Shloka 45
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
विपुलमपि धनौघं प्राप्य भोगान् स्त्रियो वा पुरुष इह न शक्त: कर्महीनो हि भोक्तुम् । सुनिहितमपि चार्थ दैवतै रक्ष्यमाणं पुरुष इह महात्मा प्राप्तुते नित्ययुक्त:
vipulam api dhanaughaṃ prāpya bhogān striyo vā puruṣa iha na śaktaḥ karma-hīno hi bhoktum | su-nihitam api cārthaṃ daivatai rakṣyamāṇaṃ puruṣa iha mahātmā prāpnute nitya-yuktaḥ udyoga-hīnaḥ ||
Bhishma nói: “Dẫu có được cả một biển của cải—cùng các lạc thú và cả nữ nhân—người ở đời này nếu thiếu nỗ lực thì cũng không thể hưởng thụ; vì không có hành động thì không thể thật sự là kẻ thụ hưởng. Còn bậc đại tâm, luôn tự chế và không ngừng chuyên cần, có thể đạt được cả của cải được chôn giấu kỹ lưỡng và được chư thiên gìn giữ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enjoyment and attainment are not secured merely by possessing wealth; without personal effort (udyoga/karma) one cannot truly benefit from resources. Steady, disciplined endeavor enables a person to gain even difficult or divinely-guarded wealth.
In Bhishma’s instruction on dharma and right conduct, he emphasizes the primacy of human initiative: laziness renders even great acquisitions fruitless, while constant effort empowers a noble person to achieve what seems protected or unreachable.