Shloka 19
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
स्वं चेत् कर्मफलं न स्यात् सर्वमेवाफलं भवेत् । लोको दैवं समालक्ष्य उदासीनो भवेन्ननु
svaṁ cet karmaphalaṁ na syāt sarvam evāphalaṁ bhavet | loko daivaṁ samālakṣya udāsīno bhaven nanu ||
Bhīṣma nói: “Nếu hành động của mỗi người không sinh ra kết quả xứng đáng của nó, thì mọi hành động đều trở nên vô ích. Chỉ nhìn số mệnh (daiva) như kẻ quyết định, con người ắt sẽ sinh tâm thờ ơ và thôi không còn nỗ lực có chủ đích.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues that moral and practical life depends on the meaningfulness of action: if actions did not produce results, society would collapse into passivity, with people blaming fate and abandoning responsible effort. The verse supports the ethical necessity of karma-phala (action having consequences) and warns against fatalism.
In the Anushasana Parva’s instruction setting, Bhishma continues his didactic discourse on dharma. Here he makes a reasoning-based point: denying the efficacy of one’s own action would render all endeavors pointless and make people indifferent, since they would look only to destiny.