश्चितरूपसे जान लो। बकरा, अग्नि, भेड़, वरुण तथा घोड़ा सूर्यका अंश है। ऐसी दृष्टि रखनी चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | ajo 'gnir varuṇo meṣaḥ sūryo 'śva iti darśanam | suvarṇa eṣa agni-soma-rūpaḥ | etad yuṣmābhiḥ niścayena jñeyam | ajas tv agniḥ, meṣo varuṇaḥ, aśvaḥ sūryāṃśa iti dṛṣṭiḥ kartavyā || kuñjarāśva-mṛgā nāgā mahīṣāś cāsurā iti | bhagunandana, kuñjarāḥ mṛgāś ca nāgāṃśāḥ | mahīṣā asurāṃśāḥ | kukkuṭaḥ sūkaraś ca rākṣasāṃśāḥ | iḍā-gauḥ dugdhaṃ somaś ca—ete sarve bhūmi-rūpā iti smṛtiḥ ||
Bhishma nói: “Đây là cách nhìn mà các bậc hiền triết đã truyền dạy: hãy xem con dê là Agni, con cừu đực là Varuṇa, và con ngựa là Mặt Trời. Hãy biết chắc rằng điều được gọi là ‘vàng’ mang bản tính của Agni và Soma. Người ta nên nuôi dưỡng cái nhìn quán chiếu ấy—nhận ra trong các loài ấy sự hiện diện hay phần chia của vị thần tương ứng. Hỡi hậu duệ của Bhṛgu, voi, nai và rắn được nói là dự phần vào bản tính của Nāga; trâu rừng dự phần vào bản tính của Asura; gà trống và lợn rừng dự phần vào bản tính của Rākṣasa. Còn iḍā, bò, sữa và Soma được truyền thống ghi nhớ là thuộc về Đất trong cốt tủy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches a symbolic, dharmic way of perception: certain animals and substances are to be contemplated as manifestations or ‘portions’ (aṃśa) of specific cosmic powers (Agni, Varuṇa, Sūrya, etc.). This sacralizes the natural world and frames ritual and ethical conduct through a Vedic cosmological lens.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising the listener (addressed as ‘Bhagunandana’) by citing traditional classifications: animals and items are linked to devas, asuras, and rākṣasas, and certain nourishing principles (iḍā, cow, milk, Soma) are connected with Earth. The passage functions as doctrinal guidance on how to ‘see’ beings within a sacred order.